Joris Lohman

Landbouw- en Visserijraad (maart)

De heer Lohman (CDA): Dank u wel, voorzitter, en gefeliciteerd met uw verkiezing. Vandaag gaan we het hebben over de Europese Visie op Landbouw en Voedsel. Als Amsterdammer in de landbouwwereld is het laveren tussen wereldbeelden van de boerenbelangen — hoe voeden we de wereld vanuit Nederland? — en de idealen van wat weleens gekscherend de "havermelkelite" wordt genoemd — hoe doen we dat binnen de draagkracht van de planeet? — niet vreemd. De komende jaren staat de Europese landbouw, visserij en voedselketen voor precies dit spanningsveld. Met toenemende onzekerheid op het wereldtoneel moet de Europese voedselvoorziening zich de komende jaren voor de zoveelste keer in de geschiedenis gaan heruitvinden. Deze transitie moet worden vormgegeven met respect en waardering voor de voedselmakers van ons continent: de boeren en vissers. Tegelijkertijd leeft het besef dat investeren in een goede bodem, het verbeteren van de natuur en het halen van klimaatdoelen geen luxe maar een noodzaak is voor een gezond en welvarend Europa. De komende jaren staan in het teken van de zoektocht naar dit evenwicht, met als voorwaarde de grote verantwoordelijkheid die we dragen richting de minst koopkrachtigen in onze samenleving om het dagelijks brood ook betaalbaar te houden. Voorzitter. Dit is het geluid dat ik namens het CDA wil laten horen, met één been in de stad en het ander op het platteland en in het weekend regelmatig met de blik op de Noordzee. In dat perspectief heb ik enkele vragen, opgeknipt in de blokjes generatievernieuwing, eiwittransitie en visserijbeleid. Ik leer snel over de blokjes. Generatievernieuwing. In de voorstellen voor het nieuwe GLB benadrukt de Europese Commissie het belang van jonge boeren en generatievernieuwing, maar tegelijkertijd wordt er meer ruimte gelaten aan de lidstaten voor de invulling en financiering hiervan. Kan de minister in dit geval toelichten hoe hij deze Europese voorstellen beoordeelt vanuit Nederlands perspectief? Welke kansen en risico's ziet hij voor jonge boeren en tuinders? Hoe wil hij ervoor zorgen dat generatievernieuwing daadwerkelijk een stevige plek krijgt in de Nederlandse inzet richting Brussel?

De heer Lohman (CDA): Ik zou graag willen reageren, maar ik snap niet helemaal precies de vraag. Wat zou vormgegeven moeten worden met de jonge boeren?

De heer Lohman (CDA): Helder. Volgens mij blijkt dat voor een deel uit de vraagstelling. Wij denken dat het belangrijk is dat jonge boeren een belangrijke rol aan tafel krijgen in Europa. Ik denk dat we in Nederland hebben gezien dat de strijd van de afgelopen jaren rondom de stikstofcrisis heel erg op de schouders is gekomen van de jonge boeren, die zich vanuit het NAJK stevig hebben ingezet voor het niet gelukte landbouwakkoord. Ik denk dat we eigenlijk alles moeten doen om ruimte te bieden aan de jonge boeren om een toekomst te hebben binnen Europa.

De heer Lohman (CDA): Ook dit vind ik geen heel concrete vraag wat betreft de partijen waarop gedoeld wordt en waar we afstand van moeten nemen. Ik denk dat u misschien doelt op het belangenspeelveld in Nederland van welke partijen een stem hebben richting de politiek. Het is voor het CDA duidelijk dat we de stem van onder andere NAJK — er zijn natuurlijk veel meer groepen die zich georganiseerd hebben — belangrijk vinden. We hebben daar ook goede contacten mee. Ik ben ook bekend met allerlei andere netwerken, zoals Caring Farmers, waar u zelf ook vaak mee in contact bent. Ik denk dat het belangrijk is dat we in het versplinterde boerenbelangenspeelveld met alle partijen spreken, dus uiteraard LTO, NAJK en ook vernieuwende netwerken en agro-ecologische boeren. Ik denk dat dat ook bij deze tijd past. We moeten luisteren naar verschillende ideeën over de aankomende landbouwtransitie. Dat wil ik namens het CDA heel graag doen.

De heer Lohman (CDA): Dat ben ik met u eens. Het is tijd dat we keuzes gaan maken. Ik herken het beeld nu niet dat er verschillende groepen zijn die totaal andere vormen van landbouw zouden hebben. Er zijn verschillende vormen van landbouw. Je hebt de biologische landbouw. Je hebt boeren die met regeneratieve landbouw aan het experimenteren zijn. Die zijn allemaal ook onderdeel van de netwerken. Ook bij LTO en NAJK zitten verschillende soorten boeren, en dan hebben we het nog niet over tuinders gehad. Het is dus volgens mij niet zo dat we afscheid gaan nemen van een bepaalde groep boeren. In die tegenstelling herken ik me niet zo.

De heer Lohman (CDA): Volgens mij had ik het blokje generatie gehad. Dan kom ik bij de eiwittransitie. De vraag naar eiwitten blijft wereldwijd stijgen. De toekomst van eiwitten zou bestaan uit dierlijk en plantaardig, van het land en vanuit de zee. Vleesvervangers en in de toekomst wellicht kweekvlees zijn onderdeel van de oplossing. Er ligt al een Europese inzet op eiwitvoorziening, maar die is versnipperd en onvoldoende gericht op strategische autonomie. Hoe gaat de minister in de Raad sturen op een samenhangende Europese eiwitstrategie die onze afhankelijkheid van import daadwerkelijk vermindert en die niet alleen inzet op teelt, maar die ook industrie-innovatie en consumptie meeneemt? Dan het visserijbeleid. Steeds meer organisaties pleiten ervoor om het gemeenschappelijk visserijbeleid niet open te breken, maar beter te implementeren. Tegelijkertijd horen wij van vissers uit de praktijk dat het nog te vaak vastloopt in regels die niet werken. Gaat de staatssecretaris zich in Europa inzetten voor implementatie van het GVB, zodat dit zowel leidt tot het herstel van visbestanden als tot een reëel verdienmodel voor vissers? Ik lees dat de staatssecretaris zich wil inzetten voor versnelling van de brandstoftransitie in de visserij. Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat deze energietransitie breder wordt opgepakt door ook verduurzaming van vistuig en vistechniek mee te nemen? Voorzitter, ik rond af. De vraag is niet of ons voedselsysteem verandert, zoals mevrouw Bromet ook aangeeft, maar wie die verandering vormgeeft. We moeten ons niet laten verleiden om een valse tegenstelling op te werpen in die zin dat we moeten kiezen tussen economie en ecologie of tussen koemelk en havermelk. Laten we omarmen dat het gaat over en-en en niet over of-of. Ik doe een oproep aan ons, de politiek, om gezamenlijk op te trekken en het voedselsysteem te hervormen, zodat het werkt voor boeren, vissers en consumenten. Dank u wel.

De heer Lohman (CDA): Ik denk dat het noodzakelijk is dat we het gebruik van gewasbescherming over de hele linie gaan veranderen. Wij denken dat synthetische gewasbeschermingsmiddelen daar nog een onderdeel van kan zijn, maar we willen echt heel stevig erop inzetten dat die steeds minder invloed gaan hebben op het hele milieu, dus op de bodem en zeker ook op de omwonenden. Dat wordt ook in het regeerakkoord gezegd. Ik denk dat biologische boeren het voorbeeld geven, namelijk dat je ook zonder synthetische gewasbescherming hele goede oogsten kunt behalen. De vraag hoe je bijvoorbeeld in de zonering meer ruimte creëert voor de biologische landbouw, zal misschien uiteindelijk een ruimtelijkeordeningsvraagstuk worden. Daardoor zit je ook minder dicht op elkaar. Volgens mij kun je er met technologische innovaties, zoals het gebruik van een Wingssprayer, voor zorgen dat synthetische gewasbeschermingsmiddelen niet op het biologische land terechtkomen. Dat zijn oplossingsrichtingen waar we naar zouden kunnen kijken.

De heer Lohman (CDA): Ik kan in ieder geval …

De heer Lohman (CDA): Sorry, voorzitter. Ik kan in ieder geval benadrukken dat wij als CDA de biologische landbouw heel belangrijk vinden. Ik wil dus zeker meedenken over hoe we ervoor kunnen zorgen dat we de ambitie die de overheid heeft om het biologische areaal te vergroten ook daadwerkelijk mogelijk gaan maken. Daar hebben we afgelopen week natuurlijk ook op meegestemd. Dit is volgens mij niet zozeer een probleem van de biologische boer of de gangbare boer an sich. Er zijn veel biologische boeren die stoppen; dat hoor ik ook. Dat heeft helaas ook vaak met marktomstandigheden te maken. Ik zie eigenlijk daar ook meer een rol voor de overheid, om te kijken hoe we meer aan die vraagkant kunnen gaan werken. Ik kan nu dus niet heel specifiek antwoord geven op dit beeldvraagstuk, maar ik wil zeker met u nadenken over wat we daar extra in zouden kunnen betekenen, want nogmaals, ik vind de biologische landbouw een heel belangrijk onderdeel van de transitie.

De heer Lohman (CDA): We hadden een discussie over wat voor soort landbouwsysteem we, of in ieder geval het CDA en in dit geval de Partij voor de Dieren, voor ons zien. Ik denk dat we het erover eens zijn dat er heel grote veranderingen nodig zijn. Er is iets waar we het wellicht niet helemaal over eens zijn en ik ben benieuwd hoe u daarnaar kijkt. U heeft het een aantal keer gehad over een landbouwsysteem zonder het gebruik van gif. Ik wil vragen wat uw toekomstbeeld dan is. Hoe ziet een landbouwsysteem zonder chemisch gif — dat is volgens u iets anders dan niet-chemisch gif — eruit? Kunt u daarop reflecteren?

De heer Lohman (CDA): Twee korte vervolgvragen. Begrijp ik goed dat u zegt dat een biologische landbouw het haalbare en wenselijke eindbeeld is voor de Partij voor de Dieren? Dat is vraag één. Vraag twee is … Mag dat, voorzitter? Omdat we van dezelfde partij zijn? Nee, grapje. Omdat ik nieuw ben! Wij zien een ontwikkeling naar minder impact op het milieu, op het gebied van milieugebruikspunten, waarbij het onderscheid tussen synthetisch en niet-synthetisch minder van belang is, maar het gaat om de vraag: wat doet dit voor de staat van de natuur? Zou u daarover willen meedenken, even als teruguitnodiging na het gesprek van hiervoor?

De heer Lohman (CDA): Een duidelijk verhaal over vleestaks. Er wordt ook weleens gesproken over een bredere vorm van prijsprikkels om gewenste consumptie te supporten. Bent u bereid om in de EU te pleiten voor pilots of samenwerkingen rondom bijvoorbeeld true pricing?

De heer Lohman (CDA): Ik heb een korte vraag ter verduidelijking. Kan ik daaruit opmaken dat u zich inzet voor het versterken en het behoud van het GVB, en dat u niet meegaat in eventuele versoepelingen daarin, zoals door sommige partijen wordt voorgesteld?

De heer Lohman (CDA): Kan ik daaruit opmaken dat het gaat over een aparte Europese eiwitstrategie, die dus samenhangend is en waarbij al die dingen worden meegenomen in plaats van dat ze worden opgeknipt in stukjes? Daar gaat u voor pleiten?

De heer Lohman (CDA): Ik word opgevoed. Maar ik wil inderdaad graag een tweeminutendebat aanvragen.