Kabinetsreactie op het advies van het Nationaal Burgerberaad Klimaat

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1564 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI,VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES, VANLANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR ENVAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT EN VAN DE STAATSSE-CRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 mei 2026Nederland heeft een lange traditie van er samen uitkomen. Soms pakkenwe dat groots aan. Denk aan de bouw van de Deltawerken of ons sterkesociale stelsel. Soms is het juist heel klein. Zoals samen de buurttuinmooier maken of een duurzaamheidsplan maken binnen je eigen vve.Want hoewel we allemaal verschillen van elkaar, is er ook veel wat onsbindt. We willen een Nederland waar bestaanszekerheid én keuzevrijheidis. Een land waar een bloeiende economie en zorg voor onze aarde handin hand gaan. Dat kan alleen als we gebruik maken van alle goede ideeëndie Nederlanders te bieden hebben. Zodat plannen niet alleen goed zijnop papier, maar ook in de praktijk. Daarom heeft het kabinet – in samen-werking met de Tweede Kamer – besloten een bijzonder democratischexperiment aan te gaan. Voor de eerste keer sinds 2006 is er een nationaalburgerberaad georganiseerd in Nederland.Op 18 januari 2025 kwamen 175 mensen samen voor de allereerstebijeenkomst van het Nationaal Burgerberaad Klimaat (hierna: burger-beraad). Samen vormen ze een representatieve afspiegeling vanNederland: van jong tot oud, uit stad en dorp, met verschillende achter-gronden en uiteenlopende meningen over het klimaatbeleid. In zevenweekenden hebben zij een antwoord gezocht op de vraag hoe we alsNederland kunnen eten, spullen gebruiken en reizen op een manier diebeter is voor het klimaat. Op 1 december 2025 hebben zij hun adviesaangeboden aan de Tweede Kamer en het kabinet.Een zorgvuldig advies verdient ook een zorgvuldig antwoord. Het kabinetheeft bij de start van het burgerberaad aangegeven om binnen zes kst-32813-1564ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15641 maanden na overhandiging van het advies te reageren1. In deze brief – ende bijlagen -geeft het kabinet een reactie. We geven per aanbeveling vanhet burgerberaad aan wat we wel en wat we niet overnemen. Ook gevenwe aan over welke aanbevelingen later nog een beslissing genomen moetworden. Verder gaan we in deze Kamerbrief in op het instrumentburgerberaad en hoe we nu verder gaan. Omdat het advies van hetburgerberaad gaat om eten, reizen en spullen gebruiken, ondertekenenwij – de Minister van Klimaat en Groene Groei, de Minister van Binnen-landse Zaken en Koninkrijksrelatie, de Minister van Landbouw, Visserij,Voedselzekerheid en Natuur en de Minister en Staatssecretaris vanInfrastructuur en Waterstaat – deze brief gezamenlijk. Omdat het adviesaanbevelingen bevat over ruimtelijke ordening en het onderwijs, gevenwij deze reactie mede namens de Minister van Volkshuisvesting enRuimtelijke Ordening en de Staatssecretaris van Onderwijs enEmancipatie.Wat gaat het kabinet doenWe beginnen gelukkig niet bij nul. De afgelopen jaren heeft Nederland alplannen gemaakt voor een duurzame samenleving in 20502. We werkenaan het halen van de klimaatdoelen en aan de verduurzaming van onsenergiesysteem en de mobiliteitssector. Dat is niet alleen goed voor hetklimaat; het maakt Nederland ook onafhankelijker en schoner. We gaanaan de slag met een sterke en toekomstbestendige agrarische sector enhet structureel verbeteren van de natuur. Hiervoor nemen we maatregelenom de veeteelt, land- en tuinbouw te verduurzamen. En we nemen regieop de ruimtelijke ordening, want alleen door duidelijke keuzes maken weNederland klaar voor de toekomst.3 Veel voorstellen van het burgerberaadsluiten hier mooi bij aan of zijn een waardevolle toevoeging voor nieuwbeleid. Daarbij kijkt het kabinet voor de uitvoering van de aanbevelingenvan het burgerberaad over grenzen heen. Waar we gezamenlijk metandere Europese landen kunnen optrekken, doen we dat.We nemen de helft van de voorstellen van het burgerberaad over. Metongeveer een kwart van de voorstellen gaan we nog aan de slag en opzoek naar mogelijkheden.Een paar voorbeelden van de stappen die het kabinet meteen zet:We maken elektrisch rijden toegankelijker. Bijvoorbeeld met een subsidiein de vorm van een inruilregeling om je oude benzine- of dieselauto in teruilen voor een tweedehands elektrische auto. Ook zetten we stappen inde verduurzaming van het spoor. We maken het kopen van duurzameproducten makkelijker en reparaties toegankelijker: er komt een Europeesduurzaamheidslabel voor producten en we gaan onderzoeken hoe we dekosten van reparatie kunnen verlagen voor burgers. Daarvoor kijken wenaar de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). Om meerreparaties te stimuleren, implementeert het kabinet de Europesereparatierichtlijn Right to Repair. Ook willen we stappen zetten omvoedselverspilling tegen te gaan: door duidelijke houdbaarheidsicoontjesop voedsel en door te verkennen hoe we binnen de EU de regels voor hetbewaren van voedsel kunnen aanpassen. Met het ontwikkelen van eenlobbyregister zet dit kabinet een extra stap in eerlijke belangenafweging.Er is ook een aantal voorstellen van het burgerberaad waar later eenbeslissing over genomen moet worden. Omdat er bijvoorbeeld nog een1Dit is vastgelegd in het Instellingsbesluit. Artikel 10, lid 2.2Zie het Klimaatplan 2025–2035.3Het kabinet heeft haar plannen opgeschreven in de Nota Ruimte en in de NOVEX-aanpak.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15642 besluit over de financiën genomen moet worden of omdat de uitvoeringafhankelijk is van een andere (internationale) beslissing. Een voorbeeld:de inzet van het kabinet is om voor de zomer in de Ministeriële TaskforceLandbouw, Natuur en Stikstof te besluiten of meer geld beschikbaar wordtgesteld voor boeren die een overstap willen maken naar een duurzame(re)vorm van landbouw. Als er over een voorstel later een keuze gemaaktmoet worden, geven we het aan en geven we een tijdspad mee. Zo is hetoverzichtelijk wanneer er een besluit genomen wordt of een volgendestap gezet wordt. Met deze voorstellen gaat het kabinet aan de slag en opzoek naar mogelijkheden. Er zijn ook voorstellen die het kabinet nietoverneemt. Bijvoorbeeld omdat er praktische bezwaren zijn of interna-tionale afspraken waar we ons aan moeten houden. Een voorbeeld: hetburgerberaad stelt een heffing voor op geïmporteerd recyclaat van buitenEuropa. Het invoeren van een soortgelijke heffing is in strijd met de regelsvan de Wereldhandelsorganisatie en kan daarom niet worden toegepast.Per aanbeveling geven we aan waarom we iets niet gaan doen en of wewellicht alternatieven zien.In de bijlage vindt u de volledige inhoudelijke reactie op de aanbeve-lingen. Hier gaat het kabinet ook in op de rode draden die het burger-beraad heeft opgeschreven en op de tien niet-aangenomen aanbevelingenvan het burgerberaad. Het kabinet heeft daarnaast TNO gevraagd te kijkennaar de rechtvaardigheidsaspecten en de gedragseffectiviteit van demaatregelen die het kabinet wel en niet neemt. U vindt de rapporten vanTNO in de bijlage.Het instrument burgerberaadDe basis van onze democratie is dat iedere stem telt, wat je achtergrond,kennis of vaardigheid ook is. Dit is ook het uitgangspunt van het burger-beraad. Voor Nederland was dit tegelijkertijd een vernieuwende manierom burgers te betrekken bij beleid dat invloed heeft op ons dagelijksleven. We willen van dit democratisch instrument leren. Daarom hebbenwe het burgerberaad laten evalueren door onderzoekers van de RadboudUniversiteit, De Haagse Hogeschool en Tilburg University. Tot nu toe zijndrie deelrapportages van dit onderzoek afgerond. Deze gaan over devoorbereiding, de opzet en het verloop van het burgerberaad. Het najaarwordt het laatste deel opgeleverd met daarin een reflectie op deopvolging en wat dit betekent voor de samenleving. Het hele onderzoekzal in september met uw Kamer gedeeld worden. Voorafgaand aan hetburgerberaad hebben het kabinet en de Kamer 10 randvoorwaardenopgesteld waar een burgerberaad aan moet voldoen4. In het onderzoek isgekeken naar deze randvoorwaarden en of het gelukt is om deze in depraktijk uit te voeren. De onderzoekers stellen vast dat de projectorgani-satie erin is geslaagd een zeer diverse groep burgers op constructievewijze met elkaar in gesprek te laten gaan en breed gedragen aanbeve-lingen te laten doen. Daarnaast schrijven ze dat het proces zorgvuldig eninclusief is verlopen en dat deelname heeft geleid tot meer begrip voorandere opvattingen. Dit is een waardevolle democratische opbrengst.Ook het burgerberaad zelf heeft zijn voortgang steeds gedeeld, daarbijlessen vastgelegd en deze nu ook verzameld in een procesverslag5. Al dieinzichten vormen een goede basis om verder het gesprek over te voeren.De lessen, opbrengsten zijn behulpzaam voor de toekomstige inzet vanhet burgerberaad als democratisch instrument. In een aparte bijlage geefthet kabinet een eerste reflectie over het burgerberaad als instrument.4Dit is vastgelegd in het Instellingsbesluit. Artikel 10, lid 2.5Democratie versterken in de praktijk! Hoe ontwerp en organiseer je een nationaal burgerberaad| Burgerberaad klimaatTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15643 Hoe nu verderHet kabinet vindt het belangrijk open te communiceren met dedeelnemers van het burgerberaad en de samenleving over de opvolgingvan de aanbevelingen. Bij de start van het burgerberaad is het kabinet een«motiveringsplicht» aangegaan6. Dit betekent dat we hebben afgesprokenop elke individuele aanbeveling van het burgerberaad een beargumen-teerde reactie te geven. Dat is de kabinetsreactie die nu voor u ligt. Tijdensde hele duur van het burgerberaad is de Tweede Kamer betrokkengeweest. De volgende stap is aan hen. In een debat zullen het kabinet ende Tweede Kamer het advies van het burgerberaad en de reactie van hetkabinet bespreken (de «besprekingsplicht»7).Daarnaast hebben we afgesproken met de deelnemers van het burger-beraad dat er een jaar na de overhandiging van het advies een slotbijeen-komst komt8. Dit is het moment waarop het kabinet samen met dedeelnemers terugkijkt op wat het kabinet heeft gedaan met het advies vanhet burgerberaad. Om voor iedereen in Nederland inzichtelijk te makenhoe het staat met de opvolging van de adviezen van het burgerberaad zalhet kabinet de komende twee jaar in de jaarlijkse Klimaat- en energienotain september een update geven. Deze update zullen we ook delen op hetdashboard klimaatbeleid9.Afsluitend willen wij graag namens het hele kabinet onze dank uitsprekenaan de deelnemers van het burgerberaad en aan alle mensen die hardhebben gewerkt om dit mogelijk te maken. Het burgerberaad is Nederlandin het klein: een plek waar mensen er samen uitkomen. Ondanks dat zehele verschillende opvattingen hebben. De deelnemers hebben laten ziendat we verschillen kunnen overbruggen en tot een advies kunnen komenvoor de toekomst van Nederland.Door goed naar elkaar te luisteren. En door te kijken naar wat ons bindt,niet naar wat ons verdeelt.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S. van Veldhoven-van der MeerDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,P.E. maDe Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J. van EssenDe Minister van Infrastructuur en Waterstaat,V.P.G. KarremansDe Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.W.H. Bertram6Kamerstukken II 2022/23, 32 813, nr. 12327Kamerstukken II 2022/23, 32 813, nr. 12328Dit is vastgelegd in het Instellingsbesluit. Artikel 10, lid 3.9U kunt dit online raadplegen op www.dashboardklimaatbeleid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15644