Marleen Haage

Hersteloperatie kinderopvangtoeslag

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): Hartelijk dank, voorzitter. Deze zomer heb ik heel veel ouders en jongeren gesproken. We hebben de voortgangsrapportage ook besproken met het ministerie. De papieren werkelijkheid wijkt nogal af van wat mensen dagelijks meemaken. We zien nieuwe schendingen van de menselijke waardigheid, die ook de bestaanszekerheid van mensen raken en die in strijd zijn met het doel van het herstelproces. Ouders en jongeren worden opnieuw getroffen door een falend systeem. Deze staatssecretaris wilde graag de laatste bewindspersoon zijn. Mijn fractie en ik zouden heel graag willen dat iedere ouder en ieder kind tot op de laatste persoon wordt geholpen en dat we er dan pas een strik omheen doen. Ik heb een aantal vragen over de jongeren. Als je gebruik hebt gemaakt van de kindregeling en hebt aangegeven dat je problematische schulden hebt, dan kan dat maar tot 1 november. Wat gebeurt er daarna? Laten we deze jongeren niet vallen? Waarom pakken we die schulden niet sowieso aan? Waarom staan daar nog termijnen op? De staatssecretaris is aangesloten bij een bijeenkomst die ik samen met onder andere SP en CDA heb georganiseerd met jongeren. Daar heeft zij beloofd dat ze nog een keer zelf met deze jongeren in gesprek zou gaan. Die belofte is niet nagekomen. Waarom is dat niet gebeurd? Dit roept echt wantrouwen op bij deze groep. Dat is echt onnodig en heel erg jammer. Dan over de voortgangsrapportage. Wat gebeurt er met gedupeerden die nog in het traject zaten met een van deze andere routes? Moeten zij overstappen of wordt hun traject nog afgerond? Indien het eerste het geval is: is het dan niet vreselijk voor gedupeerden om weer een heel nieuw traject te moeten beginnen? Mensen die in het oude CWS-traject zitten, wachten soms al meer dan twee jaar op antwoord op hun bezwaar. Dat geldt ook voor mensen die gebruik hebben gemaakt van de pauzeknop bij schulden. Dat werkt averechts. Graag een reactie. Bij elkaar opgeteld zijn in de aanvullende schaderoutes samen nu 1.913 dossiers gesloten. Er zijn nu in totaal ruim 42.000 ouders als gedupeerde erkend. Hoeveel daarvan gaan een aanvullende schaderoute doorlopen? Hoelang verwacht de staatssecretaris dat dat gaat duren? Onze vrees is dat zij allemaal naar een maatwerktraject willen gaan als het primaire traject niet goed gaat. Het schadekader lijkt op papier een goed idee, maar in de praktijk lijkt het uit te lopen op groot onrecht. Klopt het dat de forfaitaire bedragen zijn gekort? Zo ja, met hoeveel ten opzichte van de pilotfase? Klopt het dat de bedragen uit de IB voor de materiële en immateriële schade worden afgetrokken van het eindbedrag, wat ervoor zorgt dat mensen die langer in de penarie hebben gezeten juist een lager schadebedrag krijgen? Vindt de staatssecretaris het niet eerlijker om juist mensen die lang in ongekend onrecht hebben gezeten ook meer te compenseren? Klopt het dat de post voor werk en inkomen lastig is om aan te tonen, waardoor mensen weinig compensatie krijgen? Het verlies van een baan is nog nooit toegekend, zeggen mensen, ook mensen uit mijn partij die als ombudsfunctionaris mensen bijstaan in bijvoorbeeld de Zaanstreek. Vindt de staatssecretaris dit passen binnen het wettelijk kader, dat ruimhartigheid voorschrijft? Op deze wijze lijkt het zo te gaan dat alle ouders naar de maatwerktafel willen of moeten om hun recht te krijgen. Het doel was juist om de afhandeling te versnellen. De brede ondersteuning komt in hele kleine en in hele grote gemeenten in de problemen. In Rotterdam sta je nog een jaar op de wachtlijst en dat was eerder twee jaar. In hele kleine gemeentes zoals Wormerland is het lastig om als gemeente expertise in te zetten. Mijn oproep zou zijn: leer van gemeenten waar het goed gaat, bijvoorbeeld Arnhem. Daar wordt ook echt outreachend gewerkt. Daar weet men ook wat ruimhartigheid betekent. Graag een reactie daarop. De VNG doet onderzoek naar het einde van alle regelingen, maar wij hebben echt twijfels of dat niet veel te vroeg komt. Zo veel mensen staan namelijk nog niet aan het begin van financieel herstel, laat staan mentaal herstel. Dus ook voor de nazorg vinden we dat van groot belang. Het herstel van vertrouwen in de overheid, die mensen heeft gediscrimineerd en vermorzeld, komt misschien pas helemaal aan het eind, maar we zouden daar ook heel graag aandacht voor hebben. Dank u wel.

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): Ik ben het geheel eens met de inbreng van NSC, dus daar gaat mijn interruptie niet over. Mijn interruptie gaat wel over een motie die recent, op 18 september, door uw fractie is ingediend, om opnieuw een deltacommissie in te stellen om het hele kinderopvangtoeslagenstelsel te onderzoeken. Ik was daar heel erg teleurgesteld over, omdat er dit voorjaar al plannen klaarlagen op SZW om überhaupt de kinderopvangtoeslag naar het verleden te verwijzen. Dat is waarschijnlijk om financiële redenen bij de Voorjaarsnota uitgesteld en nu komt de wetgeving over twee jaar. Dan gaat u opnieuw weer een commissie vragen om daar onderzoek naar te doen, terwijl we elke keer zien dat er bijna slachtoffers bij komen doordat de kinderopvangtoeslag zo ingewikkeld is. Waarom heeft u een vertragingsmotie ingezet, terwijl u hier in deze commissie juist om snelheid vraagt?

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): Ik denk dat door deze Kamer helemaal niet betwist wordt dat werken met forfaitaire bedragen geen slecht idee is. Het zorgt voor tempo in het proces. Het zorgt ervoor dat verwachtingen juist gemanaged zouden kunnen worden. Wij krijgen allemaal, in verschillende kleuren, van mensen die er al mee werken signalen dat er nu teleurstellingen georganiseerd worden. De weinige mensen die nu zijn geholpen, komen daar teleurgesteld van terug. Vandaar dat het veel vragen oproept bij de Kamer, denk ik. Dan gaat het niet om überhaupt het stelsel van forfaitaire bedragen, maar om de vraag of het ook echt rechtvaardig is. Ik heb bijvoorbeeld een vrouw gesproken die zei dat ze een prachtig bedrag toegewezen kreeg, maar wel met twee ton schuld achterbleef. Dan kan je niet verder met je leven. Dat zijn signalen waardoor wij hier in verschillende interrupties de vinger erop proberen te leggen. Werken met zo'n kader is an sich een hartstikke goed idee, maar heeft het in de uitwerking ook echt de rechtvaardigheid en de procedurele rechtvaardigheid die we er met elkaar van verwachten? Ik denk dat daar nu nog een gat zit. Misschien lukt het niet om dat vandaag te dichten, maar ik denk dat wij daar echt naar op zoek zijn.

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): Dat laatste ben ik natuurlijk helemaal met u eens, en we weten allemaal dat het ook niet de intentie is van een gemeente, bijvoorbeeld Rotterdam, om met een wachtlijst te werken, maar wat kunt u deze gemeenten dan bieden om ervoor te zorgen dat deze mensen sneller geholpen kunnen worden? Want ik heb het gevoel dat de gemeenten met een wachtlijst nu wel een beetje in de kou staan, omdat het voor hen zo complex is om die grote aantallen aan te kunnen.

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): De staatssecretaris zegt dat kinderen zich nog gewoon kunnen melden, maar dat is tot 1 november. Tot dan kunnen ze zich nog melden met problematische schulden. Wat ik daarover vroeg, is het volgende. Er is een groep die zich nog wel kan melden, maar dat is een veel kleinere groep. Wat gebeurt er met de grote groep die tot 1 november die problematische schulden kan melden als zij daarna nog op de lijn komen? Dat is de vraag die ik stelde. Daar heb ik nog geen antwoord op gehoord. In mijn beleving klopt het antwoord dat u net gaf aan collega Dijk … Sorry, ik bedoel collega Van Dijk. Het zijn allemaal dijken van Kamerleden hier. In mijn beleving klopt dat antwoord net niet helemaal.

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): Hartelijk dank, voorzitter. Ik zit nog even te kauwen op waar ik nou naar heb geluisterd vanavond. Ik heb veel betrokken collega's gehoord en daar was ik heel blij om. Er waren allerhande vragen en als ik ze zelf niet had, dan stelden de collega's ze. Daaruit kwam het beeld naar voren dat er nog veel niet goed gaat. Ik weet dat we samen of los van elkaar veel contacten hebben gehad met ouders en jongeren in het veld. Ik hoor nu eigenlijk een staatssecretaris die zegt: het is allemaal mooi weer en alles zit in een regeling. Dat ligt nog niet helemaal goed op elkaar. Ik zou dus graag nog voor het reces een tweeminutendebat willen. O, ik hoor dat dat verzoek al is gedaan, maar geen meerderheid heeft gehaald. Maar ik kan hier toch gewoon een tweeminutendebat aanvragen? Als dat niet voor de verkiezingen lukt, dan wordt het na de verkiezingen. Ik vraag dus gewoon een tweeminutendebat aan. Volgens mij kan dat wél.

Mevrouw Haage (GroenLinks-PvdA): We gaan het zeker aanvragen, want of ik het zal zijn of een van mijn opvolgers, van mijn partij, maakt niet uit. Het gaat ons na aan het hart, dus dat gaan we zeker doen. Ik hoop uiteraard het zelf te kunnen doen. Ik heb namelijk nog buikpijn van die termijn voor aanmelding voor de brede ondersteuning. We moeten het afmaken, zowel voor jongeren als voor ouders. Ik maak me zorgen over de termijnen voor jongeren om hun schulden te kunnen aanmelden. Ik denk namelijk echt dat het herstel eerst financieel geregeld moet zijn en dat je dan pas aan mentaal herstel toe zou kunnen komen. Daarna is uiteindelijk pas herstel van vertrouwen mogelijk, maar dat zou wel het doel moeten zijn waarvoor we hier bij elkaar zijn. Vandaar mijn verzoek om daar nog een tweeminutendebat over te voeren.