Henk Vermeer

Energie voor huishoudens

De heer Vermeer (BBB): Nee, voorzitter, dit punt van orde wou ik ook maken. Dus …

De heer Vermeer (BBB): Ik hoor de heer Klos dus eigenlijk zeggen: het moet niet bij de huidige gebruikers liggen, het moet over toekomstige generaties gaan. Dat kan niet anders dan door de afschrijftermijn te veranderen, maar die wordt dan langer dan de levensduur. Of is het gewoon geld vooruitschuiven?

De heer Vermeer (BBB): Ik vind het heel lastig, want mooie woorden als "amortisatie" — dat betekent gewoon: uitstel, uitsmeren van de afschrijftermijn — maken de hoeveelheid investeringen geen cent minder, je wilt het alleen later door andere mensen laten betalen. De heer Klos legt dat bij de minister, bij het kabinet neer, maar ik neem aan dat hij zelf ook een idee heeft wat we zouden moeten doen om die kosten nu te verlagen. Dat hoop ik tenminste.

De heer Vermeer (BBB): Ik hoor nog steeds geen oplossing voor de oplopende kosten, want als die naar netbeheerders gaan, gaan die uiteindelijk óf naar de Staat óf naar de burgers thuis. De Staat zijn we ook weer allemaal zelf. Dat geld gaat dus niet verdwijnen, dus wij moeten dan toch iets doen om te voorkomen dat dat net niet zo overbelast wordt? Laten we bijvoorbeeld even op die pauzeknop drukken voor al die variabele stroom die erop komt, want díé zorgt op dit moment voor de verhoogde netcongestie, en níét de verhoging van het gebruik.

De heer Vermeer (BBB): Dank u wel. Wie rood staat, kan niet groen doen. En als BBB naar de stukken voor dit kabinet kijkt, ziet zij alle reden om die waarschuwing te herhalen. Want energiebeleid gaat uiteindelijk niet over modellen, doelstellingen en percentages, maar over mensen die thuis de verwarming aanzetten, of juist uitzetten, en aan het eind van de maand de rekening moeten betalen. Energiebeleid moet daarom haalbaar, betaalbaar en betrouwbaar zijn. Een energietransitie die mensen niet kunnen betalen, houdt uiteindelijk geen stand. Er leven in Nederland 503.000 huishoudens in energiearmoede. De totale betaalbaarheidskloof stijgt naar 256 miljoen euro. Inmiddels behoren 959.000 huishoudens met een laag middeninkomen tot de risicogroep. Dat zijn mensen die werken, hun eigen broek ophouden, vaak net buiten regelingen vallen, maar ook niet zomaar duizenden euro's hebben voor isolatie of een warmtepomp. Te rijk voor ondersteuning, te arm om de investering zelf te doen. En daardoor dreigt een steeds grotere groep Nederlanders tussen wal en schip te vallen. Ondertussen stapelen we de kosten. Denk aan hogere netbeheerkosten, de bijmengverplichting groen gas en daarna nog ETS2. Iedere maatregel wordt afzonderlijk doorgerekend, maar we krijgen geen vijf nota's. We krijgen er gewoon maar eentje. Kan de minister daarom voor 2027 tot en met 2031 inzichtelijk maken wat al deze maatregelen bij elkaar betekenen voor de energierekening van een gemiddeld huishouden? Hoeveel van die 959.000 risicohuishoudens worden daadwerkelijk bereikt door bestaande ondersteuning? Mevrouw Müller vroeg eigenlijk ook al iets in die richting. Voorzitter. Betaalbaarheid begint ook bij leveringszekerheid. Nederland gaat richting de winter met veel lagere gasvoorraden dan eerder noodzakelijk werd geacht. Het kabinet heeft het vuldoel verlaagd van 115 naar 93 terawattuur. Volgens het kabinet is dat voldoende voor een gemiddelde winter. Daarmee zijn we minder goed voorbereid op een koude winter. Amerikaanse wintermodellen voorspellen een vroege, strenge winter. Een energiesysteem moet niet alleen werken als alles meezit. Het moet juist overeind blijven als het tegenzit. Waarom kiest dit kabinet voor een kleinere veiligheidsmarge? Wat gebeurt er met de gasprijzen, dus de energierekening, als we geen gemiddelde maar een koude winter krijgen? Wij moeten niet hopen op een zachte winter, maar voorbereid zijn op een koude. Voorzitter. Dan de warmtenetten. BBB is niet tegen collectieve warmte. Waar het lokaal logisch, betrouwbaar en betaalbaar is, kan het een prima oplossing zijn. Over dat onderwerp had de minister-president gerust wel een bezoek kunnen brengen aan Harderwijk. Maar ooit spraken we over 500.000 extra aansluitingen. Inmiddels zijn dat er 200.000. Tegelijkertijd behaalde ongeveer de helft van de warmtebedrijven in 2024 een negatief rendement. Mijn vraag is dan ook: hoeveel van die 200.000 aansluitingen zijn inmiddels financieel rendabel? Hoeveel zijn er vergund? Hoeveel zijn daadwerkelijk in aanleg? Met de Wet collectieve warmte kiest het kabinet voor publiek meerderheidsbezit, maar dat betekent ook meer financieel risico voor de overheid. Wat is het maximale financiële risico dat Rijk, provincies en gemeenten met de huidige warmteplannen lopen? Want er zit een grens aan de hoeveelheid belastinggeld die uiteindelijk in verliesgevende warmtebedrijven kan worden gestoken. Publiek eigendom is ook publiek risico, en we kunnen het geld maar één keer uitgeven. Dan de warmteklant zelf. De overgang naar kostengebaseerde tarieven is opnieuw uitgesteld. Gemeenten moeten ondertussen investeren en inwoners moeten keuzes maken, zonder te weten wat de warmte straks daadwerkelijk gaat kosten. We vragen mensen dus om mee te gaan in de warmtetransitie, terwijl we ze nog niet kunnen vertellen wat de eindafrekening wordt. Er is geen bank die op basis van dit soort informatie welke lening dan ook zal verstrekken. Kan de minister garanderen dat de maatregelen die aardgas bewust duurder maken, zoals ETS2 en de bijmengverplichting, niet automatisch leiden tot een hogere rekening voor iemand die helemaal geen aardgas gebruikt maar is aangesloten op een warmtenet? Tot slot. We zien een vreemde tegenstelling: we subsidiëren individuele warmtepompen in wijken waar tegelijkertijd een warmtenet wordt gepland. Minder aansluitingen maken het warmtenet duurder, terwijl meer warmtepompen extra druk leggen op het elektriciteitsnet, dat al op veel plekken vol zit. Heeft de minister doorgerekend wat het maatschappelijk kost als we in dezelfde wijk én het elektriciteitsnet moeten verzwaren én een warmtenet aanleggen? Want twee keer infrastructuur aanleggen is natuurlijk ook twee keer rekeningen betalen. De volgorde moet kloppen: eerst weten wat het kost, eerst weten wie het betaalt, eerst zorgen dat de energievoorziening betrouwbaar is en dán pas nieuwe verplichtingen opleggen. Want achter al die tabellen, percentages en klimaatdoelen zit uiteindelijk gewoon een huishouden, een gezin dat de verwarming aan wil zetten, een oudere die niet in de kou wil zitten, een werkende die aan het eind van de maand zijn rekening moet kunnen betalen. Dank u wel.

De heer Vermeer (BBB): Mevrouw Kröger snijdt hier een goed punt aan. Mensen die op een warmtenet aansluiten, worden nog steeds geconfronteerd met een verhoging van netwerkkosten op elektriciteit, terwijl hun aandeel daarin een stuk lager wordt. Het is zelfs zo dat alle huishoudens die nog op aardgas blijven zitten extra netbeheerkosten moeten gaan betalen, omdat andere mensen hun gasleiding eruit laten trekken.

De heer Vermeer (BBB): Hoe denkt mevrouw Kröger dat dit opgelost moet worden? Want ook haar warmtebonus moet vervolgens, volgens het huidige systeem, weer betaald worden door alle andere gebruikers.

De heer Vermeer (BBB): Tot zover de waanzinnige avonturen in de EU. Heeft de heer Grinwis ook uitgezocht of hetzelfde geldt voor het verlagen van de btw? Als het niet kan zoals het moet, dan moet het wat ons betreft maar zoals het kan.

De heer Vermeer (BBB): Er zijn zo ook nog stemmingen en we willen inderdaad even iets eten. Mag het vijf minuutjes later? Of komen we dan met de tijd in de knoop?

De heer Vermeer (BBB): Ik hoor de minister eigenlijk zeggen dat er heel veel stroom naar de export gaat en dat we niet even Europees kunnen regelen dat wij daarvan de netwerkkosten niet hoeven te betalen. Het invoedingstarief kent ook al een overgangstermijn van twintig jaar. Wat gaat de minister wél doen om te zorgen dat burgers en ondernemers in Nederland niet hoeven op te draaien voor de transportkosten van de export van stroom? Dit is de enige sector waarbij de totale bevolking de transportkosten van een commerciële dienst betaald. Het is echt ongekend.

De heer Vermeer (BBB): Absoluut. Er kan gewoon uitgerekend worden wat de nettostroomhoeveelheid is die geëxporteerd wordt. Netto exporteren wij. Door te zeggen dat we het niet allemaal kunnen uitrekenen en dat er geen regels voor zijn, wordt het probleem niet opgelost. Ik wil horen hoe wij gaan oplossen dat wij de transportkosten voor commerciële bedrijven betalen. Die worden gesocialiseerd, maar dus eigenlijk geasocialiseerd.