Kati Piri

Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden

Mevrouw Piri (PRO): Klopt het dat de heer Stoffer zich nou zorgen maakt over de Palestijnse arbeiders die werken in illegale Israëlische nederzettingen?

Mevrouw Piri (PRO): Als ik het serieus moet nemen dat de SGP zich voor het eerst zorgen maakt over de Palestijnen en de arbeider in die illegale nederzettingen, waarom maakt de SGP zich dan geen zorgen als diezelfde persoon uit zijn huis wordt verjaagd, als hem het land wordt ontnomen, als water wordt onttrokken, als de zoon wordt vermoord door kolonistenterreur? Is dat niet hypocriet?

Mevrouw Piri (PRO): Even los van het juridische aspect, gewoon als politici: wat vinden wij politiek? Ik ben benieuwd of het CDA inderdaad openstaat voor een verbod op handel, ook in de vorm van diensten en investeringen. Maar ik ben ook benieuwd of het CDA, om te voldoen aan de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof, ervoor is om bedrijven in Israël die bijvoorbeeld hypotheken verstrekken aan nederzettingen en banken, te sanctioneren.

Mevrouw Piri (PRO): Volgens mij is het advies van het IGH — als ik het verkeerd heb, zal de minister mij ongetwijfeld corrigeren — dat je geen handel moet drijven waardoor illegale situaties worden gecontinueerd of verslechteren. Dat geldt natuurlijk voor Nederlandse bedrijven die investeren in die nederzetting, maar uiteraard ook voor bijvoorbeeld Israëlische banken die daar voor nederzettingen hypotheken verstrekken. Nog los van of het juridisch mogelijk is, was ik gewoon benieuwd of het CDA bereid is om te kijken hoe je zo veel mogelijk in lijn kan zijn met de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof.

Mevrouw Piri (PRO): Ik heb een vraagje. Wij zijn het er volgens mij wel over eens dat er veel fraude wordt gepleegd door Israël met geldende etiketteringseisen. Dat is een van de redenen waarom de Douane zich zorgen maakt. Ik zag in de beantwoording dat het kabinet zich op Europees niveau wil inzetten voor aanscherping van de handhaving van de juiste herkomstaanduiding. Is JA21 daar wel voor?

Mevrouw Piri (PRO): Even voor de duidelijkheid. Volgens mij is het ontzettend belangrijk dat Europese consumenten, ook in landen die niet zo'n handelsverbod hebben, gewoon goed geïnformeerd zijn over de oorsprongsregel van het product. We zien, op basis van steekproeven, dat Israël hier enorm vaak mee fraudeert en iets neerzet zijnde "Israël", terwijl het eigenlijk uit illegale nederzettingen komt. Ik vraag gewoon of JA21 steunt dat je Israël daar op Europees niveau op aanspreekt.

Mevrouw Piri (PRO): Ik ben eerlijk gezegd een beetje verbaasd. Ik ging er namelijk van uit dat we het hier zouden hebben over een sanctiebesluit dat gewoon door de drie partijen in het minderheidskabinet gedragen wordt. Nu kijk ik naar het huidige sanctiebesluit. Dat is inclusief de Golanhoogte, en drie jaar zolang niet voldaan wordt aan de voorwaarden van het Internationaal Gerechtshof. Nu hoor ik hier: zodra wordt opgetreden tegen gewelddadige kolonisten mag het wat de VVD betreft weg. En: wat ons betreft moet de Golanhoogte eruit. Klopt het dus dat hier eigenlijk alleen sanctiepakket wordt voorgelegd door het CDA en D66?

Mevrouw Piri (PRO): Het is een verrassende wending van dit debat. Ik had namelijk echt gedacht dat een kabinet in ieder geval hun fracties in de Tweede Kamer meeheeft als het een besluit neemt, zeker als het gaat om een minderheidskabinet dat daarna nog op zoek moet een meerderheid. Maar ik constateer hier dat de VVD het huidige sanctiebesluit zoals dat voorligt niet kan steunen. Klopt dat?

Mevrouw Piri (PRO): Mevrouw Rajkowski zegt: eigenlijk gaat dit veel verder dan de VVD eerder in moties heeft aangegeven. Maar ik herinner me nog een motie uit september 2025, gesteund door toenmalig woordvoerder Eric van der Burg, waarin om een nationaal verbod op handel met illegale nederzettingen werd gevraagd. Dat is toch inclusief investeringen, inclusief export en inclusief diensten? Dat staat toch allemaal niet in dit sanctiebesluit? Wil de VVD dus eigenlijk op sommige terreinen veel verder gaan?

Mevrouw Piri (PRO): Nu wordt het nog interessanter, want tot nu toe heeft het kabinet gezegd dat het onderzoekt of een verbod op diensten en investeringen mogelijk is.

Mevrouw Piri (PRO): Maar nu hoor ik mevrouw Rajkowski zeggen dat de VVD-fractie daar sowieso zelf geen voorstander van is.

Mevrouw Piri (PRO): Voorzitter. We hebben er meer dan een jaar op moeten wachten, sinds de aankondiging van het kabinet-Schoof dat toen nog uit BBB en VVD bestond, maar eindelijk gaat vanaf 22 september een nationaal verbod gelden om goederen uit illegaal door Israël bezette gebieden te importeren, te verkopen of aan te kopen. En dat is hoog tijd, want de situatie in de Palestijnse gebieden is afschuwelijk. De continue expansie van illegale nederzettingen, de aangemoedigde kolonistenterreur en de openlijke plannen voor annexatie laten er geen twijfel over: de Israëlische regering is bezig om onomkeerbare stappen te zetten die een toekomstige Palestijnse staat onmogelijk moeten maken. PRO steunt dan ook dit sanctiebesluit, maar het is slechts een beperkte invulling van het oordeel van het Internationaal Gerechtshof, zoals het kabinet zelf ook aangeeft. Als landen verplicht zijn om economische activiteiten te stoppen die bijdragen aan illegale Israëlische bezetting, hoe kan het dan dat er geen verbod komt op het exporteren van goederen naar deze gebieden? Waarom staan we toe dat Booking doorgaat met het aanbieden van accommodaties in die illegale nederzettingen? Waarom wordt de doorvoer via de Rotterdamse haven, die daar een cruciale rol in speelt, niet aan banden gelegd? Waarom kunnen Nederlandse bedrijven ongestraft investeringen blijven doen? Wanneer kunnen wij de verkenning van een breder handelsverbod met illegale nederzettingen verwachten van het kabinet? Want dit is een kleine eerste stap, maar er moet veel meer gebeuren. Voorzitter. Ik heb nog een aantal vragen over deze sanctiemaatregelen. Eén: uit onderzoek blijkt dat Israël op grote schaal fraudeert met etiketteringseisen. Hoe zet het kabinet zich in om de handhaving van de juiste herkomstaanduiding aan te scherpen? Twee: klopt het dat douaneverklaringen voor alle Israëlische importgoederen verplicht worden gesteld, zoals ook in het geval van de Spaanse en Ierse wetgeving? Zo nee, waarom is hier niet voor gekozen? Drie: komt er een meldpunt bij de FIOD en/of de Douane voor consumenten? Vier: hoe regelmatig is de Douane voornemens om steekproeven te houden? Vijf: vallen de Israëlische buitenposten ook onder de EU-postcodelijst, en hoe regelmatig wordt deze geüpdatet? Zes: wordt er ook gewerkt aan een informatiecampagne voor Nederlandse reizigers naar Israël over wat wel en niet kan worden ingevoerd bij terugkomst naar Nederland? Zeven: overweegt het kabinet ook om Israëlische overheidsinstanties en bedrijven wier activiteiten de bezetting in stand houden of zelfs uitbreiden, te gaan sanctioneren? Acht: kan de minister toelichten of premier Jetten het ontmoedigingsbeleid heeft uitgevoerd in zijn gesprek met Booking.com? Heeft premier Jetten Booking.com onder druk gezet om zich uit de illegale nederzettingen terug te trekken, bijvoorbeeld door de 4,6 miljard aan belastingkorting die het bedrijf sinds 2010 heeft ontvangen, ter sprake te brengen? Dan de laatste vraag. Deze zomer heeft de Israëlische regering de aanbestedingsprocedure voor het E1-gebied geopend. Dat is altijd een rode lijn geweest, voor alle kabinetten. Zijn er mogelijkheden om Nederlandse bedrijven te dwingen van deelname aan het project af te zien, en is de minister bereid om deze dan ook in te zetten? Voorzitter. De nederzettingeneconomie wordt geschat op 53 miljard dollar per jaar. Allemaal geld dat de Palestijnen mislopen. Binnen de EU is Nederland een hele grote speler in de economische relaties met Israël, en met 50 miljard euro per jaar ook verreweg de grootste investeerder. Het kabinet moet wat PRO betreft alles op alles zetten om die illegale Israëlische bezetting te stoppen. Tot slot, voorzitter. Waar ik echt niet op had gerekend, maar wat me echt verbaast, is dat de VVD gewoon in dit debat heeft besloten om op twee punten haar standpunt te wijzigen, alleen nog maar achter goederen te staan, niet de verkenning die het kabinet momenteel uitvoert, en het ook alleen toe te passen op de Westelijke Jordaanoever. En dat terwijl in het verkiezingsprogramma stond dat het ging over alle Israëlische illegale nederzettingen. Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Piri (PRO): Nou, ik heb de juridische analyse van de Commissie niet gezien, want die heeft ze ook niet vrijgegeven. Ik denk dat dat een hartstikke politiek besluit is. En dat weet de heer Hoogeveen ook, die net als ik vele jaren in Brussel heeft rondgelopen. Ik denk dat we niet kunnen zeggen dat dat nou een puur juridisch besluit is; het is een hartstikke politiek besluit. Ik waardeer het dat het kabinet zegt dat het wil voldoen aan zowel Europese regels als aan de uitspraak van het gerechtshof, dat het een verkenning doet naar hoe het op meer terreinen kan voldoen aan die uitspraak en dat er daarover dus nog een document naar de Kamer gaat komen.

Mevrouw Piri (PRO): Ik ben het eens met de juristen op het ministerie van Buitenlandse Zaken en vervolgens ook met het politieke besluit dat door dit kabinet is genomen, dat wij als land, als we niet aansprakelijk willen zijn, moeten voldoen aan het oordeel van het strafhof. Daar ben ik het mee eens. Daar is PRO het mee eens.

Mevrouw Piri (PRO): Zo heb ik het niet opgevat, voorzitter.

Mevrouw Piri (PRO): Dat klopt! Dat klopt, meneer Stoffer. Ik weet niet hoeveel we schelen, maar ik denk wel dat ik iets jonger ben. Maar ons standpunt is klip-en-klaar, zowel dat van PRO en wat in ons verkiezingsprogramma stond, alsook dat van de twee moederpartijen waaruit we zijn voortgekomen. Die vinden al decennia dat we moeten streven naar een tweestatenoplossing. Dat is nog steeds het standpunt van PRO. Ik moet wel zeggen dat het steeds moeilijker wordt. Daar had ik het net over in mijn bijdrage. Als je ook kijkt naar die E1-nederzettingen, zijn die altijd een rode lijn geweest. De facto is dat een tweestatenoplossing gewoon onmogelijk maken. Daarom steunen wij ook van harte dit sanctiepakket en vinden wij dat er meer moet gebeuren.

Mevrouw Piri (PRO): Ik maak hier echt bezwaar tegen. Ten eerste is er nog geen verkiezingsprogramma vastgesteld van de jongerenpartij van PRO. Ik kan me ook totaal niet vinden in de bewoordingen die de heer Ceder hiervoor heeft gebruikt. Ik wou dus gewoon even deze persoonlijke opmerking maken.

Mevrouw Piri (PRO): Ik moet u eerlijk zeggen dat ik de SGP hier gewoon eerlijker in vind. De SGP zegt: we weten dat volgens het internationaal recht, volgens de VN-resoluties en volgens achtereenvolgende Nederlandse kabinetten Oost-Jeruzalem, Gaza en de Westbank bezette Palestijnse gebieden zijn. Zo ziet de SGP dat niet. Waarom kan de ChristenUnie daar gewoon niet voor uitkomen in plaats van hier een soort warrig juridisch ... "Jullie snappen het recht niet. Ik ben hier de jurist." Juridisch is het helder. Dit zijn bezette Palestijnse gebieden. Zeg dan gewoon eerlijk dat de ChristenUnie daarin een andere leidraad volgt.

Mevrouw Piri (PRO): De minister had het over buitenposten, die ook volgens Israëlische wet illegaal zijn; ze hebben geen postcode en staan niet in die postcodelijst. Begrijp ik dan dat het dus ook niet mogelijk is dat vanuit buitenposten landbouwproducten op de Europese markt terechtkomen?

Mevrouw Piri (PRO): Zou de juridische uitzonderingsgrondslag die nu gekozen is voor de goederen, ook toepasbaar zijn als het kabinet er bijvoorbeeld voor had gekozen om volgens de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof Israëlische bedrijven die — ik zeg maar wat — tegels leveren voor de huizen in de nederzettingen, aan te pakken?

Mevrouw Piri (PRO): Dan ben ik benieuwd waarom dat niet kan. Volgens mij heeft het gerechtshof niet zozeer gezegd "je moet per se dit doen", maar "je moet de economie en de handel op allerlei manieren voorkomen". Het kan een politieke keuze zijn, maar ik snap niet heel goed waarom we goederen van Israëlische bedrijven die nog steeds kunnen exporteren naar Europa en die bijdragen aan de nederzettingen, er niet onder konden laten vallen.

Mevrouw Piri (PRO): Ik had de vraag: hoe zet het kabinet zich in om de handhaving van de juiste herkomstaanduiding aan te scherpen? Dat is dus in Europees verband. De tweede niet beantwoorde vraag is: wordt er ook gewerkt aan een informatiecampagne voor Nederlandse reizigers naar Israël over wat er wel en niet kan worden ingevoerd als die terugkomen? De derde, hele specifieke, vraag was niet of er is gesproken met Booking.com, maar of premier Jetten in zijn afspraak, die we allemaal hebben gezien, met Booking.com dit aan de orde heeft gesteld.