Ria de Korte

Initiatiefnota van het lid Slagt-Tichelman over Wijkgerichte ouderenzorg door zorgzame buurten

Mevrouw De Korte (NSC): Dank u wel, voorzitter. Ook ik wil graag mevrouw Slagt-Tichelman van GroenLinks-PvdA van harte feliciteren met de mooie nota Wijkgerichte ouderenzorg door zorgzame buurten. Het is een hele mooie visie op de toekomst van de ouderen die zorg nodig hebben en in hun eigen buurt willen blijven wonen. De nota legt de nadruk op de kracht van de samenleving. Dat past ook bij het sociaal contract waar NSC voor staat. Enerzijds is er de samenleving, die veel zelf kan doen, en anderzijds is er de overheid, die als vangnet functioneert voor zaken die groot of complex zijn. Voorzitter. In de nota staan mooie initiatieven beschreven, zoals voorzorgcirkels en ontmoetingsruimtes in de wijk. Mijn buurvrouw, mevrouw Rikkers, had het er net ook over: de voorbeelden komen vooral uit de regio en de dorpen. Hoe zien mevrouw Slagt-Tichelman en de staatssecretaris de toepassing van wijkgerichte ouderenzorg door zorgzame buurten in de grote verstedelijkte wijken waar veel minder onderlinge samenhang is? Samenwerkingsafspraken zijn intussen vastgelegd in de vele beleidsnotities — mijn voorganger noemde dat ook al — zoals bij het IZA, het AZWA, de Visie eerstelijnszorg 2030 en de WOZO. Ook de wetgeving over domeinoverstijgende zorg is onlangs door de Tweede Kamer goedgekeurd. Wat Nieuw Sociaal Contract betreft moeten we nu gewoon concreet aan de slag. We zijn geïnspireerd door de vele goede voorbeelden. Een specialist ouderengeneeskunde die ik onlangs sprak over haar buurtkamer gaf aan dat er nog steeds in hokjes wordt gedacht. Hoe komt het, vraag ik aan de staatssecretaris, dat zorgverzekeraars en zorgkantoren in hokjes blijven denken, terwijl we weten dat de huidige manier van ouderenzorg organiseren op de lange duur niet houdbaar is vanwege de vergrijzing? De trage implementatie van innovatieve zorgmodellen baart ons grote zorgen. Welke mogelijkheden zien de staatssecretaris en mevrouw Slagt-Tichelman om deze mooie visie daadwerkelijk te implementeren? Wie zou daarin doorzettingsmacht moeten hebben, zonder dat we weer een nieuwe subsidielaag creëren? Kan er in de regio een mandaat neergelegd worden om samenwerkingsafspraken te maken over de zorg voor ouderen thuis? Hoe denkt de staatssecretaris hierover? Het ziekenhuis zou in dit geval niet de hoofdrol moeten spelen. De oude rol van de NZa en de Nederlandse Mededingingsautoriteit was tot nu toe om toe te zien op de concurrentie tussen zorgorganisaties. Is dit misschien toch het oude denken? Zou het niet beter zijn als de NZa en ACM zich richten op het bevorderen van de samenwerking tussen zorgaanbieders, gemeenten, zorgverzekeraars, zorgkantoren en welzijnsaanbieders, om samen met de buurt de toekomstige, groeiende zorgvraag van ouderen effectief op te vangen in wijk en buurt? Wat vindt de staatssecretaris hiervan? Ook kunnen zorgverzekeraars en zorgkantoren samenwerking en het bijdragen aan innovatieve initiatieven als voorwaarden stellen bij hun inkoop bij zorgorganisaties. Voor zover ik weet is er een vrije ruimte voor de inkoop waaraan voorwaarden gesteld kunnen worden voordat tot 100% van de betaling wordt overgegaan. Kan samenwerking met lokale initiatieven meegenomen worden bij de inkoop? Dit zou veel minder bureaucratie opleveren dan het volgende subsidieproject. Wat vindt de staatssecretaris hiervan? Daarnaast horen we dat zorgverzekeraars, gemeenten en zorgkantoren elk hun eigen budgetten en prioriteiten hebben. Succesvolle eerstelijns-multidisciplinaire samenwerking waarin specialist ouderengeneeskunde, verpleegkundige en huisarts samenwerken, wordt niet structureel gefinancierd, terwijl juist deze zorg voorkomt dat ouderen zwaardere zorg nodig hebben. Van de staatssecretaris wil ik weten hoe dat kan. Hoe kunnen zorgkantoren en zorgverzekeraars meebewegen met dit soort succesvolle programma's? Wat Nieuw Sociaal Contract betreft, vragen we ook aan de staatssecretaris om regie te nemen en duidelijke normen voor wijkgerichte samenwerking te waarborgen, zodat partijen niet langer om elkaar heen draaien. Dank u wel.

Mevrouw De Korte (NSC): Dank u wel, voorzitter. Mag het?

Mevrouw De Korte (NSC): Dank u wel, mevrouw Slagt-Tichelman, voor de toelichting. U zegt dat ouderenorganisaties heel druk zijn met allerlei zaken. Dat zien wij ook. Toch zien we een teruglopend ledenaantal bij ANBO-PCOB en andere zorgorganisaties. Ze kunnen haast geen bestuursleden vinden. Er komt inderdaad heel veel op ze af. Hoe wilt u dat toch verbeteren bij die organisaties? Heeft u daar ook nog een plan voor? U zegt ook iets over drempels wegnemen. Is daar ook nog een drempel in weg te nemen?

Mevrouw De Korte (NSC): Dank voor de beantwoording. Ik heb toch een aanvullende vraag over wat u over al die mooie voorbeelden zegt. Er zijn heel veel mooie voorbeelden in Nederland, maar toch lijkt het heel erg gefragmenteerd. In de steden zie je toch veel minder van dat soort activiteiten. U noemt er wel een paar, maar ik denk dat er ontzettend veel witte plekken zijn, met name in de steden, om een zorgzame buurt te kunnen worden. Dan wil ik toch iets meer van u weten welke mogelijkheden u nog meer ziet. Er zijn een paar leuke voorbeelden, maar ik denk dat er heel veel witte plekken zijn.

Mevrouw De Korte (NSC): We hebben het inderdaad over implementatie. Het moet bottom-up. Dat klinkt allemaal echt heel mooi, maar het gebeurt op heel veel plekken gewoon niet. Ik had het net al over de witte plekken die waarschijnlijk toch op heel veel plekken blijven bestaan. Ik hoor niet wie daarin dan doorzettingsmacht zou moeten hebben. We zien de zorgverzekeraars daar ook geen initiatief in nemen, want dan zit het niet binnen hun kostenplaatje. Dat soort dingen zien we. We zien eigenlijk ook veel initiatieven stranden. Dan worden ze gesubsidieerd en na de subsidie stopt het. Misschien is dat ook een vraag aan de staatssecretaris straks, maar ik zou toch wel iets meer willen horen over de implementatie. Ik bedoel natuurlijk geen implementatieplan, maar wel hoe we dit nou met z'n allen nog een zetje kunnen geven.

Mevrouw De Korte (NSC): Dan is het straks een vraag voor de staatssecretaris.

Mevrouw De Korte (NSC): Ik hoor allemaal mooie ideeën: binnen het IZA kunnen afspraken gemaakt worden en ook binnen de vrije tarieven van de inkoop. Toch hoor ik in het veld dat er in hokjes gedacht wordt, zeker bij de zorgverzekeraars en de zorgkantoren. Wat mensen beleven in de regio, matcht dus niet met wat de staatssecretaris zegt, want zij zegt dat er allerlei mogelijkheden voor afspraken zijn. Hoe kunnen we daar toch nog stappen in zetten? Hoe kan er nog aansturing gegeven worden, zodat die mogelijkheden benut worden?

Mevrouw De Korte (NSC): Ik zit echt te zoeken, want de staatssecretaris zegt: er zijn mogelijkheden, waar u nog iets in kunt aangeven. Zijn er misschien mogelijkheden om dus één persoon met een soort mandaat in een regio aan te wijzen? Dat is dan een persoon naar wie mensen toe kunnen gaan als het gewoon niet lukt of als ze denken: ik loop vast, maar ik hoor dat er allerlei mogelijkheden zijn — daar vertelt de staatssecretaris over — en toch lukt het niet.

Mevrouw De Korte (NSC): U blijft hangen in de afspraken, de akkoorden en dat soort dingen. Ik ben eigenlijk op zoek naar een antwoord op de vraag naar wie ze kunnen gaan. Als het gaat om een eerstelijnsvisie, om wie gaat het dan eigenlijk, hè? Nogmaals, wie kunnen mensen aanspreken als het niet lukt? Die persoon heeft dan ook de mogelijkheid van doorzettingsmacht. Ik zoek het misschien in een persoon, maar u geeft iets aan over akkoorden. In akkoorden worden afspraken gemaakt, maar daar zit voor mij nog geen persoon achter.

Mevrouw De Korte (NSC): Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording. De NZa en de ACM worden nu vooral geacht te kijken naar concurrentie. Het is eigenlijk toch een nieuwe rol als ze nu gaan kijken naar de samenwerking tussen zorgorganisaties. Is bij de zorgaanbieders en de zorgverzekeraars bekend dat zij ook die rol hebben? Vooral de NZa is immers vooral een soort marktmeester. Voorheen was het zaak om die marktkraampjes vooral uit elkaar te halen en nu gaat het er juist om, die marktkraampjes bij elkaar te brengen. Is bekend dat zij op die manier werken, ten aanzien van alle aanbieders?

Mevrouw De Korte (NSC): Dank u wel, voorzitter, en dank u wel dat we hier konden spreken. In ieder geval nogmaals dank aan mevrouw Slagt-Tichelman voor de mooie notitie die ze heeft gemaakt. Er zijn hier allemaal goede voornemens uitgesproken. Allereerst zeer veel waardering voor alle mooie initiatieven in het land waarin inwoners onbaatzuchtig met elkaar aan de slag gaan, inderdaad vaak zonder hulp van de overheid. Dat moeten we zeker blijven koesteren met elkaar, want we hebben nogal een opdracht te gaan. Er komen steeds meer ouderen. Het is ook ontzettend mooi dat zoveel vrijwilligers en mantelzorgers daar zorg voor dragen. Ik ben even blijven hangen bij de staatssecretaris op het punt van beleid en praktijk. Een initiatiefnemer zei letterlijk tegen mij: beleid en praktijk lopen nog ver uiteen. Ik hoop dat de staatssecretaris beleid en praktijk bij elkaar kan brengen. Ik vroeg of mensen eventueel ergens naartoe zouden kunnen als het niet lukt, terwijl het hele mooie initiatieven zijn. Het is iets om over na te denken. Ik heb er geen motie over. Laten we er hier met elkaar over na blijven denken hoe we dit vormgeven en in ieder geval alle ruimte geven. Dank u wel.