Voortgangsbrief Internationale Kinderontvoering

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202533 836Personen- en familierecht30 072Internationale kinderontvoeringNr. 102 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 januari 2025Met deze brief informeer ik uw Kamer over diverse acties op het terreinvan internationale kinderontvoering. Tevens geef ik hiermee invulling aantoezeggingen gedaan tijdens het commissiedebat personen- en familie-recht van 3 april 2024 (Kamerstuk 33 836, nr. 97). In deze brief komen devolgende onderwerpen aan bod:1.Internationale Kinderontvoering1.1Verkenning overzicht inspanningen internationale kinderontvoering1.2Vervolging internationale kinderontvoering1.3Verkenning strafbaarstelling voorbereidingshandelingen2.Maatregelen ter preventie van internationale kinderontvoering2.1Het Schengeninformatiesysteem2.2(Digitalisering) toestemmingsformulier Reizen met Minderjarigen3.Bijzondere leerstoel Internationale Kinderontvoering1. Internationale Kinderontvoering Internationale kinderontvoering is een ingrijpende en complexe proble-matiek. Om internationale kinderontvoering tegen te gaan is Nederland,sinds 1 september 1990, partij in het Haags Kinderontvoeringsverdrag(HKOV). Dit verdrag bevat afspraken over het voorkomen van interna-tionale kinderontvoeringen door ouders en de terugkeer van kinderen dieten onrechte weggehaald worden uit of vastgehouden worden in eenland. Het verdrag geldt tussen deelnemende landen1 en stelt dat derechter in het land van herkomst bevoegd is om te beslissen overgezagskwesties. De Nederlandse Centrale autoriteit InternationaleKinderaangelegenheden (Ca IKA)2 geeft uitvoering aan het HaagsKinderontvoeringsverdrag.1https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=242https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-justitie-en-veiligheid/organisatie/organogram/directoraat-generaal-straffen-en-beschermen/centrale-autoriteit-internationale-kinderaangelegenheden kst-33836-102ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1021 Het HKOV gaat uit van internationale kinderontvoering als een kind jongerdan 16 jaar wordt meegenomen naar het buitenland zonder toestemmingvan de andere ouder met gezag en/of de voogd. In de afgelopen 3 jaarhebben de meeste kinderonvoeringen plaatsgevonden naar het VerenigdKoninkrijk, Polen en Turkije.De impact op kinderen, ouders en hun omgeving is groot. Daarom streefik ernaar, waar mogelijk, kinderontvoering te voorkomen en ouders enkinderen zo goed mogelijk te ondersteunen. Dat doe ik onder anderesamen met de Centrale autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden(Ca IKA), de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), het CentrumInternationale Kinderontvoering (Centrum IKO) en Buitenlandse Zaken(BZ).Bijgevoegd treft u een bijlage aan met daarin een korte toelichting op ditonderwerp, verschillende betrokken partijen en hoe zij zich tot elkaarverhouden.1.1. Overzicht inspanningen internationale kinderontvoering Tijdens het eerdergenoemde commissiedebat personen- en familierecht istoegezegd om samen met de Minister van Buitenlandse Zaken teonderzoeken of het mogelijk is uw Kamer een geanonimiseerd overzichtte verstrekken van inspanningen inzake internationale kinderontvoeringenen daarbij ook de voortgang van de motie-Van Nispen c.s. te betrekken.3In de eerder genoemde bijlage bij deze brief treft u een overzicht aan vande verschillende inspanningen die in 2023 zijn geleverd door het CentrumIKO, Ca IKA en BZ. Uit dit overzicht blijkt dat:–Het Centrum IKO betrokken was bij 175 kinderontvoeringen (260kinderen), waarvan 124 zaken bij verdragslanden en 51 zaken bij nietverdragslanden.–De Ca IKA betrokken was bij 83 kinderontvoeringen (122 kinderen),waarvan 75 zaken bij verdragslanden en 8 zaken bij niet verdragslan-den.–BZ betrokken was bij 89 zaken in 44 landen, waarvan 16 verdragslan-den en 28 niet-verdragslanden.Uit de cijfers blijkt dat er verschillen zitten tussen de aantallen zaken enkinderen die bij het Centrum IKO, Ca IKA en Buitenlandse Zaken bekendzijn. Oorzaak daarvan is dat de rol van elk van de organisaties verschilt:een ouder kan melding doen van een internationale kinderontvoering bijhet Centrum IKO of bij Ca IKA, maar zich niet wenden tot de andereorganisatie.Daarnaast telt het Centrum IKO adviesvragen over internationalekinderontvoeringen die dat jaar zijn binnengekomen. De ontvoeringszakenvan het Centrum IKO worden geregistreerd op het moment dat de ouderzich bij het Centrum IKO meldt. Dat kan ook langere tijd na de ontvoeringzijn en ook als de zaak al in behandeling is bij de Ca IKA. Eveneens kunnenouders na een melding bij het Centrum IKO inmiddels zelf tot eenoplossing zijn gekomen en zich vervolgens niet meer wenden tot deCentrale autoriteit met een verzoek. De Ca IKA telt per jaar alle interna-tionale kinderontvoeringszaken die binnen zijn gekomen. De cijfers van BZzijn gebaseerd op zaken die in ieder geval in 2023 zijn behandeld. Ditkunnen dus ook zaken uit eerdere jaren zijn geweest die in 2023 nog openwaren of zijn afgesloten.3Kamerstukken II 2021/22, 35 925 VI, nr. 61Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1022 Tot slot vervult de RvdK een belangrijke rol bij internationale kinderont-voeringen. Zo was de RvdK in 2023 betrokken bij alle ongeveer 60 IKOzittingen. Tijdens een zitting adviseert de RvdK de rechter bij zittingen vande Rechtbank Den Haag en biedt begeleide omgang aan wanneer oudersdit niet zelf kunnen regelen. Bij de terugkeer van een ontvoerd kind, datlangere tijd geen contact heeft gehad met de ouder in Nederland,faciliteert de RvdK faciliteert een zogeheten »softlanding». Hierbijorganiseert de RvdK opvang, risicotaxatie, een veiligheidsplan enambulante hulp. Deze ondersteuning vindt plaats in opdracht van deCentrale Autoriteit (Ca IKA) of de Officier van Justitie en kan zowel in eenvrijwillig als verplicht kader worden uitgevoerd. Daarnaast vervult deRvdK een rol bij de verplichte teruggeleiding van kinderen op verzoek vande rechter.1.2 Vervolging internationale kinderontvoering Uw Kamer heeft in het commissiedebat personen- en familierechtverzocht de Tweede Kamer te informeren over hoeveel aangiftes tegenkinderontvoering worden onderzocht en vervolgd, en in hoeveel gevallendaarvan een straf ten uitvoer wordt gelegd.De strafbaarstelling van internationale kinderontvoering is in Nederlandgeregeld in artikel 279 van het Wetboek van Strafrecht. Dit artikel stelt hetopzettelijk onttrekken van een minderjarige aan het gezag van een ouder,voogd of een bevoegde instantie strafbaar. Dit geldt zowel voor ontvoe-ringen binnen Nederland als grensoverschrijdende ontvoeringen. Uitnavraag bij het Openbaar Ministerie (OM) is gebleken dat het aantalinternationale kinderontvoeringen niet apart door het OM wordt geregis-treerd. Om te kunnen differentiëren binnen artikel 279 van het Wetboekvan Strafrecht, zouden technische aanpassingen nodig zijn in hetregistratiesysteem. Ook de Raad voor de Rechtspraak kan geen verdereduiding geven over het aantal opgelegde straffen in het kader vaninternationale kinderontvoering. De Raad voor de Rechtspraak houdt deregistratie van deze niet apart bij en geeft daarbij aan dat zij geengrondslag heeft om de persoonsgegevens uit de civiele kinderontvoe-ringszaak te matchen met de registratie van strafzaken.Hierdoor kan geen uitsluitsel worden gegeven over het aantal zakenwaarin internationale kinderontvoering onderzocht en vervolgd wordt, enin hoeveel gevallen daarvan een straf ten uitvoer wordt gelegd.1.3. Verkenning strafbaarstelling voorbereidingshandelingen In de kamerbrief van 11 december 2023 is uw Kamer geïnformeerd dateen verhoging van de strafmaat weinig effect zou bereiken in hetverminderen van het aantal kinderontvoeringen4. In het commissiedebatvan 3 april 2024 is door het lid Vondeling (PVV) gevraagd naar demogelijkheid om voorbereidingshandelingen voor internationalekinderontvoering bij kinderen boven de 12 jaar strafbaar te stellen. Naanalyse van de huidige wetgeving en toepassing hiervan, zie ik geentoegevoegde waarde in het uitbreiden van de strafbaarstelling vanvoorbereidingshandelingen bij ontvoering van kinderen boven de 12 jaar.Mijn overwegingen licht ik hieronder toe.Voorbereidingshandelingen zijn in Nederland strafbaar indien hetbetreffende misdrijf een maximale strafmaat van acht jaar of meer kent.Internationale kinderontvoering, geregeld in artikel 279 van het Wetboekvan Strafrecht, kent een maximale straf van zes jaar. Voor kinderen jonger4Kamerstukken II 2023/24, 33 836, nr. 88.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1023 dan 12 jaar of in geval van verzwarende omstandigheden, zoals hetgebruik van geweld of bedreiging, ligt de strafmaat hoger en zijnvoorbereidingshandelingen reeds strafbaar.Uit informatie van de Ca IKA, het Centrum IKO en het Openbaar Ministerieblijkt dat in de meeste gevallen van internationale kinderontvoering reedssprake is van verzwarende omstandigheden. Hierdoor zijn voorbereidings-handelingen in de praktijk vaak al strafbaar. Het aantal zaken waarbijkinderen boven de 12 jaar betrokken zijn zonder deze verzwarendeomstandigheden is bovendien gering.Ik ben verder van mening dat een hogere strafmaat geen afschrikkendeffect zal hebben. Internationale kinderontvoering vindt vaak plaats in decontext van relationele conflicten tussen ouders. Versterkte juridischebemoeienis kan dergelijke conflicten verergeren en is schadelijk voor derelatie tussen ouder en kind. Dit strookt niet met het belang van het kind,dat recht heeft op een goede relatie met beide ouders.Samenvattend concludeer ik dat een wetswijziging om voorbereidings-handelingen bij ontvoering van kinderen boven de 12 jaar strafbaar testellen niet noodzakelijk is. De huidige wetgeving biedt reeds voldoendebescherming.2. Maatregelen ter preventie van internationale kinderontvoering 2.1. Het Schengeninformatiesysteem Het OM heeft sinds 8 maart 2023 de mogelijkheid om, in het geval vansterke aanwijzingen van een (dreigende) internationale kinderontvoering,een kind preventief te signaleren in 31 landen die gebruik maken van hetSchengeninformatiesysteem (SIS). Onder leiding van het Landelijk Parketis er een werkgroep «preventieve signalering» gevormd om dit systeemvorm te geven.In het SIS kunnen preventieve signaleringen worden opgenomen vankinderen waarvan het gevaar bestaat dat zij worden ontvoerd ofonttrokken aan het gezag, inclusief informatie die nodig is om hen telokaliseren en te beschermen. Nationale autoriteiten, zoals politie engrensbewaking, hebben real-time toegang tot deze signaleringen enkunnen grensoverschrijdend handelen. Via de SIRENE-bureaus wordtaanvullende informatie uitgewisseld en gecoördineerd, waardoor snelleen effectieve actie mogelijk is. Het SIS versterkt hiermee de gezamenlijkeEuropese inspanningen om kinderen in gevaarlijke situaties snel op tesporen en hun welzijn te waarborgen. In 2024 zijn er, op basis van eenNederlandse preventieve signalering, 9 minderjarigen in een ander landdan Nederland tegengehouden aan de grens bij uitreis van de Schen-genzone op basis van een Nederlandse preventieve signalering.2.2. (Digitalisering) toestemmingsformulier Reizen met Minderjarigen Ouders, verzorgers of personen met gezag over het kind zijn verplicht omtoestemming te geven voor een reis naar het buitenland. Het toestem-mingsformulier Reizen met Minderjarigen is daarbij een hulpmiddel.In de Kamerbrief van 16 december 20225 zijn enkele toezeggingen gedaanrondom het verbeteren van het dienstverleningsproces voor ouders,verzorgers of personen met gezag, die zien op dit formulier:5Kamerstukken II 2022/23, 33 836, nr. 78.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1024 –het verbeteren van de fraudebestendigheid van het toestemmingsfor-mulier reizen met minderjarigen.–het verbeteren van de communicatie over het toestemmingsformulierdoor rijksoverheid, gemeenten, Centrum IKO, Ca IKA en anderebetrokkenen. Hierbij wordt ook duidelijk gemaakt welke aanvullendedocumenten in welke situatie nodig zijn om te kunnen reizen.–de controle op het toestemmingsformulier te intensiveren.–te verkennen hoe de controle op internationale kinderontvoering bijreizen vanuit Nederland naar andere Schengenlanden kan wordengeïntensiveerd.In de Kamerbrief van 11 december 20236 bent u geïnformeerd over eennieuwe versie van het toestemmingsformulier dat eind 2023 is gepubli-ceerd. Eveneens is het afgelopen jaar het toestemmingsformulier onderde aandacht gebracht van een breder publiek. Dit heeft onder anderegeresulteerd in een verdubbeling van het aantal vragen bij het CentrumIKO over het reizen met minderjarigen.Om het gebruiksgemak van het formulier voor zowel de professionelegebruikers als de ouders/gezagsdragers te verhogen, wordt gewerkt aande digitalisering van het dienstverleningsproces rond het toestemmings-formulier Reizen met Minderjarigen. Het digitaliseren moet eveneenszorgen voor het versterken van de fraudebestendigheid en het vereenvou-digen en intensiveren van het controleren van het formulier. Samen metde Koninklijke Marechaussee (KMar), de Ca IKA en het Centrum IKO is eenplan van aanpak opgesteld. Het streven is het digitale toestemmingsfor-mulier eind 2025 beschikbaar te hebben conform toezegging aan uwKamer.3. Bijzondere leerstoel Internationale Kinderontvoering Eerder heb ik uw Kamer geïnformeerd over het voornemen om eenbijzondere leerstoel Internationale Kinderontvoering in te richten.Inmiddels is in goed overleg besloten om met de Universiteit Leiden eenformele procedure op te starten.–De IKO-leerstoel wordt ingebed binnen de afdeling Jeugdrecht enGezondheidsrecht van de Juridische Faculteit van de UniversiteitLeiden. Deze afdeling doet onderzoek naar internationale kinderrech-ten, jeugdrecht en gezondheidsrecht en heeft ruime ervaring metzowel klassiek-juridisch nationaal en internationaal onderzoek als metmultidisciplinair (empirisch) onderzoek;–Deze wetenschappelijke omgeving biedt de leerstoelhouder een solidebasis en kansen voor het genereren van subsidies voor wetenschappe-lijk onderzoek, waaronder promotieonderzoek;–Voor de afdeling Jeugdrecht en Gezondheidsrecht geldt dat het themainternationale kinderontvoering zowel in de master Jeugdrecht als indeadvanced master International Children’s Rights deel uitmaakt van hetcurriculum.De procedure voor het inrichten van de leerstoel en het aantrekken van deleerstoelhouder zal naar verwachting in de eerste helft van 2025 wordenafgerond. Het doel van de bijzondere leerstoel is het bevorderen van dewetenschappelijke fundering van de beleidsmatige aanpak van interna-tionale kinderontvoering en het bijdragen aan het handelingsperspectiefvan de professionals in de uitvoering. In het onderzoeksprogramma vande bijzondere leerstoel zal het welzijn van het kind bij de aanpak vaninternationale kinderontvoering centraal staan. De toekomstig leerstoel-houder van de Universiteit Leiden zal nauw samenwerken met het6Kamerstukken II 2023/24, 33 836, nr. 88.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1025 Centrum IKO, de Ca IKA en de RvdK. Tevens is het voornemen dat deleerstoelhouder onder meer bij andere betrokken universiteiten zoals inTilburg en Amsterdam gastcolleges kan verzorgen.Tot slotSamen met alle betrokken partijen zet ik mij volledig in om internationalekinderontvoering tegen te gaan en kinderen zo snel mogelijk terug tebrengen naar het land waar ze thuis horen. Hoewel de aanpak inNederland internationaal als toonaangevend wordt beschouwd, blijft hetvoorkomen van kinderontvoering een kwestie die onze voortdurendeaandacht vraagt. Het uiteengaan van ouders mag nooit leiden tot deontvoering van een kind naar het buitenland. Elk kind heeft immers hetrecht om een band te behouden met beide ouders. Nederland blijft zichonverminderd inzetten om dit recht te beschermen.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 33 836, nr. 1026