Resultaten van de derde meting van de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik voor hbo- en wo-studenten

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 288Hoger Onderwijs-, Onderzoek- enWetenschapsbeleidNr. 1224 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGE-ZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 november 2025Met deze brief informeren wij uw Kamer over de resultaten van de derdemeting van de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik voorhbo- en wo-studenten. Tevens informeren wij uw Kamer over de cijfersvoor mbo-studenten voor 2024–2025 met de gegevens van TestJeLeefstijl.Hiermee geven wij opvolging aan de motie van de leden Paternotte enTseggai1 over het tweejaarlijks rapporteren over de mentale gezondheidvan mbo-, hbo- en wo-studenten.In deze brief gaan we in op de belangrijkste cijfers uit de rapporten en desamenhang met lopende activiteiten op het gebied van welzijn enmiddelengebruik in het vervolgonderwijs. Deze cijfers laten op vrijwel allegebieden een verbetering zien. Tot slot wordt in deze brief ingegaan opdiverse moties en toezeggingen die raken aan het onderwerpstudentenwelzijn.Monitor mentale gezondheid en middelengebruik studenten hboen woAl voor de coronapandemie wezen cijfers uit lokale onderzoeken oponderwijsinstellingen op een verslechterde mentale gezondheid enmiddelengebruik onder studenten. Dit heeft geleid tot de gezamenlijkeopdracht van de Ministeries van OCW en VWS voor een Monitor mentalegezondheid en middelengebruik voor hbo- en wo-studenten. De eerstemeting, tijdens de coronapandemie in 2021, liet zien dat het inderdaadniet goed ging met studenten. Hieruit volgde onder andere de grote inzetvan het Nationaal Programma Onderwijs om het welzijn van studenten teverbeteren.1Kamerstuk 31 288, nr. 1146 kst-31288-1224ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12241 De Monitor mentale gezondheid en middelengebruik studenten hbo enwo is inmiddels voor de derde keer uitgevoerd door het consortium vanTrimbos-instituut, RIVM en GGD GHOR NL. Ruim 27.000 studenten van 23verschillende onderwijsinstellingen hebben de vragenlijst ingevuld in hetvoorjaar van 2025. De resultaten zijn gewogen en kunnen worden vertaaldnaar een landelijk beeld van het welzijn en middelengebruik van hbo- enwo-studenten in Nederland.Onderstaande tabel 1 toont de mentale gezondheid cijfers van studentenin het hbo en wo over drie metingen.Tabel 1Mentale gezondheid van studenten in het hbo en wo diedeelnamen aan het onderzoek202120232025Mentaal welbevindenLevenstevredenheid66,76,8Gemiddelde tot hoge mate van veerkracht51%54%57%Floreren (bovengemiddeld positieve mentale gezondheid)18%20%23%Psychische klachtenEmotionele uitputtingsklachten68%59%56%(af en toe of vaker) levensmoe25%26%25%(heel) veel hinder vanwege psychische klachtenxx29%Overige maten(Heel) veel stress62%56%54%Vaak prestatiedruk54%44%41%Enigszins of sterk eenzaam79%62%60% Zoals tabel 1 laat zien is de mentale gezondheid van studenten in het hboen wo in het algemeen verder verbeterd ten opzichte van de eerste metingin 2021. We zien dat niet alle cijfers tussen 2023 en 2025 betekenisvol zijnverbeterd, maar dat de verbetering op de meeste punten wel duidelijkzichtbaar is als we kijken naar de derde meting ten opzichte van de eerstemeting.Onderstaande tabel 2 toont het middelengebruik van studenten in het hboen wo over drie metingen.Tabel 2Middelengebruik van studenten in het hbo en wo diedeelnamen aan het onderzoek202120232025AlcoholgebruikZwaar alcoholgebruik16%16%13%Roken en vapenDagelijks roken8%6%5%Dagelijks of regelmatig vapen1%4%3%Gebruik andere middelenFrequent cannabisgebruik8%6%5%Recent xtc-gebruik (afgelopen maand)3%4%2%Recent cocaïnegebruik (afgelopen maand)2%2%1%Recent psychedelicagebruik (afgelopen maand)2,2%1,5%1%Gebruik medicijnen zonder doktersvoorschrift (oneigenlijk gebruik)Concentratie-verhogende middelen (afgelopen12 maanden)4%3%3%Slaap- en kalmeringsmiddelen (afgelopen 12 maanden)4%3%2% Ook wat betreft het middelengebruik van studenten in het hbo en wo zienwe in tabel 2 over de gehele linie een daling. Wel blijft het gebruik relatiefhoog onder bepaalde subgroepen. Zo komt middelengebruik vaker voorbij studenten die op kamers wonen, is er relatief meer cannabisgebruikonder buitenlande studenten en is alcoholgebruik onder studenten die lidzijn van een studentenvereniging relatief hoog. Dat zijn overigens dezelfderisicofactoren als uit eerdere monitors naar voren kwamen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12242 Rapport mentale gezondheid en middelengebruik mbo-studentenMet de eerder genoemde motie van de leden Paternotte en Tseggai isverzocht om ook inzicht te krijgen in de mentale gezondheid vanstudenten in het mbo. Met behulp van cijfers uit het meet- en signale-ringsinstrument TestJeLeefstijl is het rapport Monitor MentaleGezondheid, Middelengebruik en Bredere Gezondheidsindicatorenmbo-studenten 2024–2025 opgesteld. Doordat deze monitor een ietsandere opzet kent, kunnen de resultaten niet één op één met het hbo enwo worden vergeleken. Ondanks het feit dat TestJeLeefstijl al jaren doorstudenten en instellingen wordt gebruikt om inzicht te krijgen in deleefstijl en om praktische tips mee te krijgen om leefstijlfactoren teverbeteren, is dit rapport de eerste meting in deze vorm. Om gegevens uithet schooljaar 2024–2025 te vergelijken, wordt gebruik gemaakt van deLandelijke mbo-leefstijlmonitor 2022–20232.Onderstaande tabel 3 toont de cijfers mentale gezondheid vanmbo-studenten uit het rapport van TestJeLeefstijl.Tabel 3Mentale gezondheid van studenten in het mbo die gebruikhebben gemaakt van TestJeLeefstijl2022–202312024–2025Vermoeid zonder reden34,4%27,6%Gevoel van minderwaardigheid21,2%18,4%Sombere of depressieve gevoelens15,3%12,1%Serieuze gedachten om een einde aan het leven te maken4,3%3,8%Zelfmoordpogingen3,1%2,9%1 De cijfers uit 2022–2023 komen uit de Landelijke mbo-leefstijlmonitor Zoals in tabel 3 is te zien, is de mentale gezondheid van mbo-studentenover de gehele linie verbeterd. Daarmee is het beeld bij deze studenteniets beter dan bij het RIVM-onderzoek onder alle jongeren3. Hoewel decijfers van TestJeLeefstijl vanwege verschillen in meetmethodiek nietdirect vergelijkbaar zijn met landelijke gegevens, schetsen beide bronneneen overeenkomstig beeld.Onderstaande tabel 4 toont de cijfers middelengebruik vanmbo-studenten uit het rapport van TestJeLeefstijl.Tabel 4Middelengebruik van studenten in het mbo die gebruikhebben gemaakt van TestJeLeefstijl2022–20232024–2025Dagelijks roken14,5%16,1%Dagelijks vapen of e-sigaret gebruiken6,2%9,9%Meer dan 5 glazen alcohol drinken27,1%25,4%Wel eens drugs gebruiken32,6%25,4% Wat betreft het middelengebruik onder mbo-studenten, zien we in tabel 4voor roken, vapen of het gebruik van een e-sigaret een stijging. De stijgingkomt voor roken overeen met bevindingen uit de Nationale DrugMonitor4. Voor alcoholgebruik is er een lichte daling te zien van het aantal2MBO Raad. (2024, September). Landelijke mbo-leefstijlmonitor 2022–2023: Over bewegen,middelengebruik, voeding, angst & somberheid, contact & vriendschap, seksualiteit, agressie &veiligheid, geld en gehoor & muziek.3RIVM. (2025, 2 september). Mentale gezondheid – Kwartaalonderzoek jongeren.4Trimbos-instituut & Nationale Drug Monitor. (2025, januari 28). 12.3.5 Roken onder studenten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12243 studenten dat wekelijks meer dan 5 glazen alcohol drinkt op één dag. Erblijkt een duidelijke relatie tussen het opleidingsniveau en alcoholgebruikin het mbo: hoe hoger het opleidingsniveau, hoe vaker mbo-studentenaangeven alcohol te drinken. Het overig middelengebruik lijkt af te nemen.Lopend beleid lijkt zijn vruchten af te werpenDe afgelopen jaren is er onverminderd aandacht geweest voor de mentaledruk die studenten ervaren in het vervolgonderwijs. Die druk is niet alleente vinden in het onderwijs, maar in de gehele maatschappij, zo laat ookeen recent rapport zien van de Raad van Volksgezondheid en Samen-leving5. Eind dit jaar ontvangt uw Kamer het Actieprogramma mentalegezondheid en ggz met de inzet op het versterken van mentale veerkrachtvan alle jongeren. Inzet specifiek op studenten blijft daarbij nodig. Decijfers van 2025 laten zien dat de mentale gezondheid en het middelenge-bruik in zijn algemeenheid verbeterd zijn. De hele samenleving, maarzeker ook de onderwijssectoren hebben zich de afgelopen jaren al volopingezet om het mentale welzijn van de studenten te verbeteren. Maarintegraal werken aan welzijn vergt een cultuuromslag waarbij we nietalleen aandacht hebben voor studenten die problemen ervaren, maar ookpreventief werken aan het welzijn van alle studenten. Dat heeft ook tijdnodig. Instellingen zetten veel in op activiteiten gericht op binding ensense of belonging (jezelf kunnen zijn en je thuis voelen), maar er valt nogveel te verbeteren als het gaat om de samenwerking op lokaal niveau metgemeenten en de zorg. Dat is een van de pijlers uit het Landelijk kaderstudentenwelzijn. 113, STIJN, MindUS en studenteninitiatieven vragenveel aandacht voor suïcidepreventie. Zij verspreiden kennis en expertiseop dit gebied. Dit thema heeft blijvende aandacht. In 2024 is geïnventari-seerd bij onderwijsinstellingen of zij suïcidepreventie- en nazorgbeleidhebben. Naar aanleiding van de resultaten van deze monitor gaan wijwederom in gesprek met het onderwijs over de huidige stand van zakenvan dit beleid. Hiermee geven ook invulling aan de motie van de ledenCeder en Krul6.In het hbo en wo blijven instellingen zich onverminderd inzetten voor deimplementatie van het Kader Studentenwelzijn, zoals deze in 2023 samenmet studentenorganisaties en het Ministerie van OCW is vastgelegd.Instellingen richten zich daarbij zowel op aandacht voor goedebegeleiding bij problemen, alsook op preventie. Voor deze aanpak is toten met 2030 € 15 miljoen per jaar vrijgemaakt. In het mbo zijn in deWerkagenda, die nog tot en met 2027 loopt, afspraken vastgelegd om hetwelzijn van mbo-studenten te verbeteren.Met het amendement van het lid Van der Graaf c.s.7 is daarnaast nog eensen € 1 miljoen per jaar vrijgemaakt voor het ondersteuningsprogrammaSTIJN, dat in 2023 van start is gegaan. Dit programma helpt mbo-, hbo-en wo-instellingen, gemeenten en preventie- en zorgprofessionals omintegraal te werken aan studentenwelzijn. Programma’s vanuit deGezonde School-aanpak, zoals Helder op School, kunnen voortsmbo-studenten helpen bewust te maken van het belang van mentalegezondheid en manieren aanreiken om hiermee om te gaan zondertoevlucht te zoeken tot alcohol of drugs. TestJeLeefstijl biedtmbo-studenten waardevolle tips hoe zij hun welzijn kunnen verbeteren.Daarnaast is het een belangrijk signaleringsinstrument waarmee scholeninzicht krijgen in welke problematiek er onder de studenten speelt, omdaar vervolgens op in te spelen.5Kamerstuk 25 424, nr. 7706Kamerstuk 31 288, nr. 11417Kamerstuk 36 200, nr. 148Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12244 Voor de aanpak in het hbo en wo geldt dat er op dit moment eentussenevaluatie plaatsvindt van het Kader Studentenwelzijn, waarvan delooptijd tot 2030 is. De resultaten van de tussenevaluatie verwachten wijin het voorjaar van 2026 en worden met uw Kamer gedeeld. Uit deevaluatie worden lessen getrokken voor het verder verbeteren eneventueel bijstellen van de aanpak.AanbevelingenBeide rapporten laten zien dat het welzijn van studenten in het vervolgon-derwijs zich in de goede richting ontwikkelt. Desalniettemin geven deonderzoekers aan dat er blijvende aandacht nodig is op dit thema, zowelin het onderwijs als in de samenleving als geheel. Daarnaast is hetbelangrijk om oog te houden voor kwetsbare groepen met een hogerrisico op mentale problematiek, zoals internationale studenten engenderdiverse studenten. Met de eerder gemaakte afspraken zetten weenerzijds in op het versterken van de persoonlijke vaardigheden vanstudenten, zoals mentale veerkracht, en anderzijds op de context waarinstudenten studeren en leven. Voor het onderwijs betekent dit een goedestudeerbaarheid van de opleiding (bijvoorbeeld voldoende rust tussentoetsweken in), aandacht voor executieve functies (zoals plannen enconcentreren), de juiste informatievoorziening en de inzet op een goedebinding met de onderwijsinstelling. Verder blijven we werken aan hetgoede gesprek om de cultuur rondom middelengebruik te verbeterenonder studenten. Verschillende studenteninitiatieven zijn hier al goed meebezig, daarnaast werken we samen met gemeenten, onderwijs-instellingen, studentenorganisaties en kennisinstellingen om alcohol- enmiddelengebruik bespreekbaar te maken, juist op de plekken waar degevolgen het grootst zijn.Moties en toezeggingenPersoonsvorming in het onderwijsDe ambtsvoorganger van de Minister van OCW heeft in het debat overstudentenwelzijn in 2024 toegezegd8 om te verkennen of er voldoendeaandacht is voor persoonsvorming in het onderwijs in relatie tot welzijn.Persoonsvorming is een breed begrip dat verwijst naar de ontwikkelingvan een persoonlijkheid, identiteit en karakter. In relatie tot welzijn gaathet dan bijvoorbeeld om zaken als veerkracht, zelfbewustzijn, en de relatietot jezelf en anderen. Dit beperkt zich niet enkel tot het onderwijs. Ook dethuis- en vrijetijdsomgeving zijn belangrijke plekken waar jongeren ruimtekrijgen of creëren om zichzelf te uiten. Binnen het onderwijs is persoons-vorming geen apart vak of traject, maar kan overal en op elk momentplaatsvinden.In het voortgezet onderwijs is reeds een verkenning uitgevoerd naarwensen en behoeften van het vervolgonderwijs ten aanzien van de kennisen vaardigheden waarmee geslaagden vanuit het voortgezet onderwijsinstromen9. Aandacht voor «life skills», dat in de verkenning wordtgebruikt als parapluterm voor onder andere persoonsvorming enexecutieve functies, is op dit moment al een opdracht van de school. In deconceptkerndoelen voor Mens en Maatschappij is nu opgenomen dat deschool expliciet bijdraagt «aan de sociale en emotionele ontwikkeling vanleerlingen en bevordert respectvolle omgang met anderen.» Dit is8Commissiedebat Mentale gezondheid scholieren en studenten, 25 mei 20259SLO. (2021). Verkenning vervolgonderwijs: Wensen van het vervolgonderwijs betreffendekennis en vaardigheden van geslaagden uit het voortgezet onderwijs (onderzoek uitgevoerddoor ResearchNed).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12245 impliciet al een opdracht die elke school en elke leraar oppakt. Het verschilis dat deze opdracht nu explicieter wordt beschreven zodat elke leerlingkan rekenen op dezelfde hulp.In het vervolgonderwijs is er zowel binnen als buiten het curriculumruimte voor persoonsvorming. Onderwijsinstellingen geven studentenopdrachten waarin zij reflecteren op hun leerproces, keuzes en persoons-vorming. Daarnaast hebben mbo- en hbo-studenten studieloopbaanbege-leiders die met studenten persoonlijke gesprekken voeren over hunmotivatie, toekomstbeeld, belangrijke waarden en morele dilemma’s.Graag inspireren wij uw Kamer hierna met enkele voorbeelden waarinblijkt hoe instellingen aandacht besteden aan de persoonsvorming vanstudenten in relatie tot welzijn.Persoonsvorming in MDT-traject, ZadkineBij Zadkine locatie Eikenlaan nemen studenten van de opleidingenPedagogisch Werk en Onderwijsassistent deel aan een MaatschappelijkeDiensttijd (MDT)-traject, dat draait om maatschappelijke betrokkenheid,persoonsvorming en burgerschap. In een periode van zes tot acht wekenwerken mbo-studenten in kleine teams aan maatschappelijke opdrachtenin de wijk of bij organisaties zoals buurthuizen, basisscholen en zorginstel-lingen. Begeleid door docenten en een MDT-coach reflecteren studentenwekelijks op hun ervaring en volgen zij workshops waarin thema’s alssamenwerking, verantwoordelijkheid en eigen talenten centraal staan.Door activiteiten als het organiseren van een ontmoetingsmiddag voorouderen of het opzetten van een kinderactiviteit ontdekken studenten hoezij verschil kunnen maken in hun omgeving. Het traject versterkt hunzelfvertrouwen, vergroot het inzicht in eigen waarden en beroepskeuzes,en stimuleert een blijvend gevoel van maatschappelijke verantwoorde-lijkheid.Leerlijn Persoonlijke en Professionele Ontwikkeling, Radboud UniversiteitBij de bacheloropleiding Geneeskunde en Biomedische Wetenschappenbinnen de Radboud Universiteit is geïnvesteerd in een leerlijn Persoonlijkeen Professionele Ontwikkeling, waarbinnen een deellijn welzijn envitaliteit. Alle bachelorstudenten krijgen les in kleine groepen waarbij zemiddels psycho-educatie en ervaringsleren inzicht krijgen in de mecha-nismen achter welzijn en de misvattingen die hierover bestaan. Daarnaastkrijgen studenten praktische handvatten om actief met hun eigen welzijnaan de slag te gaan. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andereomgaan met studiedruk, stress en tijdsdruk, het belang van prioriteren enpauzes nemen, de invloed van leefstijl, omgaan met emoties en de impactvan sociale en professionele druk op het ervaren welzijn.Toezegging onderzoek studentvoorzieningenIn het commissiedebat van 14 mei 202510 heeft de ambtsvoorganger vande Minister van OCW toegezegd om te inventariseren wat de gevolgenzijn van de Beleidsregel investeren met publieke middelen in privateactiviteiten voor sportfaciliteiten voor studenten en de Kamer na de zomerhierover te informeren. De inventarisatie is verbreed naar studentvoorzie-ningen en is inmiddels in gang gezet. De Minister van OCW zal de Kamervoor de zomer van 2026 informeren over de uitkomsten. Zoals in deKamer toegezegd, worden de studentvoorzieningen uitgezonderd van de10Commissiedebat Mentale gezondheid scholieren en studenten, 25 mei 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12246 controle door de accountant totdat de inventarisatie gereed is en debesluitvorming hierover is voltooid. De Minister van OCW heeft datrichting de instellingen per brief bevestigd.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,G. MoesDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J.Z.C.M. TielenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 288, nr. 12247