B.T. Bikkers

Raming der voor de Tweede Kamer in 2026 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten

De heer Bikkers (VVD): Dank u wel, voorzitter. Ik mag deze week precies 100 dagen Kamerlid zijn. Dat is altijd een mooi moment om te reflecteren. Het waren 100 dagen van verwondering en verbazing, maar ook van hard werken voor Nederland. Ik zou graag enkele van mijn verwonderingen met u willen delen vandaag. Vanaf dag één heb ik mij positief verwonderd over de mensen op de achtergrond. Ik wil dan ook allereerst namens de VVD-fractie onze grote waardering uitspreken voor iedereen die zich elke dag inzet voor het functioneren van de Kamer. Dan bedoel ik ook echt iedereen. Van de griffiemedewerkers tot aan de beveiligers, van de bodes tot aan de ICT'ers, van de schoonmakers tot de mensen in het restaurant: het zijn de stille krachten achter onze parlementaire democratie. Zonder hen is er geen werkbare Kamer. Dus dank aan al deze mensen. Voorzitter. Dan wil ik ook het Presidium bedanken voor de beantwoording van onze vragen in de nota naar aanleiding van het verslag. Tegelijkertijd roept de nota bij ons als VVD-fractie nog een aantal vragen op. In sommige gevallen zijn eerdere vragen wat ons betreft nog onvoldoende beantwoord. Daarom wil ik daar vandaag verder op ingaan. Voorzitter. De Raming 2026 laat zien dat de Kamerorganisatie stevig in beweging is. We zien investeringen in veiligheid, digitalisering, versterking van de interne organisatie en nieuwe commissies die voortvloeien uit het hoofdlijnenakkoord. Dat is belangrijk en begrijpelijk, en deels ook noodzakelijk. De VVD begrijpt dat die versterking van de Kamerorganisatie geld kost. Maar ook bij een structurele stijging van meer dan 3 miljoen per jaar verwachten wij een onderbouwing die inzicht geeft in de toegevoegde waarde, voortgang en evaluatie van die investeringen. Kan de Kamervoorzitter hier nader op ingaan? Voorzitter. We hebben in eerdere jaren zorgen geuit over de veiligheid in en rond het Kamergebouw. Incidenten zoals de fakkeldrager of recentelijk de man die over de toegangspoortjes sprong, benadrukken dat dit geen eenmalige zorg is, maar een structureel aandachtspunt. In de beantwoording lezen we dat er structureel budget wordt gereserveerd voor veiligheid. Maar wij missen een evaluatie van de reeds genomen maatregelen. Mijn vraag is dan ook: welke lessen zijn uit recente incidenten getrokken en moeten er versneld extra maatregelen worden genomen? Voorzitter. Ik sprak al over mijn verwondering en verbazing. Ook het stemmen valt daaronder. In vrijwel elk gemeentehuis wordt digitaal gestemd. Uitslagen zijn er dan snel en zijn zichtbaar en transparant. Ik vind tradities mooi, maar soms wat uit de tijd, zeker waar het dit soort dingen betreft. In dit huis stemmen we nog door handopsteken of door 150 keer "voor" of "tegen" te zeggen. En dat niet één keer per dag. Voorzitter. Ik denk dat u mijn verwondering snapt. Vorig jaar is gelukkig onze motie aangenomen om mogelijkheden voor digitaal stemmen bij terugkeer naar het Binnenhof te onderzoeken. We lezen dat hierover in 2025 meer informatie komt, maar het is nog onduidelijk wanneer dat precies gebeurt. Vandaar mijn vragen. Ligt dit project op koers? Wanneer komt de Kamer te weten wat de uitkomsten van het onderzoek zijn? Wordt daarbij ook het digitale quorum betrokken, iets wat, wederom, urgent leek tijdens de NAVO-top? Voorzitter. Vorig jaar is de motie-Van Nispen aangenomen over het afzien van dagvergoeding bij buitenlandreizen. Dit is in onze ogen een vrij heldere motie, maar toch merkt mijn fractie dat deze motie door verschillende Kamercommissies verschillend wordt geïnterpreteerd. In mijn ogen kan dit medewerkers in verlegenheid brengen. Ik zou het Presidium dan ook willen vragen om een heldere richtlijn voor alle commissies op te stellen, zodat medewerkers weten waar ze aan toe zijn bij het voorbereiden van buitenlandreizen. Voorzitter. De VVD blijft een warm pleitbezorger van het versterken van de wetgevende rol van de Kamer. We hebben daarom destijds positief gereageerd op de inzet van de woensdag voor wetgeving; mijn collega's refereerden daar ook al aan. Toch zien we dat die dagen vaak gebruikt worden voor tweeminutendebatten of dertigledendebatten. Onze vraag aan het Presidium is dan ook: herkent u dat de praktijk afwijkt van het voornemen? Op welke manier stuurt u zelf op het vasthouden aan de oorspronkelijke bedoeling van wettenwoensdag?

De heer Bikkers (VVD): Volgens mij is het heel goed mogelijk dat we die wetgeving gewoon op woensdag bespreken. Als er echt ruimte is, vind ik het heel goed dat we die tijd en ruimte ook goed benutten en is het ook helemaal niet erg om andere debatten te plannen op die dag. Mijn vraag is alleen of het Presidium ook ziet dat er soms dingen tussendoor komen en dat wetgeving daardoor niet op woensdag wordt besproken.

De heer Bikkers (VVD): Kijk, ik zie dat er ook op andere dagen wetgeving besproken wordt. Als we overloop hebben aan wetten, als er heel veel wetten onze kant op komen, vind ik het goed dat we daar dan ook andere dagen voor gebruiken, want wetgeving is het belangrijkste wat we hier doen. Tegelijkertijd zie ik ook dat er andere dingen gepland worden. Daar gaat mijn vraag over.

De heer Bikkers (VVD): Voorzitter. Dan de evaluatie van de recente …

De heer Bikkers (VVD): Dat is precies het voorbeeld dat ik noem. We zien dat er wetten liggen die keer op keer worden doorgeschoven, terwijl er op woensdag andere dingen gepland worden. Laten we nou eens echt vasthouden aan die wettenwoensdag. Als er ruimte over blijkt te zijn, gaan we die tijd natuurlijk goed benutten zodat we dan ook andere debatten kunnen voeren, maar wel in die volgorde. Dus niet doorschuiven en andere debatten op woensdag plannen. Die vraag stel ik aan de Voorzitter.

De heer Bikkers (VVD): Dan de evaluatie van de recente kabinetsformatie. Dat onderwerp stelden ook andere fracties, zoals NSC en ChristenUnie, nadrukkelijk aan de orde in het verslag. De inzet op transparantie, ordelijkheid en professionalisering is essentieel, juist omdat de formatie bij uitstek het moment is waarop politiek, overheid en samenleving samenkomen in een nieuwe bestuursperiode. De VVD heeft daar eerder al vragen over gesteld en we zien dan ook dat andere fracties dit vraagstuk nadrukkelijk op de agenda hebben gezet. Toch blijft de reactie van het Presidium wat afstandelijk. Het heeft de evaluatie besproken en doorgestuurd naar de commissie voor de Werkwijze, maar zegt verder weinig over eigen initiatieven of voornemens. Daarom is mijn vraag: ziet het Presidium voor zichzelf geen rol in het opstellen van praktische randvoorwaarden voor de formatie? Denk bijvoorbeeld aan standaardafspraken over vergoeding en ondersteuning van de informateurs, duidelijkheid over het gebruik van ruimtes en ondersteuning binnen of buiten het Kamergebouw en de centrale publieke registratie van relevante informatiestukken, zoals verslagen en gesprekken. In het verleden heeft de Kamer bij elke formatie opnieuw het wiel moeten uitvinden. Als Kamer hebben we nu de kans om dit structureel beter te organiseren. Laten we dit dan ook serieus doen. Wat de VVD betreft doen we dat niet alleen via evaluaties achteraf, maar ook via kaders vooraf. Voorzitter. De belastingbetaler mag van de overheid verwachten dat zij zorgvuldig omgaat met publiek geld. Die norm begint hier, bij onszelf. Daarom vinden wij het belangrijk dat ook de Kamerorganisatie kritisch kijkt naar uitgaven die raken aan de beeldvorming en het voorbeeldgedrag. In dit licht viel ons op dat de kosten van de dienstauto van de Griffier hoger zijn uitgevallen dan begroot. De heer Deen refereerde daar ook al aan. Nog los van de overschrijding roept dat bij mij wel de fundamentele vraag op: waarom heeft de Griffier überhaupt een dienstauto nodig? Het is een hoog ambt, absoluut, maar in een tijd waarin we als Kamer van leden vragen om de trein te pakken naar buitenlandse werkbezoeken, kunnen we ons afvragen of deze dienstauto echt nodig is. Wat is de afweging geweest om de Griffier gebruik te laten maken van een dienstauto? Is het Presidium bereid om deze keuze te heroverwegen in het licht van het kostenbewustzijn en de voorbeeldrol van de Kamer? Voorzitter. Ik wil ook aandacht hebben voor het verslag van de werkgroep-Kamminga, Voor een Kamer die Werkt. Dank aan de werkgroep, en vanuit deze plek ook van harte aan Roelien Kamminga, die vandaag geïnstalleerd en beëdigd wordt als burgemeester van Groningen. De aanbevelingen van de werkgroep-Kamminga zetten terecht in op versterking van de parlementaire controle, namelijk op betere ondersteuning en een realistische plenaire agenda. De VVD onderschrijft die lijn. Toch wil ik twee voorstellen uitlichten. Stemmingen over wetsvoorstellen standaard pas twee weken na behandeling. Volgens de VVD is dat te star. Soms is snelheid juist essentieel. Laat ruimte voor maatwerk. Ik hoor graag de reflectie van het Presidium hierop.

De heer Bikkers (VVD): Zoals ik aangeef, is snelheid soms essentieel, maar is er soms ook maatwerk nodig. Als dat dus als norm gehanteerd wordt, maar de ruimte voor maatwerk wel geboden blijft worden, dan is dat precies wat ik beoog. Ik hoor graag hoe het Presidium die norm dan zou willen gaan hanteren. Voorzitter. Een tweede voorstel is het beperken van het verlengen van debataanvragen tot één keer. Dat is wat mij betreft een goed voorstel. Na een halfjaar moet een Kamerlid het verzoek gewoon opnieuw indienen als een debat dan nog urgent is. Ik ben benieuwd naar de reflectie van het Presidium. Voorzitter. Mijn collega's spraken ook al over de brief van het Presidium van afgelopen week. Dit dossier kent echt alleen maar verliezers: de betrokkenen, de Kamerorganisatie en de democratie. Ik vraag het Presidium graag nog een toelichting te geven op de brief die het afgelopen week aan ons heeft doen toekomen. Tegelijkertijd hoor ik, terwijl we na het reces nog een plenair debat hebben over deze kwestie, collega's spreken over nader onderzoek. Ik ben dan ook vooral benieuwd hoe zo'n onderzoek er in de ogen van het Presidium en van de collega's uit zou moeten komen te zien. Wat doet dit met de betrokkenen en de organisatie? Wie is dan onderwerp van onderzoek? Wat zijn de onderzoeksbevoegdheden? Wat is de mogelijke follow-up van het resultaat? Hoe verhouden de verschillende onderzoeken zich tot elkaar? Kan het Presidium daar voor het debat van na het reces meer duidelijkheid over geven, zodat we dan ook een goed gesprek kunnen voeren? Voorzitter, afrondend. De Raming laat een Kamer zien die groeit en zich ontwikkelt. Dat is terecht, maar vraagt ook om reflectie, sturing en discipline. We hopen dat het Presidium ruimte ziet om de genoemde punten te verduidelijken, te verbeteren en soms ook echt bij te sturen. Voorzitter. Ook na deze 100 dagen Kamerlidmaatschap zal ik mij blijven verbazen en verwonderen. Dank u wel.

De heer Bikkers (VVD): "Dramatisch" is in the eye of the beholder. "Dramatisch" is de kwalificatie van de heer Grinwis. Ik zie wel hele grote verschillen. Ik heb een wetsvoorstel in de senaat mogen verdedigen dat ook in het coalitieakkoord stond. Ik kreeg daarbij uitgebreide ambtelijke ondersteuning. Ik heb soms binnen hetzelfde departement tegengestelde ervaringen. Een wetsvoorstel waar de minister niet heel erg blij mee was — dit ging over een vorig kabinet — kreeg gewoon summierdere ondersteuning dan een wetsvoorstel waar men blij mee was. Bij amendementen geldt dit natuurlijk iets minder, maar daarbij hangt het er wel van af of de wetgevingsambtenaren ook nog ergens anders mee bezig zijn. Het gaat dus niet alleen maar om politieke opportuniteit en de verhouding tussen de oppositie en de coalitie. Ik was de vorige periode namelijk onderdeel van de coalitie. Het is dus niet per se moedwillig, maar we hebben wel een positie van afhankelijkheid, waar we ons bewust van moeten zijn. Daarmee geven we het lot van waar we zelf aan werken volgens mij uit handen. Dat geldt dus ook voor de expertise en deskundigheid. Afgelopen week heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid toch iets over de Tweede Kamer geschreven: Ruimte voor een deskundige Tweede Kamer. Die zegt het ook: "De uiteindelijke beslissing over de informatiepositie van het parlement ligt formeel en feitelijk bij het kabinet." Dat is voor artikel 68 natuurlijk sowieso zo, maar we zouden toch wat beter moeten opkomen voor onze eigen rechten. Dat is deels ook de ambtelijke ondersteuning en fractieondersteuning die we nodig hebben. Die zijn uitgebreid, maar blijven in vergelijking met andere Europese landen nog steeds zeer beperkt. Dat zegt ook de WRR wederom. Het zou wat mij betreft ook niet onlogisch zijn om die uit te breiden. Dat is een van de weinige zinnen uit het hoofdlijnenakkoord waar ik dus inderdaad wel heel enthousiast over was. Tegelijkertijd denk ik niet dat het de bedoeling was van het hoofdlijnenakkoord dat het daarbij alleen maar zou gaan om die miljoenen om de drie extra ministeries te accommoderen in de organisatie. Ik hoor overigens graag wat er met het geld dat nu is toegevoegd aan de Raming gebeurt als die commissies bij een volgend kabinet weer zouden worden afgeschaft. Ook het Presidium leunt in de beantwoording wel erg sterk naar achter als het gaat om die zin in het hoofdlijnenakkoord. Als ik het goed begrijp — ik hoor dat graag van de Kamervoorzitter — wacht het af wat wij met die zin willen. Laten we voordat we extra geld uittrekken vooral ook kijken naar de invulling van de formatie, want ik merk dat de rolopvatting ons als instituut ook nog wel aan kracht zou kunnen laten winnen. Dan bedoel ik: hoe proactief mogen mensen van Bureau Wetgeving, van de Griffie of van de Dienst Analyse en Onderzoek zijn? Moeten ze neutraal zijn, zonder iemand aanstoot te geven, of moet het pluriform zijn? Ik heb bijvoorbeeld jarenlang de Eurogroep Ecofin-debatten mogen doen. Collega Tony van Dijck van de PVV had er altijd wat aan en ik had er ook altijd wat aan, want er zat voor elk wat wils in. Als je neutrale advisering doet, dan wordt het al een stuk minder interessant voor alle Kamerleden. Wat is de mindset, de rolopvatting, die aan medewerkers wordt meegegeven? Wat willen we daar precies mee? Ik hoor graag vanuit het Presidium wat hun inschatting daarbij is. Wat moedigen we aan en wat remmen we af? Het is extra relevant omdat een kwart van de ondersteuning uiteindelijk naar fracties gaat en driekwart naar de ambtelijke ondersteuning, waarbij een deel "ambtelijk" wordt genoemd maar eigenlijk ook gewoon politiek is en bij het primaire proces hoort, en een deel echt ambtelijk is. Laten we kijken of we daar ook iets kunnen doen. Ik hoor dus graag de opvatting van de Kamervoorzitter, want volgens mij ligt er echt nog ruimte om ons als instituut sterker te maken door dat beter op te pakken en er een gezamenlijk beeld bij te hebben. Dan kom ik bij de amendementen. Collega Bikkers had het daar ook al over en collega Van Nispen trouwens ook. Soms moeten we heel lang wachten tot er amendementen komen van Bureau Wetgeving, zeker als we juist proberen er vroeg bij te zijn en bijvoorbeeld in een vroege fase een rondetafelgesprek organiseren. Je wil dat het amendement er dan al ligt, zodat er ook door experts op kan worden gereageerd, maar dan is Bureau Wetgeving begrijpelijkerwijs nog bezig met het debat van morgen, waarvoor door collega's twee dagen ervoor 25 verzoeken zijn ingediend. Ik zeg het spreekwoordelijk. Als je vlak voor die debatten allemaal tegelijk naar de uitgang rent, dan is geen deur breed genoeg. Wat kunnen we doen om die organisatie beter in te regelen? Hoe ziet het Presidium dat? Wat moeten Kamerleden anders doen en wat kan er binnen Bureau Wetgeving anders georganiseerd worden? Volgens mij hebben we in een eerdere werkgroep ook gezegd: dien ze gewoon zo vroeg mogelijk in, het liefst voor de plenaire behandeling. Dat lijkt mij nog steeds een hele goede. Ik sluit me dus ook van harte aan bij de adviezen van de werkgroep-Kamminga om als norm te hanteren dat er pas de tweede dinsdag daarna over wordt gestemd.

De heer Bikkers (VVD): Dank voor deze toelichting. Ik begrijp wat u zegt. Tegelijkertijd vraag ik me het volgende af. Wat is er nou veranderd met het aantreden van deze Griffier dat het ineens nodig was om in de reistijd te werken, om in alle veiligheid vertrouwelijke gesprekken te voeren, et cetera, et cetera? U begrijpt wat ik bedoel. Ik krijg daar graag een toelichting op.

De heer Bikkers (VVD): Dank u wel, voorzitter. Ik zal het kort houden. Ik ben mede-indiener van de motie die mevrouw Wijen-Nass zojuist ingediend heeft, mede omdat ik een bepaald onbevredigend gevoel blijf houden. Ik denk dat we daar met z'n allen in deze zaal wel een beetje mee blijven zitten. Ik denk dat we uitkijken naar het debat dat we na het reces hebben, waarbij we dan ook de informatie hebben die we middels deze motie op tafel krijgen. Welke opties zijn er? Hoe kunnen we nu verder? Voorzitter. Ik wil daarbij wel expliciet de aandacht vragen van de Voorzitter en de Griffier voor de rust in onze organisatie, want ik denk dat het elke keer openen van het dossier zorgt voor onrust en wellicht ook handelingsverlegenheid in onze organisatie, terwijl wij met z'n allen heel hard leunen op die organisatie. Dat vind ik dus van groot belang. Tegelijkertijd vind ik het ook belangrijk dat we mensen niet onnodig beschadigen. We zullen na het reces een goede afweging maken over hoe nu verder, graag op basis van de documenten die ons dan toegekomen zijn. Dank u wel.