Tjebbe van Oostenbruggen

Initiatiefnota van het lid Inge van Dijk over bescherming van de rechten van belastingbetalers en toeslagontvangers

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Dank u wel, voorzitter. Allereerst excuses dat ik de eerste termijn van de zijde van de Kamer heb gemist. Fijn dat ik er nu wel bij kan zijn. Dank voor deze initiatiefnota van Inge van Dijk en haar collega. De naam van Inge van Dijk staat op de nota, maar ook haar collega heeft er heel veel aan gedaan, waarvoor bijzonder veel dank. Ook ik vind het onderwerp praktische rechtsbescherming van burgers en bedrijven in belasting- en toeslagenzaken heel belangrijk. Het is een onderwerp dat hoog op de agenda staat bij de Belastingdienst, mijn kant van de zaak. Dit initiatief maakt dat wij hier vandaag weer het gesprek over kunnen voeren en dat is goed. Mevrouw Van Dijk doet in haar initiatiefnota een tweetal voorstellen met als doel het duidelijker, begrijpelijker en vindbaarder maken van de rechten van belastingplichtigen en toeslaggerechtigden. Haar eerste voorstel interpreteer ik echt als een oproep om de rechten en plichten van burgers en bedrijven op een begrijpelijke wijze te bundelen. In die vorm omarm ik dit voorstel, want het is heel belangrijk dat het voor belastingplichtigen duidelijk is welke rechten en plichten zij hebben ten aanzien van hun belastingen. Dat betekent dat wij daar niet alleen op de website maar in alle publieksvoorlichting aandacht aan moeten geven. Ik zie dit voor mezelf als een herinnering aan de opdracht dat ik bij het voorbereiden van nieuwe wet- en regelgeving telkens blijf nadenken over de wijze waarop we dit zo centraal mogelijk, zo duidelijk mogelijk en zo volledig mogelijk kunnen doen. Ik zal eerlijk zijn: we hebben het meestal over nadere rapporten en memories van toelichting. Maar juist ook de vraag hoe dit uitwerkt op de burger is echt iets wat je mee kan en wat mij betreft ook mee moet nemen bij nieuwe wetgeving. De Belastingdienst heeft een belangrijke rol om duidelijk te communiceren over de rechten die belastingplichtigen hebben. Ik ben het eens met voorgaande sprekers dat wij heel goed zijn in het communiceren over onze plichten, maar communiceren over de rechten van belastingplichtigen kunnen wij beter. Er wordt veel gedaan om de communicatie richting burgers en bedrijven zo begrijpelijk mogelijk te maken en deze waar mogelijk te verbeteren, maar het kan altijd meer en beter. Het verbeteren van de dienstverlening en communicatie is een continu proces waar wij en waar ik mij hard voor blijf inzetten. Het specifieke voorstel van mevrouw Van Dijk om een handvest om te stellen omarm ik. De initiatiefnota verwijst daarbij naar de Taxpayer Bill of Rights uit de Verenigde Staten. Niet alles wat uit de Verenigde Staten komt, dient als goed voorbeeld, maar dit doet dat wel. We hebben het hier over een bill of ríghts: de rechten. In die Taxpayer Bill of Rights staan tien rechten opgesomd waarop een Amerikaans staatsburger zich kan beroepen in het contact met de Amerikaanse belastingdienst. Dat moeten wij ook kunnen. Het Amerikaanse rechtssysteem is overigens wel anders dan het Nederlandse. Er moet daarom goed worden gekeken wat voor handvest hier in Nederland passend en werkend is; het is geen kwestie van Google Translate. Waar de Nederlandse belastingplichtige het meest mee geholpen is, zullen we dan moeten bepalen en opnemen, want omdat in het Angelsaksisch rechtssysteem jurisprudentie een grotere rol heeft dan in het Nederlandse, kunnen we niet een-op-een dingen kopiëren dan wel doorvertalen. De Taxpayer Bill of Rights is in de Verenigde Staten een instrument waar een burger een beroep kan doen op het moment dat hij een belastingzaak wil voorleggen aan een rechter. Veel van de rechten die de Taxpayer Bill of Rights aan de Amerikaanse belastingplichtige geeft, zijn in Nederland in de wet geregeld; wij hebben dan weer meer wetten dan in Amerika. Ik noem het recht om in bezwaar te kunnen gaan tegen een beslissing en het recht om gehoord te worden bij bezwaar. Bij de totstandkoming van een handvest hecht ik ook aan de input van onze stakeholders; we moeten het niet zelf doen. Overigens is het ook mevrouw Van Dijk die mij er regelmatig aan herinnert dat dat heel belangrijk is. Dus bij dezen: we gaan dat sowieso doen, ook bij dit onderwerp; we zullen hen erbij betrekken. Tijdens het notaoverleg zijn ook aan mij enkele vragen gesteld. Deze zal ik nu een voor een beantwoorden. Kan de staatssecretaris ingaan op actuele zaken op het gebied van rechtsbescherming? Deze vraag van de VVD is net ook gesteld aan mijn collega Palmen. Het platte antwoord is dat wij dit een heel belangrijk thema vinden en dat dit voortdurend aandacht heeft, zowel op beleidsgebied als op uitvoeringsgebied, maar natuurlijk wilt u daar meer kleur bij hebben. Het is goed om een aantal dingen even te noemen. De Belastingdienst heeft het aantal balies en steunpunten uitgebreid, waar mensen worden geholpen met alle vragen die ze hebben over belastingen en toeslagen. Ik ben zelf vorige week nog bij de belastingbus geweest. We stonden met een bus voor het station in Haarlem. We hebben natuurlijk ook de BelastingTelefoon, de Huba's en de steunpunten in bibliotheken. We kunnen inmiddels videobellen met de Belastingdienst, ook over toeslagenzaken. En we hebben nog een traject lopen bij de Belastingdienst, Begrijpelijke Brieven — ja, zo heet dat traject — waarin we zo'n 6.000 briefsjablonen die wij versturen, toetsen op begrijpelijkheid. Er is altijd een spanning, want het gaat over wetsuitleg en dat dan praktisch maken voor de burger: kan dat dan op B1? Tegelijkertijd moeten we het wel proberen. Er wordt gewerkt aan het project Inzage in het eigen dossier; daar hebben we vorige week over gesproken in een debat. Daar is afgelopen januari een brief over gestuurd. Verder kan ik net zoals mijn collega de Stella-teams noemen, die binnen de Belastingdienst helpen om burgers die in de knel dreigen te raken boven water te houden, of de opleiding vroegsignalering die wordt gegeven, zodat medewerkers vroegtijdig signalen van burgers kunnen herkennen. De Belastingdienst investeert ook flink in relatiebeheer en onderhoud van het netwerk van maatschappelijk dienstverleners om aan te sluiten bij de wens voor een transparante en proactieve Belastingdienst. De Belastingdienst is ook bezig om op beschikkingen de bezwaar- en beroepstermijn te vervangen door een einddatum, zodat het voor burgers en bedrijven duidelijk is wanneer de termijn precies verloopt. De Belastingdienst doet in de praktijk ook ervaring op om de niet-ontvankelijkverklaringen van een bezwaar of beroep vaker achterwege te laten wegens bijzondere persoonlijke omstandigheden. Dit raakt natuurlijk aan de discretionaire bevoegdheid die een individuele inspecteur heeft. Het bieden van een wettelijke grondslag voor het deformaliseren van bezwaren inkomensheffing heeft een plek gekregen in het Belastingplan 2024 en is daarmee met ingang van 1 januari 2024 al in werking getreden. Dit jaar is de Belangenbehartiger als formeel onderdeel van onze organisatie van start gegaan, als onafhankelijk onderdeel binnen het ministerie van Financiën. De Belangenbehartiger gaat tweedelijnshulp bieden aan belastingplichtigen en toeslaggerechtigden en biedt op die manier rechtsbescherming. Zo zijn er nog meer lopende initiatieven, zoals mevrouw Van Eijk ook aangeeft. Sommige daarvan zijn rijksbreed, zoals het wetsvoorstel Versterking waarborgfunctie Awb, dat onder leiding van de ministers van BZK en JenV wordt voorbereid. Het kabinet is het overigens met mevrouw Van Eijk eens dat we ervoor moeten zorgen dat al deze initiatieven aanvullend op elkaar zijn en elkaar niet doorkruisen. Soms kunnen goedbedoelde initiatieven averechts werken. Daar moeten we alert op zijn. Ik kan zo twee voorbeelden noemen van de afgelopen drie maanden waarin dit speelt. Een handvest zoals de initiatiefnemer voorstelt is wat ons betreft een welkome aanvulling. Maar juist om overlap te voorkomen is het belangrijk dat het handvest zorgvuldig tot stand komt. Ik wil daar graag met mijn collega's aan gaan werken, ook in samenwerking met mevrouw Van Dijk. Ik kom bij een vraag van het CDA: zou het volgens de staatssecretaris een idee zijn om de toevoeging uit te breiden naar belastingadviseurs om het gat in beschikbare rechtsbijstand te verkleinen? Het kabinet zet zich conform het regeerprogramma in op het versterken van de toegang tot het recht. In een Kamerbrief van 13 december 2024 heeft de staatssecretaris Rechtsbescherming uw Kamer meegenomen in een aantal belangrijke ontwikkelingen op het gebied van de versterking van de toegang tot het recht. Dit doet het kabinet door bijvoorbeeld te investeren in rechtswinkels door de subsidieregeling voor rechtswinkels te actualiseren. Daarnaast wordt binnen de stelselvernieuwing rechtsbijstand gewerkt aan versterking van de eerstelijnsvoorziening via het Juridisch Loket, een verbeterde samenwerking tussen eerstelijnsvoorzieningen en een verbeterde samenwerking met de tweede lijn, namelijk de advocatuur. De staatssecretaris Rechtsbescherming is overigens stelselverantwoordelijk voor het systeem van rechtsbijstand. Een uitbreiding van dit stelsel waardoor ook belastingadviseurs deel kunnen nemen, behoort dan ook in samenspraak met JenV te worden gewogen. Mevrouw Van Dijk deed hierbij enkele suggesties om kwaliteit te waarborgen en bijvoorbeeld "no cure, no pay"-bureaus buiten het stelsel te houden. Dat onderschrijf ik uiteraard van harte. Ik zou dit onderwerp ook graag meenemen in de uitwerking van de motie-Van Nispen/Palmen over een landelijk dekkend netwerk van rechtshulp. Dat was mijn deel volgens mij.

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Voorzitter.

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Ik denk dat wij een schorsing van vijf minuten wel even fijn vinden, vanwege het feit dat het ook andere ministeries, departementen, betreft.

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Voorzitter, dank u wel. Ik zal de moties op de stukken nrs. 5 en 7 appreciëren. De motie op stuk nr. 5 verzoekt de regering te onderzoeken of en hoe een toevoeging voor rechtsbijstand kan worden uitgebreid naar fiscaal adviseurs, mits aangesloten bij beroepsverenigingen, om het aanbod van rechtsbijstand in fiscale procedures te vergroten en verbeteren. Ik vind dat een heel goed idee. Tegelijkertijd, zoals al gezegd, ligt dit op het gebied van de staatssecretaris Rechtsbescherming, bij JenV. Om die reden zou de motie, volgens de nieuwe regels, die daags voor mijn vertrek uit de Tweede Kamer zijn ingegaan, ontijdig moeten zijn. Ik heb de heer Krul ook heel goed gehoord over het feit dat we nu nog acht dagen voor de stemmingen hebben. Ik zal mijn uiterste best doen om met mijn collega af te stemmen, zodat we de motie nog vóór de stemming oordeel Kamer kunnen geven. Met die uitleg apprecieer ik 'm nu als ontijdig. Hetzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 7. Het past heel erg in de lijn van de motie van Inge van Dijk om ook de Belangenbehartiger uit te breiden naar het UWV. Dit gaat dan specifiek om het opstellen van ook een handvest voor het UWV. Ook hierbij geldt: we vinden dit een heel goed idee, maar tegelijkertijd is het echt aan mijn collega bij SZW, de minister van SZW, om dat uiteindelijk te besluiten. Om dezelfde reden vind ik deze motie dus ontijdig. Wij zullen dit de komende acht dagen proberen om te zetten naar een "oordeel Kamer", als onze collega's daar net zo in staan als ik, gelet op mijn persoonlijke mening.

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Nee. Voorzitter, zou ik daar een antwoord op mogen geven?

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Nee, de appreciatie is nu ontijdig, gezien het feit dat het niet over mijn beleidsterrein gaat.

Staatssecretaris Van Oostenbruggen: Ik zal mijn uiterste best doen om mijn collega's ervan te overtuigen, zowel die van Rechtsbescherming als die van SZW, om dit oordeel Kamer te krijgen. Tegelijkertijd zeg ik: daar ga ik niet over; daar kan ik nu niets over toezeggen. Om die reden is de appreciatie ontijdig.