Caspar Veldkamp

JBZ-Raad van 13 en 14 juni 2024 (vreemdelingen- en asielbeleid)

De heer Veldkamp (NSC): Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats wil ik het hebben over Oekraïne. De Commissie stelt voor de tijdelijke bescherming Oekraïense ontheemden te verlengen met een jaar. Dit wil de Commissie doen op basis van artikel 4 van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Dat is inderdaad voldoende basis gebleken. Ik neem aan dat de staatssecretaris verheugd is. Het voorstel moet natuurlijk door de Raad worden aangenomen. Uit mijn hoofd zeg ik dat unanimiteit de besluitvormingsgrondslag is. Ziet de staatssecretaris nog uitdagingen wat dit betreft tijdens de JBZ-Raad? Ten tweede het EU-Migratiepact. Wij zien de voordelen van dat pact en willen ook dat het wordt uitgevoerd. We zijn benieuwd hoe dit nu wordt uitgewerkt. Ik geloof dat het gemeenschappelijke implementatieplan vandaag bekend wordt. Kan de staatssecretaris duiden waar hij wat dit betreft de grootste uitdaging ziet? Voor Nederland denk ik dan aan het aanpassen van wetgeving, capaciteit, operationele praktijk, gap analysis et cetera. En waar zit de grote uitdaging op Europese schaal vooral? Welke faciliteiten moeten er operationeel op orde worden gebracht in landen als Italië en Griekenland? Zijn, naast de rol van de Commissie, lidstaten ook voldoende met élkaar in gesprek over dat alles? Ten derde de terugkeerhubs. We zagen de brief over het verkennen van de mogelijkheid omtrent terugkeerhubs. Uiteraard moet dit wat NSC betreft gebeuren met respect voor de geldende internationale juridische verplichtingen, zoals die voortvloeien uit verdragen, het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het Europees Unierecht. Ik begrijp dat Zweden al aan het bezien is hoe die terugkeerhubs kunnen worden gecreëerd. Denkt Nederland ook al na over partnerlanden, binnen of buiten de EU, om voor te sorteren? Aan welk type partnerland denkt de staatssecretaris dan? Het voordeel van landen met bijvoorbeeld een EU-toetredingsperspectief is dat ze sowieso jaarlijks door de Commissie de maat worden genomen op vorderingen qua rechtsstatelijkheid. Ziet de staatssecretaris misschien ook nadelen van dergelijke landen? Zelf heb ik al telefoontjes gekregen uit sommige landen op de Balkan, die zich aanbieden voor dit soort zaken. Heeft de staatssecretaris benchmarks voor ogen? Waar moet een land aan voldoen of naar streven om te voldoen? Dan wil ik het hebben over Frontex. Op 30 mei hebben we hier in de Kamer een hele interessante briefing gehad van de directeur van Frontex. Hij meldde onder andere dat er sinds juli 2023 geen pushbacks meer zouden zijn geregistreerd in Griekenland. Strookt dat met het beeld dat de staatssecretaris misschien ook langs andere weg toekomt? Ik neem aan dat bijvoorbeeld ook via gehoren van de IND een beeld naar voren komt over mensen die wel of niet zeggen te zijn gepushbackt. Dan het Hongaars EU-voorzitterschap per 1 juli. Hoe ziet de staatssecretaris dat vanuit zijn ervaring de afgelopen jaren? Hij heeft een bezoek aan Hongarije gebracht, geloof ik. Wat verwacht de staatssecretaris van dat voorzitterschap? En hoe denkt de staatssecretaris dat het best kan worden omgegaan met de toch problematische situatie van Hongarije binnen de EU, inzake rechtsstatelijkheid en als outlier op een aantal beleidsterreinen? Tot slot, voorzitter, de grens Polen-Belarus. Hoe is de situatie daar nu en hoe beoordeelt de staatssecretaris de situatie? Is dat een migratiecrisis of is dat vooral een poging tot destabilisatie? Hoe moet ik dat beoordelen? Verder weet ik niet of dit het laatste overleg is dat we met de staatssecretaris hebben — misschien wel in het kader van de JBZ-Raad. Ik zou hem namelijk graag willen bedanken voor zijn inzet in de JBZ-Raad de afgelopen jaren.

De heer Veldkamp (NSC): Ik begrijp dat de mogelijkheid bestaat, nu ook formeel via de EU. Ik zie bijvoorbeeld ook dat een aantal landen specifieke vormen van grenscontrole uitoefent. Duitsland heeft dat met — zeg ik uit het hoofd — Tsjechië, Polen, Oostenrijk en Zwitserland. Het blijkt dat die vormen van controles toch best veel onderscheppingen van irreguliere migratie opleveren. En als ik de Duitse autoriteiten mag geloven, zorgt het ook voor het in kaart brengen van smokkelaars en smokkelsporen en worden mensen die hiermee te maken hebben gearresteerd. Dit kan dus effectief zijn. Het is uiteraard aan het nieuwe kabinet om dat uit te werken.

De heer Veldkamp (NSC): In dat geval raad ik mevrouw Podt aan om te kijken naar de praktijk die bijvoorbeeld aan de Duits-Oostenrijkse grens wordt toegepast en daar lessen uit te trekken. Daar zijn ook tal van open bronnen over, zoals ik hier in de Neue Zürcher Zeitung lees van 31 mei. Hierin staat beschreven hoe Duitsland al sinds 2015 bepaalde zogenoemde stationaire controles uitoefent aan die grens. Bij deze controles weten zij veel personen aan te houden, evenals tal van smokkelaars. Daar zijn inderdaad marechaussee, politie en dergelijke voor nodig. Dat kán worden uitgewerkt.

De heer Veldkamp (NSC): Ik wil er wel aan herinneren dat er rechtsstatelijke mensenrechtenkaders gelden, maar die hoeven we volgens mij niet opnieuw te bediscussiëren. Ze zijn voor de NSC-fractie belangrijk, ook in die verdere verkenning van terugkeerhubs, die inderdaad plaatsvindt. Het hele idee om dit soort dingen te verkennen, juich ik toe, omdat we wel out of the box-ideeën nodig hebben in de huidige situatie, ook als het gaat over terugkeer. Het blijkt niet altijd makkelijk om mensen onmiddellijk terug te doen keren naar hun land van herkomst. Het is ook wenselijk om duidelijk te maken aan mensen in veilige landen met een lage inwilligingskans dat de kans bestaat dat ze hier worden afgewezen, niet kunnen blijven en naar een ander land moeten. Ik vind het heel goed dat er vijftien EU-lidstaten zijn die de Commissie vragen om dit samen verder te bekijken en best practices hierbij mee te nemen. Ik neem aan dat onder die vijftien lidstaten niet alleen Nederland hecht en blijft hechten aan rechtsstatelijkheid en mensenrechten en het naleven van het Unierecht.

De heer Veldkamp (NSC): Ik vind de suggestie van de heer Van Baarle interessant. Dat is ook een reden waarom ik aan de staatssecretaris vroeg: zou je niet bepaalde benchmarks moeten hebben waaraan een partnerland zou moeten voldoen? Het is ook een reden waarom ik zeg: een land met een EU-toetredingsperspectief kan misschien bepaalde voordelen hebben, omdat het sowieso al ieder jaar via standaardprocessen de maat wordt genomen op rechtsstatelijkheid en vorderingen op het gebied daarvan. Dus dat kan misschien ook weer een kader voor die benchmarks bieden. Ik vind dit dus op zich een relevant punt, maar ik denk dat dat op die manier kan worden geadresseerd.

De heer Veldkamp (NSC): Ik zeg het nu even uit mijn hoofd, maar volgens mij is een pushback iets anders dan wat de dit voorjaar aangepaste Schengengrenscode toelaat: dat je wel onmiddellijk kunt terugzetten over de grens. Als ik dat ook nog eens combineer met het feit dat vormen van grenscontroles toch in een heel aantal Schengenlanden plaatsvinden — ik zeg uit mijn hoofd: Italië, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Slovenië, Denemarken en Zweden — dan kan ik me goed indenken dat daar voldoende best practices tussen zitten om ook in Nederland te kijken hoe je dat op een adequate maar ook correcte manier doet.

De heer Veldkamp (NSC): De aanpassing van de Schengengrenscode is natuurlijk gebeurd nadat het Europees Hof zich heeft uitgesproken. De jurisprudentie is dus meegenomen. Maar die aanpassing is er dit voorjaar wel gekomen. Als ik het me goed herinner, is dat ergens eind april geaccordeerd. Uiteraard moet je telkens kijken naar vrij reizen en ook de belangen die Nederland daarbij heeft, in relatie tot het versterken van controles en het versterken van de handelingsmogelijkheden van een lidstaat. Dat is telkens het zoeken naar de juiste balans. Ik wil er graag van uitgaan dat ook het aanstaande kabinet daar de juiste balans in zal weten te vinden.

De heer Veldkamp (NSC): Even voor mijn helderheid. Mevrouw Koekkoek sprak over het Europees Asiel- en Migratiepact en ik hoorde in haar woorden toch wel duidelijke kritiek. Is de Voltfractie nou voor of tegen het EU-migratiepact? Als ze tegen is, vind ik dat wel opvallend voor de Voltfractie, want het is wel beleid dat door de 27 lidstaten is geaccordeerd op basis van een voorstel van de Commissie van enkele jaren geleden, volledig tot stand gekomen volgens de communautaire methode. Wijkt Volt hierin dan af van wat een EU-beleidsconsensus is? Hoe valt dat te rijmen? Ik vind het toch wel interessant dat ook Volt, als pro-Europese partij, het kennelijk niet onlogisch vindt dat je op bepaalde beleidsterreinen ook wel kritisch kunt zijn over de EU en over in de EU afgestemd beleid. Voor alle duidelijkheid, voorzitter: de NSC-fractie is vóór het implementeren van het Europees Asiel- en Migratiepact. Daar zijn we volledig voorstander van. Ik ben iets minder optimistisch dan de staatssecretaris over hoe het zal uitpakken in de praktijk, door de capping van 30.000 en amv's. Voor het geval het niet blijkt te werken, willen we dat er een opt-out in de gereedschapskist zit, maar we zijn wel vóór het Europees Asiel- en Migratiepact.

De heer Veldkamp (NSC): Mevrouw Piri heeft veel Europese ervaring, waarvoor ik waardering heb. Ik meen dat mevrouw Piri kritisch over "een mini-Schengen" sprak, dat zij in het hoofdlijnenakkoord had aangetroffen. Maar herinnert zij zich goed dat begin december 2015 toenmalig PvdA-bewindspersoon Jeroen Dijsselbloem zelf met de suggestie van een mini-Schengen kwam? Hij bracht het in ieder geval als een soort stok achter de deur in een interview in de Financial Times.

De heer Veldkamp (NSC): Hij heeft vijftien pagina's.

De heer Veldkamp (NSC): Ik vind het wel een eer, hoor.

De heer Veldkamp (NSC): Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording. Met betrekking tot het gereedmaken voor het EU-Asiel- en Migratiepact aan de buitengrens vraag ik me af of landen als Griekenland en Italië nog een beroep doen op een land als Nederland, ook bilateraal, om zich in te zetten voor een versterking van de faciliteiten die voor de uitvoering daar nodig zijn.