Glimina Chakor

Regio's en grensoverschrijdende samenwerking

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ja, precies. Ik heb goed geluisterd hoe alle medailles even werden opgepoetst. Volgens mij zijn we het erover eens dat het NPVR ontzettend belangrijk is, ook al omdat het gaat om structureel geld voor de regio. Maar als je de stukken leest en ziet waar de minister mee komt, dan blijkt daar geen geld bij te zitten. Wat vindt u daarvan?

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Dat klinkt goed, "liever vandaag dan morgen." U zegt dat er plannen gemaakt moeten worden. Maar gemeenten zijn op dit moment keihard bezig; zij zijn al bezig met plannen. Ze hebben uitvoeringsagenda's en ze hebben ook de hoop dat ze aan de slag kunnen. Ze hebben capaciteit ingezet, terwijl er weinig mensen zijn. En dan is er geen geld. Hadden de BBB en de andere coalitieleden niet harder hun best kunnen doen, harder kunnen werken, om te zorgen dat de gemeenten ook gewoon geld hebben, zodat de plannen niet stil komen te liggen? Want 2026, en misschien ook wel daarna, wordt een verloren jaar. Gemeenten werken keihard om dingen te laten uitvoeren en dit kabinet staat gewoon op de rem.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Voorzitter, even een punt, want dit is een vervolg. Ik heb niet zo'n behoefte …

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Nee, dit is echt een vervolgvraag. Ik had het zojuist al over het oppoetsen van de medailles. Dat hele punt heb ik al genoemd. Kijk gewoon wat er is gebeurd: níks. Ik stel gewoon een vraag aan de BBB. U zegt dat u voor de regio bent, maar er wordt geen geld bij gelegd. Daar moet u eerlijk over zijn en niet "3 miljard" zeggen. Er is gewoon flink bezuinigd op gemeenten. Neem bereikbaarheid, de Lelylijn: die is er gewoon niet. Dus wees eerlijk en zeg dat gewoon. Dat zou u sieren.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Dank, voorzitter. Er wordt al jaren gezegd dat iedere regio telt. GroenLinks-PvdA is het daarmee eens. Maar de vraag is: maken we die woorden ook waar? Aan mooie woorden hebben de mensen in de regio's namelijk ontzettend weinig. Zij wachten op daden. De regio Groningen is mijn thuis. Het is niet zomaar een plek ver weg van de Haagse politiek, maar een plek waar mensen wonen, werken en prettig willen samenleven. Ik geef twee voorbeelden die mij echt raken en ook laten zien wat dat betekent. Een jongen van 18 jaar die al zijn hele leven in een huis met aardbevingsschade woont, zei: ik wil niets voor mezelf; ik wil gewoon mijn ouders een keer zien zonder stress en onzekerheid. Een jonge vrouw die ik sprak in de trein naar Den Haag vertelde dat ze dolgraag in Groningen had willen blijven wonen, maar dat ze er geen passende baan kon vinden. Haar talent ging verloren voor de regio. Ik denk dat dat onnodig is en ook wel pijnlijk. Voorzitter. Het rondetafelgesprek ging inderdaad niet door. Ik ga niet vingerwijzen, maar ik vind het een gemiste kans voor de Kamer en zeker ook voor de regio. Tegelijkertijd wil ik mijn dank uitspreken voor de vele input die wij vanuit de regio hebben ontvangen de afgelopen tijd. Dat laat de betrokkenheid zien, maar het is ook een signaal dat veel regio's zich onvoldoende gehoord voelen. Ik vraag me af of de minister dit herkent. Is hij het met me eens dat regio's wachten op concrete daden en niet op nieuwe beloftes? Veel regio's zijn jarenlang op achterstand gezet. Het beleid versterkte vaak wat al sterk was, terwijl gebieden die steun nodig hadden achterbleven. Dat is oneerlijk en ook schadelijk voor de leefbaarheid en het toekomstperspectief in regio's als Noord- en Oost-Groningen, Zuid-Limburg, Friesland, Twente, Zeeuws-Vlaanderen en vele andere. Juist daar is een impuls nodig. Het NPVR kan daarbij helpen; dat geloof ik echt. Maar zonder structurele investeringen blijven regio's echt met lege handen achter. Voorzitter. In februari waarschuwden we hier al voor. Ook collega Bikker deed dat. Toch is er nog steeds geen structureel geld gereserveerd en geen bandbreedte bekend. Gemeenten zijn intussen al aan de slag, ondanks capaciteitsgebrek, en lopen nu vast op het ontbreken van duidelijke keuzes. Weet de minister eigenlijk wel wat hij regio's hiermee aandoet? En waarom is er geen budget gereserveerd voor de uitvoering? Graag een reactie van de minister. Ik voeg me ook bij de vraag van mijn collega van NSC: kunt u daar een garantie op geven? Daarnaast wil ik weten hoe het staat met de uitvoering van onze motie om jongeren actief te betrekken bij het nationaal programma. Hun stem is cruciaal, ook om ze te behouden voor de regio. Voorzitter. Dan de werkgelegenheid. Al jaren wordt er gesproken over spreiding van rijksbanen. Maar wat zien we? 80% van de groei van rijksbanen vond plaats in de Randstad, terwijl regio's fors achterblijven. Hoe kan dat? Hoeveel banen zijn er sinds het aantreden van dit kabinet concreet bij gekomen in de regio's? En waarom blijven we sterker maken wat al sterk is? Volgens mij heeft de minister van VRO zelfs in een nota opgeschreven dat we sterker maken wat sterk is. Ik denk niet dat dat de bedoeling is, ook niet van deze minister. Graag een reactie. Zeker nu de vergrijzing in de regio sneller gaat dan in de Randstad is dit onhoudbaar. Jongeren willen na hun opleiding in hun eigen regio aan de slag, ook bij de rijksoverheid. Voorzitter. Tot slot de bereikbaarheid. Dit kabinet beloofde in het hoofdlijnenakkoord ook om meer te investeren in regionaal ov en in de Lelylijn. De praktijk is anders. Er is sprake van forse bezuinigingen op het ov en het geld voor deze Lelylijn lijkt alweer te zijn verdampt. Ook kleinere projecten blijven liggen. In Groningen wachten bijvoorbeeld 20.000 gebruikers per dag, waaronder 16.000 fietsers, rolstoelen, scootmobielen, mensen met rollators en voetgangers, al sinds 2021 op een oplossing voor de Gerrit Krolbrug. Die brug werd destijds aangevaren en is sindsdien afgesloten. Bewoners en de gemeente hebben de busbaanbrug als alternatief aangedragen, maar dat wordt door het kabinet als "te duur" afgedaan. Ondertussen moeten mensen jarenlang kilometers omfietsen — als ze al kunnen fietsen. Als je bijvoorbeeld in een rolstoel zit, is het nog lastiger, veel lastiger. Velen zeggen terecht: dit zou in de Randstad nooit zijn gebeurd; dan was er allang, alláng een oplossing geweest. Ik wil daarop ook een reflectie van de minister. Daarom vraag ik de minister om toe te zeggen dat hij samen met zijn collega van IenW opnieuw naar deze situatie gaat kijken en in gesprek gaat met bewoners en ook met het bestuur van Groningen om voor eens en voor altijd te kijken hoe we dit kunnen oplossen. Dit is niet zo heel moeilijk. Dit moet gewoon opgelost worden. Sinds 2021 is er al geen oplossing. Dat kunnen we hier toch wel fiksen met elkaar? Dank, voorzitter.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Het lijkt me logisch. Ik denk dat mevrouw Wijen-Nass ook dit document over de rijkswerkgelegenheid heeft gezien. Je ziet de ongelijkheid. In Zuid-Holland zijn er bijna 110.000 banen. In Utrecht zijn er 63.000 banen. In Noord-Holland 53.000 banen. In Zeeland zijn het er 3.300. In Friesland zijn het er 8.000. Het is echt uit verhouding. Mensen willen gewoon in hun eigen regio opgroeien en werken. Die willen de stap richting hier helemaal niet maken. Ik vind dat je als overheid het goede voorbeeld moet geven. Je bent ook bij machte om in de regio te zorgen voor werkgelegenheid bij de bedrijven die zich inzetten voor de publieke voorzieningen. Natuurlijk geldt het ook voor andere bedrijven en organisaties, maar het is een treintje. Het is en-en. Zorg er wel voor dat je als overheid het goede voorbeeld geeft. Als je zegt dat je sterker wilt maken wat sterk is, doe dat dan ook. Zorg ervoor dat de rijkswerkgelegenheid ook goed en eerlijk verspreid wordt en zich niet alleen maar concentreert in de Randstad. Dat is ontzettend pijnlijk. Het helpt natuurlijk ook dat je volksvertegenwoordigers hebt die zich inzetten voor de regio, zoals u inderdaad. U weet ook hoe het in uw regio is. Dat geldt voor iedereen. We moeten het geluid blijven vertellen. Anders wordt er steeds weer bedacht wat goed is voor de regio. Dat zie je ook met allerlei voorzieningen. Net sprak ik met een burgermeester uit Friesland. Die zei ook: op het moment dat wij woningen willen gaan bouwen, wordt er geen rekening gehouden met hoe hier gebouwd wordt. Er wordt dan uitgegaan van kwantiteit, van grote eenheden die je echt per duizenden aantallen kan bouwen, terwijl in de regio maatwerk wordt geleverd. De hele cocreatie en de subsidieregeling is gebaseerd op massa, want dat is kassa. Ik wil juist maatwerk. Ik wil ervoor zorgen dat we de ongelijkheid weghalen. Ik ben ontzettend blij dat Wijen-Nass en de BBB dat ook graag willen. Afgelopen periode had u de kans. U zat aan het roer. U heeft het niet gedaan. Ik hoop dat de mensen nu ook een andere keuze maken, om ervoor te zorgen dat we dit met elkaar kunnen gaan veranderen.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ik denk dat we met elke verandering die we hier voorstaan, de intentie hebben om Nederland vooruit te helpen. Dat doe je met elkaar. Dat doe je samen. Dat gebeurt, denk ik, niet alleen door de BBB, maar met alle partijen uit de coalitie en oppositie. De slogan "elke regio telt" is natuurlijk al veel ouder. Die is ergens anders ook gestart. Ik denk dat het goed is om ook de credits te delen. Het siert je, denk ik, ook als mens dat je op het moment van verandering zegt: verandering doe je niet alleen, maar doe je met elkaar. Volgens mij heb ik de vraag net wel beantwoord. Juist de mkb'ers en de economische bedrijvigheid in de regio is ontzettend belangrijk. Er liggen natuurlijk ook heel veel kansen als je bijvoorbeeld in sectoren kijkt naar waar je kunt vergroenen. Er liggen ook andere kansen. Die zou je ook in de regio kunnen implementeren, bijvoorbeeld waterstof in Groningen. Ik heb net gezegd: het is voor mij een treintje; het is en-en. Ik vind wel dat we daar echt naar moeten gaan kijken en moeten zorgen voor een gelijker speelveld voor iedereen. We moeten zorgen dat elke regio telt, niet alleen in woorden, maar ook in daden.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ik wil mevrouw Wijen-Nass erop wijzen dat dit niet het landbouwdebat is. U kent onze standpunten heel goed. Mijn collega Bromet is daar ook heel goed mee bezig. We hebben daar inderdaad een andere visie en een andere kijk op. Ik denk dat de diversiteit en kleurigheid in meningen, wensen en dromen voor Nederland, Nederland heel mooi maakt.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ik ben iets minder positief. Ik hoor de minister zeggen dat ze natuurlijk niet gaan starten zonder te weten wat ze gaan doen, maar een heleboel van die elf regio's hebben al stappen genomen en hebben de uitvoeringsagenda's al rond. Zij zijn veel verder. Zij weten echt heel goed waar op ingezet moet worden. Kan je dan niet gewoon zeggen dat we gaan kijken of we al kunnen starten met de gemeentes en de regio's die inderdaad al zover zijn? Ik vind het anders zo doodzonde als 2026 gewoon echt een gemist jaar is. Je sluit dan juist aan bij waar de regio's zijn. Voorzie dan ook in een soort basisbudget, zodat je in ieder geval bij die uitvoeringsagenda ook een potje met geld hebt waardoor er gestart kan worden. Als je gaat wachten tot iedereen klaar is om te starten, dan kan het wel heel lang gaan duren. Start gewoon met de regio's die al kunnen starten. Geef de andere de kans om van elkaar te leren en daarna gewoon goed aan te sluiten. Dat is volgens mij wat anders dan het verhaal wat ik eerder heb gehouden over het inritsen. Ik vroeg toen inderdaad of er gemeentes kunnen inritsen, wat zou betekenen dat er, naast de elf regio's die al meedoen, ook nog andere gemeentes kunnen aansluiten. Ik ben nu al ontzettend blij als we er gewoon voor kunnen zorgen dat de elf regio's die nu al hebben gezegd dat zij mee willen doen, er klaar voor zijn, de capaciteit hebben en aan de slag willen, kunnen gaan versnellen.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ik snap niet zo heel goed wat de minister zegt. Volgens mij heb ik in mijn bijdrage inderdaad gevraagd naar het betrekken van inwoners, jongeren, maar ook gesproken over de zorg met betrekking tot vergrijzing. Ik zit heel erg met die spreiding van de werkgelegenheid, die natuurlijk nog komt in blok vier. Maar ik zou wel willen dat juist de stem van mensen meegenomen wordt, bijvoorbeeld als het gaat over het NPVR. Dat benoem ik ook. Volgens mij is dat de vraag. Je moet ervoor zorgen dat inwoners ook aan tafel zitten. Over de motie die wij hebben ingediend, heeft de Kamer bijna unaniem gezegd: we willen juist dat jongeren ook meegenomen worden bij dat NPVR. Dat zie ik niet terug. Ik snap niet zo heel goed waarom niet. Ik krijg ook wel signalen uit NPVR's. Bijvoorbeeld in Zuidwest-Friesland schuiven jongeren wel al aan. Die pakken dat gewoon zelf op. Bij andere regio's zie je vooral bestuurders en noem maar op. Ik denk dat we er allemaal belang bij hebben om juist de stem van jongeren en andere inwoners aan de voorkant mee te nemen, ook getuige de motie hier en de motie die in de Eerste Kamer is aangenomen. Kunnen we daar niet op inzetten, bijvoorbeeld met een ambassadeur? Ik begrijp heel goed dat gemeentes niet allemaal allerlei avonden organiseren — misschien ook wel — maar wat als je een inwonersregisseur instelt die de belangen en de inwoners behartigt in die elf NPVR-regio's? Dan heb je die stem en de input vanaf de voorkant meegenomen. Ik ben heel erg benieuwd. Ik kan me niet voorstellen dat de minister hier negatief tegenover staat.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Nee. Ik had volgens mij heel concreet een vraag over een inwonersregisseur. Het is natuurlijk hartstikke mooi dat u mensen hebt gesproken. Die spreken wij ook als we op pad gaan. Volgens mij zijn ze hier ook juist om een pleidooi te houden voor het meenemen van de belangen aan de voorkant. Ik denk dat dat heel goed is om te doen, omdat je achteraf die stemmen of wat ze belangrijk vinden niet meeneemt. Dat geldt voor jongeren, maar ook voor andere inwoners, of die nou oud of jong zijn. Kunnen we inderdaad gewoon een inwonersregisseur aanstellen? De motie is aangenomen; er is gewoon breed draagvlak. Kunnen we dat gewoon regelen aan de voorkant? Dan neem je altijd het inwonersperspectief mee aan tafel, voor jongeren en voor ouderen.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Een vrij algemeen antwoord over bereikbaarheid. Dit gaat specifiek over een probleem, een groot probleem dat Groningen is aangedaan doordat er een groot schip tegen die brug aan is geknald. Dat is niet een tijdelijk probleem. Dit loopt al sinds 2021, waardoor bijna 20.000 mensen die elke dag op en neer moeten, niet op en neer kunnen. Dan moet je je voorstellen dat je in een rolstoel zit, zoals ik net zei, of slecht ter been bent, want dan heb je echt een groot probleem. Dat had gewoon opgelost moeten worden. Ik heb ook gezegd dat als dit in de Randstad was gebeurd, het allang opgelost was. Dus waarom in Groningen niet? Ook had ik een specifieke vraag of de minister kan toezeggen dat hij niet alleen maar in algemene bewoordingen spreekt, maar dat hij ook naar Groningen gaat, dat hij ook in gesprek gaat met de minister van IenW, dat hij opnieuw naar die situatie kijkt en dat hij ook in gesprek gaat met bewoners over hoe dit zo snel mogelijk opgelost kan worden, vooral nu raadsleden en inwoners hebben aangegeven dat een tijdelijke brug de oplossing is, maar het kabinet die te duur vindt.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Dank, voorzitter. Het is ontzettend jammer dat er gemiste kansen liggen. Een inkopper is bijvoorbeeld de bewonerstrekker of inwonersregisseur, hoe je het ook noemt, voor de elf regio's. Ik vind dat inwoners gewoon een stem verdienen. Velen hier geven dat ook aan. De minister heeft het over dg's, maar ja, dg's zijn gewoon topambtenaren; zij zijn geen vertegenwoordigers van inwoners. In de praktijk zien we gewoon in het NPVR dat in de regio's veel overheden aan tafel zitten. Zet je er weer een dg, dan krijg je weer dat de overheid er zit. Zorg er nou voor dat we het probleem van de bewoners die ontbreken gewoon met elkaar fiksen en regelen, en niet alleen maar overheden aan tafel hebben. Wat betreft de middelen, vond ik het toch een beetje over de schutting gooien, door de structurele middelen door te schuiven naar het volgende kabinet. Wat mij betreft laat de minister daarmee de regio hangen. Een versnelling had gekund, als laaghangend fruit, door ervoor te zorgen dat gemeenten die het al kunnen, door kunnen gaan. Ik vroeg naar twee concrete punten. Ik ben blij dat de minister over de Gerrit Krolbrug zegt: ik ga inderdaad in gesprek met de minister van IenW. Ik ga ervan uit dat hij ook een bezoek brengt aan Groningen om de oplossing te vinden. Dan de rijkswerkgelegenheid. De minister zegt: ik zie wel wat in het keren daarvan, zodat we niet alleen maar die werkgelegenheid hebben in de Randstad, maar juist ook ergens anders. Het antwoord over het verplaatsen van rijkswerkgelegenheid vond ik eigenlijk wel heel mooi. Ik hoor graag hoe de minister dit zou willen keren. Ik vond het wel heel mooi.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Ja. Ik denk dat het belangrijk is dat wij inwoners, maar ook de regio's, niet in de kou moeten laten staan en dat we ervoor moeten zorgen dat ze in de startblokken staan. Ze willen doorgaan. Daar is eigenlijk een heel klein duwtje voor nodig, maar daar heb je inderdaad wel geld voor nodig. Ik hoop dat het volgende kabinet dat ook gewoon gaat regelen.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Volgens mij gaat de minister inderdaad een behoefteonderzoek doen om te bekijken wat er nodig is. Maar volgens mij heeft het rapport Elke regio telt! al aangegeven dat het ontzettend belangrijk is om mee te nemen dat die samenwerking in de regio alleen maar goed werkt op het moment dat je iedereen en alle perspectieven aan tafel hebt, juist ook die van inwoners, en niet alleen maar van overheden. Volgens mij heeft dit ministerie afgelopen zomer een Kamerbrief gestuurd, Meedoen in democratie en samenleving. Daarin is ook gepleit voor invloed en zeggenschap van bewoners op decentraal niveau. Dan denk ik: dit is dan de proef op de som voor de Kamerbrief. Is de minister dan ook bereid om zijn eigen beleid uit te gaan voeren? Dan zou hij toch het idee van de inwonersregisseur gewoon moeten gaan steunen?

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Wij krijgen echt signalen dat er in de praktijk vooral overheden en bedrijven aan tafel zitten in de planvorming en dat de inwoners ontbreken. We zitten er heel erg op omdat we het belangrijk vinden en omdat u inderdaad in de brief die u hebt gestuurd, hebt aangegeven dat dat belangrijk is, net zoals in Elke regio telt!. Kan de minister in ieder geval toezeggen dat dit behoefteonderzoek er komt, of dat we in ieder geval serieus gaan kijken naar de kansen en mogelijkheden voor deze procesregisseur of bewonerstrekker, hoe je die ook noemt, en dat hij zo snel mogelijk terugkomt met wat er wel en niet kan en waarom het dan niet zou kunnen? Dan zou het ook wel fijn zijn … U heeft het over de dg's, maar de dg's vind ik echt een heel ander level. Ik heb het echt over de vraag wie er dan in die NPVR zitten en wie er namens de inwoners zitten om hun belangen te vertegenwoordigen.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Volgens mij gaat u zo meteen inderdaad de toezeggingen noemen, voorzitter. De minister gaat in gesprek met de minister van IenW over Groningen. Dat klopt, toch? Op wat voor termijn gaat dat gebeuren? Dat is volgens mij ook een toezegging.

Mevrouw Chakor (GroenLinks-PvdA): Zeker. Is een terugkoppeling ook mogelijk?