Diederik van Dijk

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2027

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik wil geen dingen vermengen, maar als je zes jaar celstraf kunt krijgen voor het importeren van een flesje wijn, dan vind ik dit nog wel meevallen, eerlijk gezegd. Maar dat was niet mijn vraag. Ik wil nog even terugkomen op het punt dat de heer Van Lanschot maakte over de cultuur en de cultuurverandering bij Defensie. Dat hoor ik al een paar jaar passeren. Het punt is dat als we dat concreet maken … Die Defensiemensen zijn niet voor hun lol bezig met het invullen van eindeloze aanbestedingsprocedures. Die zijn voor een deel hier of door het kabinet bedacht of ze komen uit Europa. Is het niet verlammend om het steeds over "cultuur" te hebben, terwijl die mensen uiteindelijk gewoon de wet- en regelgeving uitvoeren met elkaar?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Helder. Dat vind ik een verhelderend antwoord. Ik had het vooral gehoord als een soort prik naar Defensiemensen: jullie zijn niet meer gewend om geld uit te geven. Maar het probleem zit voor een belangrijk deel in de Kamer en het kabinet. Het vergt ook van ons een andere manier van denken. Dank dus voor de toelichting van de heer Van Lanschot.

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dank u wel, voorzitter. Oorlog is verschrikkelijk. Wie heeft dit indringender verwoord dan Erich Maria Remarque in zijn bekende oorlogsboek Van het westelijk front geen nieuws? Ik citeer hem: "We waren 18 en begonnen net van de wereld en het leven te houden, maar we moesten erop schieten. De eerste granaat die insloeg, trof ons in het hart." Tot zover het citaat. Oorlog laat zien dat mensen geneigd kunnen zijn tot het grootste kwaad. Precies daarom ben ik geen pacifist. Wie vrede wil, moet zich op oorlog voorbereiden. De SGP neemt dan ook afstand van het zogenaamde vredesprotest vorige week in Amsterdam. Diplomatieke, politieke en humanitaire steun aan Oekraïne zijn noodzakelijk, maar onvoldoende. Het staken van militaire steun zal niet zorgen voor vrede, en al helemaal geen rechtvaardige vrede. Dan wordt Oekraïne een onverdedigbaar land, komt de oostgrens dichterbij en accepteren we dat agressie loont. Voorzitter. Steeds vaker klinkt het geluid dat Nederland een oorlog in wordt gerommeld. Dat is niet het geval. Nederland steunt de gerechtvaardigde zelfverdediging van Oekraïne. Wel heeft Nederland een verdragsverplichting om bondgenoten bij te staan bij een aanval. Dan staan onze mannen en vrouwen er, zoals onze bondgenoten er voor Nederland zijn als wij aangevallen worden. De NAVO houdt de wereld van Remarque op afstand. Dit bondgenootschap is uniek in een wereld die een en al onderling wantrouwen is. China en Rusland zijn "strategische partners". Poetin en Xi lopen hand in hand maar noemen elkaar niet "bondgenoot". Historische rancune is wat hen bindt: samen tegen het Westen. Het ongebonden India grossiert in goede betrekkingen, maar kent nauwelijks hechte veiligheidsrelaties. Saudi-Arabië, Turkije en Pakistan sloten onlangs een veiligheidspact, inclusief artikel 5-clausule, maar bij de eerste de beste aanval van de Houthi's gaven Turkije en Pakistan niet thuis. Dan de NAVO, een geïntegreerde commandostructuur, een gezamenlijke planning en een daadwerkelijk beproefde collectieve verdediging. Onze grootste strategische kracht ligt in dat ene woord: vertrouwen. Voorzitter. Geloofwaardige afschrikking vraagt om opschaling, in materieel, personeel en voortzettingsvermogen. Maar weerbaarheid stopt niet bij de krijgsmacht. De hele samenleving moet bestand zijn tegen druk, ontwrichting en uitval. Vorige week waren we op de Jacobus Fruytier scholengemeenschap. We kregen een kijkje in de keuken van de Verdiepingsmodule Defensie. Jongens en meiden leren daar skills en drills, verleggen hun grenzen en ruiken tegelijk aan een loopbaan bij Defensie. Welk budget en personele capaciteit is nodig om deze verdiepingsmodule en de Nationale Weerbaarheidstraining verder uit te rollen? Hoe krijgt de staatssecretaris onderwijsinstellingen hierin mee? Welke Europese landen lopen hierin voorop en bieden inspiratie? Voorzitter. Defensie wil in 2030 naar ruim 100.000 mensen en in een conflictsituatie 200.000, reservisten en burgers meegerekend. Die ambitie verdient lof. De vraag is: hoe realistisch is dat? Zijn hier genoeg opleiders of überhaupt bedden voor? Tegelijkertijd moeten we ons ook niet blindstaren op totale aantallen. Onze gevechtskracht wordt in belangrijke mate bepaald door onderofficieren en soldaten. Dat aantal is al jaren een probleem. Hoe gaat het kabinet voldoende onderofficieren en soldaten werven en opleiden? Voorzitter. Ik vraag ook graag aandacht voor de Diensten Geestelijke Verzorging. Aalmoezeniers, predikanten en rabbijnen doen belangrijk werk in de brede vorming van militairen. Ze zijn er niet voor het moreel, maar voor de moraal. Dat een mens niet leeft van brood alleen, blijkt bij de keuze over leven en dood. Kan de staatssecretaris bevestigen dan het aantal GV'ers evenredig meegroeit met de overige personele doelstellingen? Kan hij aangeven hoe het onderhoud van het vormingscentrum in Beukbergen gewaarborgd is? Voorzitter. In de zorg voor militairen en veteranen blijft het thuisfront soms onderbelicht, terwijl een stabiel thuisfront een randvoorwaarde is voor inzetbaarheid. Tijdens een missie is er veel aandacht, maar daarvóór en vooral na afloop is er minder geregeld. Daarom vraagt de SGP: is er voor partners en kinderen voldoende structurele toegang tot psychosociale ondersteuning wanneer de gevolgen van een missie later doorwerken in het gezin? Is het kabinet het met ons eens dat één herkenbaar thuisfrontloket voor informatie, zorg, mantelzorg en praktische ondersteuning bij kan dragen aan betere communicatie? Gezinnen ervaren de diverse informatiekanalen nu nog als te versnipperd. Tot slot. Afgelopen zaterdag organiseerde het Nederlandse Veteraneninstituut een thuisfrontdag. Dat is natuurlijk geweldig, maar het was geen nationaal evenement met de bijbehorende aandacht en erkenning. Is er niet iets voor te zeggen om deze dag om te dopen tot de Nederlandse veteranen- en thuisfrontdag? Is de staatssecretaris bereid om dit te bespreken met het Nationaal Comité Veteranendag? Dank u, voorzitter.

De heer Diederik van Dijk (SGP): We kunnen mevrouw Dobbe in ieder geval geen vuur ontzeggen. Ik ben bijna overtuigd. Maar waar ik de vinger bij wil leggen, is het volgende. Mevrouw Dobbe heeft in wel hele stevige bewoordingen haar opperste verbazing en verontwaardiging uitgedrukt dat er nu zó kolossaal geïnvesteerd wordt in Defensie en dat daar zó veel geld naartoe gaat. Ik mis daarbij toch één belangrijke erkenning. Is een belangrijke factor niet dat het nu inderdaad zo extreem veel geld kost omdat we decennialang Defensie hebben uitgewoond? We weten dat als we het moeten opbouwen, we tien keer de hoofdprijs betalen. Dat is precies wat er nu gebeurt.

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dat is toch niet helemaal mijn vraag, want zelfs nu, inderdaad ondanks alle miljarden die we erin gestopt hebben, schiet bijvoorbeeld onze voortzettingsmacht nog enorm tekort. Die erkenning zou ik toch wel heel wezenlijk vinden, om te voorkomen dat we ooit nog een keer die fout maken. Als je decennialang een leger laat wegzakken, betaal je daarna tien keer de hoofdprijs om weer op een gewenst niveau terecht te komen. Moet niet de les zijn dat dit nóóit meer zal plaatsvinden?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik wil hierop doorgaan. Ik vat het nu even heel kort samen: de defensie-industrie, Europa, Europese belangen op één; dat bepleit de heer Dassen. Hij heeft vooral het Europese belang voor ogen en niet zozeer de nationale belangen. Zo kennen we de heer Dassen ook. Er zit misschien ook een stuk idealisme bij, maar de heer Dassen is ook een realist. We zien op dit ogenblik dat Duitsland en Frankrijk het nationale belang wel heel stevig op één zetten. Hoe voorkomen we dat Nederland door steeds dat Europese belang te benadrukken straks toch met lege handen staat?

De heer Diederik van Dijk (SGP): Ik denk dat ik de analyse van de heer Dassen eigenlijk best een heel eind kan volgen. Ik begrijp heel goed wat hij zegt, alleen is wel het grote risico dat de Nederlandse industrie vooralsnog dan misschien wel achter het net vist. Accepteert de heer Dassen dat dan ook?