André Flach

Implementatiewet herziene richtlijn consumentenkrediet

De heer Flach (SGP): Voorzitter, dank u wel. Geld lenen, krediet verstrekken en uitstel van betaling: het is een van de basissen onder ons economisch systeem. Het biedt een wereld van mogelijkheden. Het biedt ondernemers de ruimte om te investeren, het geeft mensen de mogelijkheid om een huis te kopen en het biedt consumenten opties om goederen en diensten aan te schaffen. Kortom, het geeft kansen. Maar we moeten ook eerlijk zijn: het zet de deur open voor een scala aan risico's. In de huidige consumptiecultuur lijkt het tijdelijk genot van weer een aankoop op afbetaling vaak hoger geschat te worden dan de rekening die in de toekomst komt, terwijl de rekening die vandaag niet wordt betaald, toch echt wordt doorgeschoven naar de toekomst. Zeker bij bepaalde doelgroepen zijn de risico's op financiële problemen groot, zoals bij jongeren en jongvolwassenen. Allerlei onderzoeken tonen dat aan. De recente ontwikkelingen in het aanbieden van krediet, zoals buy now, pay later, jagen dat alleen maar aan. De richtlijn en het wetsvoorstel dat voorligt, bieden hier extra regels voor op basis van een Europees kader. De SGP steunt dit voorstel in grote lijnen, omdat het extra bescherming biedt tegen financiële ellende. Voorzitter. In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om minderjarigen uit te sluiten van het verkrijgen van krediet in de vorm van uitstel van betaling. Hier valt bijvoorbeeld buy now, pay later onder. De grens voor minderjarigen ligt op 18 jaar. De SGP heeft een voorstel ingediend om die grens te verhogen naar 21 jaar. De financiële kwetsbaarheid en de schuldenproblematiek stoppen helaas niet bij 18 jaar. Allerlei onderzoeken laten dat zien. Zo blijkt uit een recent onderzoek van de AFM dat 9% van de "buy now, pay later"-gebruikers tussen de 18 en 24 jaar wordt overgedragen aan een incassobureau. Ook blijkt uit onderzoek van Deloitte dat 18- tot 24-jarigen vaker dan gemiddeld financieel ongezond zijn en veel gebruikmaken van buy now, pay later. Het gaat om 42%. Deze informatie bevestigt het beeld dat buy now, pay later bijdraagt aan financiële problemen, juist ook bij jongvolwassenen. Deelt de minister die analyse? Ik snap dat het amendement de ruimte voor jongeren om uitgaven te doen, inperkt. De negatieve maatschappelijke en financiële gevolgen van het gebruik van buy now, pay later werken echter ook door bij consumenten tot 21 jaar. Met de ophoging van de leeftijdsgrens kunnen problematische schulden en schuldgewenning bij onder meer jongeren beter voorkomen worden en kunnen ook de negatieve maatschappelijke gevolgen voor de samenleving verkleind worden. Hoe ziet de minister dit? Ik weet dat er ook voor de groep 18- tot 21-jarigen beschermingsmaatregelen worden ingevoerd, waaronder een kredietwaardigheidsbeoordeling. Dat is belangrijk, maar ik vraag me wel af of dat voldoende is. Zo hoeft de kredietwaardigheidsbeoordeling slechts beperkt te worden vormgegeven bij kredieten tot €100. Overigens verhoogt mijn amendement alleen de leeftijd voor kredieten in de vorm van uitstel van betaling. Voor de overige vormen van krediet legt het amendement geen verdere beperking op. Er blijft daar bijvoorbeeld geen toestemming van een wettelijke vertegenwoordiger nodig. Graag een reactie op het amendement.

De heer Flach (SGP): Ik stel vast dat de heer Ceder en ik het doel delen, namelijk dat we willen dat jongeren schuldenvrij aan hun toekomst kunnen beginnen, dus op het moment dat ze uit die kwetsbare fase komen. Het is ook voor de SGP een zoektocht geweest van: kan dit nou wel of kan dit nou net niet? Ik ben ook heel benieuwd naar de beoordeling van de minister. Wij zouden heel graag zien dat die leeftijdsgrens opgehoogd wordt naar 21 jaar. Dat soort discussies spelen ook weleens rond alcoholgebruik enzovoort. Biologisch gezien houdt de hersenontwikkeling ongeveer op rond je 21ste. Dat is dus ook een hele logische leeftijd om de grens te leggen als het gaat om buy now, pay later en krediet op afbetaling, denk ik. Of het juridisch mogelijk is, gaan we horen van de minister. Wij zouden het in ieder geval heel graag zien.

De heer Flach (SGP): Voorzitter. De kredietmarkt draait uiteindelijk ook gewoon om winst maken. Op zich is daar niks mis mee, maar als de schuldenproblematiek groter wordt of er winst wordt gemaakt over de rug van kwetsbare groepen, moet er gehandhaafd worden. Voor bepaalde vormen van kredietverlening, zoals buy now, pay later, wordt dat nu geregeld. Toch blijf ik wel beducht voor alternatieve routers. De AFM wijst hier ook op: bestaande producten kunnen worden vervangen door andere producten. Mijn collega Ceder heeft daar een aantal duidelijke voorbeelden van gegeven. Hoe wordt dat ontwijkgedrag gemonitord en, vooral, voorkomen? Biedt het wetsvoorstel voldoende ruimte om snel op nieuwe vormen van schadelijke kredietverlening te kunnen anticiperen? Voorzitter. Om een goede kredietbeoordeling te kunnen doen, moeten kredietverstrekkers persoonsgegevens aanvragen. Dat is best een ingewikkeld spanningsveld. Het gaat dan al snel om heel gevoelige persoonlijke gegevens, waarbij ook snel te veel of te persoonlijke informatie wordt opgevraagd. Wat de SGP betreft worden hier echt duidelijke grenzen aan gesteld. De Raad van State besteedt hier ook aandacht aan in zijn advies. In artikel 4.34a wordt nu geregeld dat kredietverstrekkers geen bijzondere categorieën van persoonsgegevens in de beoordeling mogen betrekken. Dat betekent dat die gegevens wel opgevraagd kunnen worden, al dan niet bewust. Moet dit in het kader van goede privacy en bescherming van persoonsgegevens niet meer worden ingekaderd? Is het niet beter om bijvoorbeeld te stellen dat bijzondere categorieën van persoonsgegevens niet mogen worden opgevraagd? Het wetsvoorstel stelt ook extra regels voor reclame-uitingen. Het is heel goed dat dit wettelijk wordt vastgelegd. Juist die aantrekkelijke reclame waarin allerlei fantastische deals en voordelen worden gepresenteerd, kunnen enorm misleidend zijn. Het is goed dat hier paal en perk aan wordt gesteld. Ook hier geldt dat sommige groepen, sommige consumenten, gevoeliger zijn voor dit soort reclames dan andere. Het is niet verrassend dat deze reclame-uitingen juist op social media breed worden ingezet met als doel jongeren te bereiken. Waarom heeft de minister hier geen extra eisen aan gesteld of regels voor opgesteld? Is het niet raadzaam om juist bij reclame gericht op kwetsbare doelgroepen extra waarborgen in te voeren? Voorzitter. Het is al eerder gezegd: de richtlijn moet uiterlijk 20 november in werking treden, over minder dan twee maanden. We behandelen vandaag de wet, maar er volgt ook nog een wetgevingsproces in de Eerste Kamer. Er komen nog een implementatiebesluit, een advies van de Raad van State, een ministeriële regeling en ga zo maar door. Ik vraag me af hoe de minister deze uitdagingen in de tijd precies gaat oplossen, want bij mijn weten heeft hij ook nog een aantal andere verplichtingen in zijn agenda staan. Kan hij zijn plan hiervoor schetsen? Zowel consumenten als kredietverstrekkers moeten op tijd weten waar ze aan toe zijn. Dat vraagt om snelle helderheid over de precieze wetsteksten en ingangsdata. Graag een reactie. Tot zover.

De heer Flach (SGP): Mijn vraag spitst zich toe op het blokje duurzaamheid in de bijdrage van collega Schoonis. Voor mijn gevoel was dat een beetje offtopic, dus het eerste deel van mijn vraag is: wat heeft dat te maken met dit wetsvoorstel? Aangezien u het toch heeft genoemd, wil ik nog het volgende zeggen. Ik heb hier eerder ook werk van gemaakt en een motie over ingediend. Hoe ziet de collega die gebouwgebonden financiering voor zich?

De heer Flach (SGP): Ik hoor goed wat de minister zegt. 18-jarigen mogen zelfs stemmen en je ziet waar dat toe leidt. Nee hoor, haha. Laat ik het daarbij laten. Ik snap de redenering. Tegelijkertijd hoor ik de minister niet zeggen dat het juridisch niet kan. Hij beargumenteert uitgebreid waarom hij het niet wenselijk vindt op dit moment. Misschien is de vergelijking niet goed, hoor, maar we hebben ook een apart regime voor bijvoorbeeld rijvaardigheid, zelfs tot 24 jaar. Juist omdat je ziet dat veel aanbieders zich richten op die jongere groep via social media, dat er aparte inzet plaatsvindt op die jongeren en ze ook bovengemiddeld veel in de problemen raken, zou je ook kunnen beargumenteren dat het wel proportioneel is. Ik snap ook dat je mensen die een huis mogen kopen, niet kunt verbieden om voor €300 een telefoon — ik noem maar wat — aan te schaffen via afbetaling. Zegt de minister dus dat het niet wenselijk is of zegt hij dat het eigenlijk gewoon niet kan?

De heer Flach (SGP): Volgens mij zei de minister dat hij aan het einde van een blokje was gekomen. Hij haalt nu zijn schouders op. Eerder kwam het onderwerp privacy al aan de orde. Ik was daar even benieuwd naar. Ik heb een vraag gesteld over het betrekken van persoonsgegevens en dat die niet meer opgevraagd zouden mogen worden. Zit die vraag in dit blokje of komt die later?