Lidewij de Vos

het eindverslag van de informateur

Mevrouw De Vos (FVD): Ik ga even terug naar de inhoud. In het document van D66 en het CDA staat onder andere dat de hypotheekrenteaftrek afgebouwd zou moeten worden. Dat is bij de verkiezingen een heel heet hangijzer geweest. Dat is terecht een heel grote zorg voor miljoenen mensen in Nederland met een koopwoning. Forum voor Democratie is er heel duidelijk in geweest: wij willen de hypotheekrenteaftrek behouden. Maar de VVD heeft ook in de verkiezingstijd heel stellig gezegd dat zij niet in een kabinet gaan zitten waarin de hypotheekrenteaftrek wordt afgebouwd. Mijn vraag is dus eigenlijk aan de heer Jetten of dit een breekpunt is of niet.

Mevrouw De Vos (FVD): Dat laatste gaat zeker niet lukken. Ik kan ook nog een boom opzetten over de verkiezingsbeloftes van de VVD. Ik hoop dat ze zich aan die beloftes houden, maar zeker weten doe ik het niet. Ik zeg daar ook even bij dat Forum voor Democratie bij het vorige debat een motie heeft ingediend om de hypotheekrenteaftrek te behouden. Die motie zou het hebben gehaald als de VVD voor had gestemd. Dat is niet gebeurd. Mijn vraag blijft dus toch eigenlijk staan. D66 wil de hypotheekrenteaftrek afbouwen, CDA ook. VVD zegt dat niet te willen. Die drie partijen gaan nu met elkaar om tafel. Wat gebeurt er als men daar niet uit komt? Is D66 dan wel of niet bereid om zich daarnaar te voegen?

Mevrouw De Vos (FVD): Mevrouw Yeşilgöz noemde in haar betoog een aantal onderwerpen uit het voorstel van D66 en CDA waar zij het niet mee eens is, maar er werd niet echt een concreet voorbeeld genoemd. Ik vroeg me dus af of de VVD nog steeds nooit akkoord zal gaan met de afbouw van de hypotheekrenteaftrek en de afbouw ervan nog steeds iets is waar de VVD nooit mee akkoord zal gaan.

Mevrouw De Vos (FVD): Dat is dus geen ja en ook geen nee. Begrijp ik dat goed? Het is geen garantie dat de VVD haar belofte gaat houden?

Mevrouw De Vos (FVD): Ik zou mevrouw Yeşilgöz graag een alternatief willen voorstellen, namelijk dat er in de Kamer een meerderheid bestaat om de hypotheekrenteaftrek te behouden. Deze drie partijen zouden ook kunnen zeggen: we laten het aan de Kamer. Daarmee wordt volgens mij het beste recht gedaan aan de verkiezingsuitslag.

Mevrouw De Vos (FVD): Mag ik nog één opmerking maken?

Mevrouw De Vos (FVD): Het is zeker afrondend.

Mevrouw De Vos (FVD): Het is zeker afrondend. Ik heb bij het vorige formatiedebat precies over dit onderwerp een motie ingediend met als doel dat de Kamer hier een uitspraak over doet, omdat er in de Kamer een meerderheid voor bestaat en het dus heel onverstandig is om dat in achterkamertjes te gaan bekokstoven, omdat dan het risico is dat er inderdaad iets uit komt waar eigenlijk geen meerderheid voor is in de Kamer. Ik wil de VVD er wel graag op wijzen dat er een meerderheid was geweest in de Kamer als de VVD zich ook op dat moment aan de verkiezingsbelofte had gehouden en voor deze motie had gestemd.

Mevrouw De Vos (FVD): Dank, voorzitter. Op 29 oktober heeft Nederland gesproken. Inmiddels alweer zes weken geleden brachten 10,6 miljoen mensen hun stem uit op een persoon, een partij en een verkiezingsprogramma. Dat zijn 10,6 miljoen mensen die wij hier met z'n honderdvijftigen mogen vertegenwoordigen. Ik benadrukte de vorige keer namelijk ook al dat dat is wat wij zijn: volksvertegenwoordigers. Het mandaat om de toekomst van ons land vorm te geven, ligt in de eerste plaats hier, in deze zaal, bij ieder van ons. Het blijft voor mij dan ook volkomen onbegrijpelijk dat deze Kamer zich zodra de verkiezingen zijn geweest gedraagt alsof zij buiten werking is gesteld. Het is alsof onze stem als volksvertegenwoordiger is geparkeerd bij verkenners, informateurs — dank aan de heer Buma voor het prettige gesprek — en een beperkte en nader te bepalen selectie van partijen die samen mogelijk een coalitie gaan vormen. Het is alsof de democratie in de wachtkamer zit. Vorige week werd er bijvoorbeeld nog een gepland stikstofdebat vooruitgeschoven naar volgend jaar. Dat gebeurde niet omdat onduidelijk is hoe de verschillende partijen denken over dit onderwerp. Het werd ook niet vooruitgeschoven omdat de problemen plotseling zijn opgelost, integendeel. Het werd vooruitgeschoven omdat men wil wachten op de formatie. Dat kwam net in een interruptiedebatje met mevrouw Yeşilgöz over de hypotheekrenteaftrek ook heel duidelijk aan het licht. Voorzitter. Wij zijn met zijn honderdvijftigen niet gekozen als figuranten in een formatiespel. Nogmaals, wij zijn gekozen als volksvertegenwoordigers. De nieuwe Kamer zou juist in de periode direct na de verkiezingen haar mandaat moeten waarmaken, niet door te wachten, maar door te handelen. De afgelopen weken wordt er hier in achterkamertjes gesproken over wie wel en wie niet met wie wil, over tussenmomenten en eindhaltes, over verslagen en over uitnodigingen en breekpunten, terwijl het leven buiten deze zaal gewoon doorgaat. De woningennood staat niet op pauze. Het overbelaste elektriciteitsnet staat niet op pauze, net als de onzekerheid bij boeren. De regeldruk voor ondernemers en de asielinstroom staan al helemaal niet op pauze. Iedere week opnieuw komen gemiddeld 1.000 asielzoekers Nederland binnen. Iedere week weer raken we meer zeggenschap kwijt aan Brussel, trekken meer mensen en bedrijven weg uit Nederland en neemt de onveiligheid op straat en in het openbaar vervoer verder toe. Ondertussen wordt hier in Den Haag vergaderd, overlegd en gewacht. Men wacht op onderhandelingen tussen een select aantal partijen, die per definitie met compromissen zullen komen die afwijken van de wisselende meerderheden die al in deze Kamer bestaan. Dat gebeurt op basis van de verschillende verkiezingsprogramma's waarop onze kiezers hun stem hebben gebaseerd. Het gaat om wisselende meerderheden op het gebied van migratie, energie, wonen, zorg, lastenverlichting, de EU en talloze andere onderwerpen. Op basis van die wisselende meerderheden kunnen wij, de 150 volksvertegenwoordigers, de hoofdlijnen uitzetten en een minister-president uit ons midden kiezen op de wijze waarop we ook de Voorzitter kiezen, die vervolgens vakministers zoekt om deze hoofdlijnen te vertalen naar concreet beleid. Dat hadden we bij wijze van spreken al de dag na de verkiezingen kunnen doen. Inmiddels zijn we anderhalve maand verder. Opnieuw zien we hetzelfde ritueel als de afgelopen jaren: verkenningen, informateurs, nieuwe gespreksrondes. We zien een document van D66 en CDA dat hoofdzakelijk een voortzetting is van de koers van de afgelopen jaren. Er komt geen structurele aanpak van de massale immigratie. We zien de instandhouding van de Spreidingswet. We zien de vervanging van tijdelijke asielplekken door permanente plekken. We zien meer ruimte voor VluchtelingenWerk. We zien blijvend commitment aan de klimaatdoelen — "met volle kracht", aldus de heren Jetten en Bontenbal. We zien een invoering van rekeningrijden. We zien verdere elektrificatie van onze samenleving en industrie, met nog meer netcongestie tot gevolg. We zien geen heropening van het Groningenveld, waarmee betaalbare energie voor Nederlanders onmogelijk wordt. Er staat letterlijk "een aanpak van de wooncrisis zonder taboes". Maar over de enorme effecten van de massale immigratie op de woningnood wordt ondertussen geen woord gezegd. We zien een voortzetting van het stikstofbeleid. In het document staat — ik citeer — "een forse en zekere beperking van stikstof". We zien een uitbreiding van natuurgebieden in een land waar iedere vierkante centimeter al in gebruik is. We zien uitkoop van boeren. We zien afbouw van de hypotheekrenteaftrek, waarvoor in deze Kamer, als de VVD zich aan haar verkiezingsbelofte zou houden, geen meerderheid is. We zien nog meer geld naar de zinloze en afschuwelijke oorlog in Oekraïne. We zien nog meer soevereiniteitsoverdracht naar Brussel, waaronder het opgeven van vetorechten. We zien meer ontwikkelingshulp. Voorzitter. Hoewel de hoofdrichting van het voorliggende document diametraal de verkeerde kant op wijst, is Forum voor Democratie over enkele details toch positief. Punten als het niet meewerken aan procedures door asielzoekers als afwijzingsgrond, vermindering van de regeldruk voor bedrijven en woningbouw, het niet verhogen van het eigen risico en investeren in nieuwe kerncentrales kunnen op onze steun rekenen. Wij zullen verder ieder voorstel op zijn merites beoordelen. Voorzitter, ik rond af. Het moge duidelijk zijn dat het huidige formatieproces absoluut niet op de steun van Forum voor Democratie kan rekenen. Toch hopen wij dat een eventueel minderheidskabinet ten minste meer speelruimte aan de Kamer zal geven dan de afgelopen jaren het geval was, omdat per voorstel meerderheden zullen moeten worden gezocht in de Kamer. Wij zullen blijven pleiten voor nog meer speelruimte en ons uiteraard blijven inzetten voor de wensen en zorgen van onze kiezer. Dank u wel.