Antwoord op vragen van de leden Dobbe en Dijk over het bericht dat chronisch zieken worden opgejaagd door vooringenomen controles van de Belastingdienst

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–2025Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden2734Vragen van de leden Dobbe en Dijk (beiden SP) aan de Staatssecretaris vanFinanciën en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over hetbericht dat chronisch zieken worden opgejaagd door vooringenomen controlesvan de Belastingdienst (ingezonden 24 juni 2025).Antwoord van Staatssecretaris Van Oostenbruggen (Financiën), medenamens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 15 juli2025)Vraag 1Wat is uw reactie op het bericht dat chronisch zieken worden opgejaagd doorvooringenomen controles van de Belastingdienst?1Antwoord 1De Belastingdienst houdt toezicht op de juiste uitvoering van de regeling vooraftrek van zorgkosten in inkomstenbelasting. Bij een vermoeden van onjuistetoepassing van de aftrek specifieke zorgkosten is de aanname dat sprake isvan een fout, niet van fraude. Bij controle van aangiften waarin specifiekezorgkosten worden afgetrokken is het noodzakelijk om gegevens bij debelastingplichtige op te vragen, omdat de Belastingdienst niet over dezeinformatie beschikt en de belastingplichtige de aftrekpost aannemelijk moetmaken. Ik realiseer mij dat dit belastend kan zijn voor de belastingplichtigeaangezien het om medische gegevens gaat.De casuïstiek in het bericht laat zien dat controle achteraf er toe kan leidendat burgers een (hoog) bedrag moeten betalen en dat burgers in deproblemen kunnen raken. Dit wil niet zeggen dat het onterecht is, deBelastingdienst voert immers de wet uit. De Belastingdienst wil voorkomendat burgers hier onverwacht mee worden geconfronteerd. De Belastingdienstricht zich daarom op communicatie en dienstverlening om de kwaliteit van deaangiften te bevorderen. Zo wordt zoveel mogelijk voorkomen dat pas bij decontrole op de ingediende aangifte blijkt dat de aangifte onjuist is.1Follow the money, https://www.ftm.nl/artikelen/belastingdienst-profileert-chronisch-zieken-zorgkosten ah-tk-20242025-2734ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel1 Het bericht bevestigt de kabinetsreactie naar aanleiding van de evaluatieaftrek specifieke zorgkosten uit 20222, waarin is aangegeven dat het kabinetde noodzaak ziet om de aftrek van uitgaven voor specifieke zorgkostendoeltreffender en doelmatiger te maken en dat er zorgen zijn over hetgebruiksgemak voor de doelgroep en de uitvoerbaarheid voor de Belasting-dienst.Vraag 2 en 4Klopt het dat aangiftes met een hoog bedrag aan afgetrokken zorgkosten eneen relatief laag inkomen door het algoritme van de Belastingdienst wordengeprofileerd als «hoog risico» en daardoor worden geselecteerd voorhandmatige controle? Zo ja, worden chronisch zieke mensen met een laaginkomen dan niet benadeeld?Klopt het dat in slechts één op de duizend gevallen die wordt gecontroleerdeen boete wordt opgelegd voor fraude? Zo ja, waarom wordt er dan zoveelmensen met een chronische ziekte gecontroleerd?Antwoord 2 en 4Vanwege de inkomensafhankelijke drempel voor fiscale aftrek komen lagereinkomens eerder in aanmerking voor aftrek van kosten, waardoor zij meergebruikmaken van deze regeling. Deze regeling maakt het mogelijk omspecifieke kosten vanwege ziekte of beperking fiscaal af te trekken. Daarmeewordt de regeling veel gebruikt door mensen met een chronische ziekte ofbeperking, daar zij vaker deze kosten maken. Het is dus logisch dat alsiemand gecontroleerd wordt er vaker sprake is van iemand met eenchronische ziekte. Daarbij dient aangetekend dat er geen eenduidige definitieis van het begrip chronisch ziek. Indien wordt uitgegaan van de registratievan chronische aandoeningen bij de huisartsen3 zijn er in Nederland 10,6miljoen mensen met een of meer chronische aandoeningen (cijfers 2023).De Belastingdienst ontvangt ieder jaar 13 miljoen aangiftes inkomstenbelas-ting. De controle hiervan gebeurt grotendeels automatisch. Of een aanslagconform de aangifte kan worden opgelegd wordt bepaald aan de hand vangeautomatiseerde selectie-instrumenten. Tegelijkertijd kunnen die geautomati-seerde selecties bepalen wanneer handmatige controle door een medewerkergewenst is, omdat met behulp van die selectietechnieken onzekerheden inaangiften kunnen worden ingeschat. De Belastingdienst beschikt niet overinformatie of er sprake is van een (chronische) ziekte. Vanwege het belangvoor het toezicht kan ik niet precies zeggen hoe de geautomatiseerdeselectie-instrumenten werken, maar op basis van hetgeen reeds openbaar isgemaakt4, kan ik aangeven dat het invullen van meerdere velden in derubriek zorgkostenaftrek en de hoogte van de ingevulde bedragen bij dezepost een rol spelen. Van profilering op chronische ziekte is geen sprake.Het klopt dat de verhouding van het aantal opgelegde boetes in relatie tot hetaantal controles minimaal is. Uit onderzoek blijkt dat de regeling voor deaftrek specifieke zorgkosten de regeling is met het grootste nalevingstekort:28,1% van de aangiften met zorgkosten bevat fouten. De Belastingdienst zeteen mix aan handhavingsinstrumenten in om te voorkomen dat burgersfouten maken die gecorrigeerd moeten worden door de Belastingdienst.Enkele voorbeelden van instrumenten die de Belastingdienst inzet zijn hulpvia webinars, hulp tijdens de aangiftecampagne, of het versturen vaninformatiebrieven met een dienstverlenende insteek. Ook de controle van deaangifte is onderdeel van de handhavingsmix. Dit is het gevolg van deintentie van de Belastingdienst om te voorkomen dat burgers fouten makenen te corrigeren waar fouten worden gemaakt.Vraag 3Hoeveel mensen komen jaarlijks in problemen met de Belastingdienst,doordat zij kosten die zij eerder hadden afgetrokken via de ziektekostenrege-ling moeten terugbetalen?2Kabinetsreactie op evaluatie aftrek specifieke zorgkosten, 19 sept 2023 (KamerbriefNummer:36410-XVI-7)3https://www.vzinfo.nl/chronische-aandoeniningen-en-multimorbiditeit4Bijlage bij Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 761, nr. 294Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel2 Antwoord 3Jaarlijks maken circa 900.000 mensen gebruik van de zorgkostenaftrek. Demeeste belastingplichtigen ervaren hierbij geen problemen. De Belasting-dienst beschikt niet over specifieke cijfers van het aantal burgers dat doorcorrecties in de aangifte door de zorgkostenaftrek te maken krijgen metbetalingsproblemen bij de Belastingdienst.De inzet van de Belastingdienst blijft om fouten in de aangifte te voorkomen.Ik begrijp dat het vervelend is als bij controle van de aftrek specifiekezorgkosten deze niet aftrekbaar blijken te zijn waardoor een hogere aanslagwordt opgelegd dan de burger verwacht. Wanneer er sprake is van betalings-problemen bij het voldoen van de aanslag, biedt de Belastingdienst verschil-lende mogelijke betalingsregelingen aan, hierbij kan in overleg wordengekeken wat het meest passend is.Vraag 5Bij hoeveel mensen is gebleken dat zij onterecht geld moesten terugbetalenaan de Belastingdienst? Wat is er gebeurd om die mensen te compenseren?Antwoord 5Na het indienen van de aangifte inkomstenbelasting door de burger kan ereen voorlopige aanslag worden opgelegd op basis van die aangifte. Op dezemanier ontvangt de burger in een vroeg stadium van het massale procesteruggaaf op basis van de voorlopige aanslag. Het is geen garantie dat dezeaangifte wordt gevolgd. Als de aangifte tot vragen leidt op het punt van deaftrek specifieke zorgkosten, is het aan de burger om de gemaakte kostenaannemelijk te maken. Wanneer de kosten niet aannemelijk kunnen wordengemaakt, leidt dat mogelijk tot terugbetaling van een eerder ontvangenbedrag. Bij een correctie van de aangifte heeft de burger de mogelijkheid tothet instellen van bezwaar en beroep. De burger kan aanvullende informatieleveren en een nadere toelichting geven, waardoor alsnog de aftrekbarespecifieke zorgkosten aannemelijk worden gemaakt. In bezwaar en in beroepkan een heroverweging plaatsvinden indien de feiten daar aanleiding toegeven. Bij bezwaar en beroep kijkt een andere medewerker van de Belasting-dienst dan degene die de oorspronkelijke beslissing nam naar de aange-voerde argumentatie.Vraag 6Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat mensen niet langer onterecht geldmoeten terugbetalen aan de Belastingdienst, omdat die het gebruik van deziektekostenregeling onterecht in twijfel trok?Antwoord 6Zoals bij vraag 1 aangegeven, is er geen sprake van het onterecht terugbeta-len van geld door de burger. Het bericht onderschrijft de kabinetsreactie naaraanleiding van de evaluatie aftrek specifieke zorgkosten uit 2022 waarin isaangegeven dat het kabinet de noodzaak ziet om de aftrek van uitgaven voorspecifieke zorgkosten doeltreffender en doelmatiger te maken en dat erzorgen zijn over het gebruiksgemak voor de doelgroep en de uitvoerbaarheidvoor de Belastingdienst.In de reactie op het evaluatierapport heeft het kabinet in 2023 aangegeven«een noodzaak te zien om de aftrek en tegemoetkoming van specifiekezorgkosten doeltreffender en doelmatiger te maken door deze beter te richtenop de doelgroep van mensen met een beperking en/of een chronische ziekte.Tegelijkertijd dient de regeling indien ze behouden wordt, te wordenvereenvoudigd.» 5 Ook heeft het kabinet toen aangegeven een ambtelijkeverkenning te starten naar alternatieven en aanpassingen van de regeling.Het eindrapport van de ambtelijke verkenning en de kabinetsreactie wordtnaar verwachting op korte termijn verzonden naar uw Kamer.Een recent voorbeeld is dat per 2025 de bestaande fiscale regeling oponderdelen al vereenvoudigd is waar het gaat om de aftrek van vervoerskos-5Kabinetsreactie op evaluatie aftrek specifieke zorgkosten, 19 sept 2023 (Kamerbrief Nummer:36 410-XVI-7)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel3 ten. Zo is de aftrek van de leefkilometers6 vervangen door een vast bedragvan € 925 en is de kilometerprijs voor de aftrek van dezorgkilometers7bepaald op een vast bedrag van € 0,23. Hierdoor hoevenburgers geen complexe berekeningen meer te maken voor vervoerskosten.Ook de komende periode werken we verder aan de fiscale regeling om deinkomensondersteuning voor burgers en de uitvoering door de Belasting-dienst verder te vereenvoudigen.De Belastingdienst probeert de doelgroep met de huidige regeling zo goedmogelijk te ondersteunen en blijft zich de komende periode hiervoor inzetten.Dit is in aanvulling op de al bestaande inspanningen van de Belastingdienstom de doelgroep te bereiken, hen uitleg te geven en om controles uit tevoeren. Daarbij geeft de Belastingdienst aan dat verbetering van de huidigeregeling of een alternatieve regeling noodzakelijk is om de doelgroep goedvan dienst te kunnen zijn.6Leefkilometers zijn de hogere vervoerskosten die een belastingplichtige wegens ziekte of invali-diteit maakt in vergelijking met personen die in financieel en maatschappelijk opzicht in verge-lijkbare omstandigheden verkeren, maar die niet ziek of invalide zijn.7Zorgkilometers zien op uitgaven voor vervoer voor een medische behandeling of voor hetverkrijgen van (farmaceutische) hulpmiddelen. Hierbij kan gedacht worden aan een afspraak bijeen arts voor een behandeling in het ziekenhuis of een GGZ-instelling, het ophalen vanmedicijnen bij de apotheek of het inmeten en ophalen van aangepaste schoenen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel4