Henk Vermeer

Verkiezingen

De heer Vermeer (BBB): Hoeveel procent van de ruim 9.000 stembureaus is een religieus huis of een gebedshuis?

De heer Vermeer (BBB): Mevrouw Huizenga vraagt naar de vermelding X. Maar is het niet veel handiger, en dat mag nu gewoon al — wij doen dat ook altijd — om er gewoon geen man of vrouw achter te zetten en alleen de persoon te benoemen? Dan kan het X, Y, Z weg, wat iedereen er ook van vindt. Want wat ons betreft is het ook niet relevant voor de keuze op wie je stemt.

De heer Vermeer (BBB): En hoe ziet D66 die evenredige vertegenwoordiging dan voor zich over alle typen genders die er tegenwoordig benoemd worden? Moet dat naar percentages zoals die ook in de maatschappij voorkomen? Welk criterium denkt D66 dan te hanteren bij die evenredigheid en de positie van mensen op de lijst?

De heer Vermeer (BBB): Dank u wel, voorzitter. Verkiezingen zijn het fundament van onze democratische rechtsstaat en zonder vertrouwen in de uitslag staat alles wat wij hier doen op losse schroeven. Gelukkig staat het vertrouwen van de Nederlanders in verkiezingen als een huis, maar dat vertrouwen behouden vraagt om heldere regels en vooral om politici die de keuze van de kiezer respecteren, ook wanneer die keuze hun niet bevalt. Daar gaat het internationaal al vaak mis. Donald Trump weigerde zijn verkiezingsverlies in 2020 te erkennen en de gevolgen waren enorm. Hij tastte daarmee het vertrouwen in het democratische proces aan. In Duitsland zien we juist een andere reflex. Nu de AFD daar bij recente verkiezingen groot is geworden, klinkt opnieuw de roep van de andere partijen om die partij te verbieden. Maar niet alleen in Duitsland, want ook in Nederland waren de reacties op die verkiezingsuitslag niet mals. Natuurlijk moet de rechtsstaat optreden wanneer partijen of personen de wet overtreden. En laat ik het hier maar duidelijk benoemd hebben: BBB heeft niks met de extreemrechtse denkbeelden van deze partij. Maar een onwelgevallige verkiezingsuitslag is geen grond om kiezers buiten spel te zetten. Verbieden en uitbannen nemen de onvrede niet weg. Luisteren, het debat aangaan en problemen oplossen doen dat wel. Tot zover mijn inleiding, voorzitter. BBB ziet voordelen in het nieuwe kleinere stembiljet. Het is beter hanteerbaar, eenvoudiger te vervoeren en praktischer bij het tellen, maar tegelijkertijd is het percentage ongeldige stemmen in de experimentgemeenten nog steeds hoger. Bovendien verdwijnen de namen van de kandidaten van het biljet en moet de kiezer werken met kandidaatnummers en een apart overzicht. Juist bij gemeenteraadsverkiezingen vindt BBB dat een stap te ver. Daar stemmen mensen vaak niet op een partij, maar op de buurvrouw, de ondernemer uit het dorp of iemand die zij kennen uit een vereniging. Een gemeenteraad is geen Haagse partijmachine. Een gemeenteraad is van zijn inwoners en dat zou eigenlijk ook voor de Tweede Kamer moeten gelden. BBB wil daarom dat bij gemeenteraadsverkiezingen de namen van kandidaten op het stembiljet blijven staan. Is de minister bereid deze mogelijkheid voor gemeenten te behouden? Ook bij volmachten moet zorgvuldigheid vooropstaan. Er is hier al meer over gezegd. De signalen over het ronselen van stemmen in Gorinchem zijn ernstig. Wie druk uitoefent op kiezers, raakt aan het vrije en vertrouwelijke karakter van de verkiezing. De handhaving moet dus steviger en gemeenten moeten een duidelijker kader krijgen voor hertelling of herstemming. Maar beperk het aantal volmachten niet zomaar. Voor ouderen, mensen met een beperking en inwoners die voor hun werk ver van huis zijn, is stemmen bij volmacht een noodzakelijke voorziening. Welke gerichte maatregelen neemt de minister tegen ronselen zonder goedwillende kiezers te raken? Voorzitter. BBB staat open voor een kiesstelsel dat de band tussen kiezer, regio en Kamerlid versterkt. Een vorm met districten kan helpen om regio's beter zichtbaar te maken. Wie in Zeeland, Limburg of de Achterhoek woont, moet niet het gevoel hebben dat Kamerleden alleen langskomen wanneer de verkiezingsbus toevallig door de regio rijdt. De afstand tussen kiezer en Kamerlid is wat BBB betreft onder het huidige kiesstelsel te groot. BBB wil daarom een kiesstelsel waarin niet alleen de partij, maar ook de persoon en de regio herkenbaar zijn. Geef regionale kandidaten een eerlijke kans en geef voorkeursstemmen meer gewicht. Een vorm met districten kan daarbij helpen, zolang iedere stem even zwaar blijft tellen. Ik kijk dan ook met veel interesse naar de plannen van de minister. Ik heb nog wel de volgende vragen. Wat merkt een kiezer in de regio straks concreet van de plannen van de minister? En weet die kiezer straks beter welk Kamerlid zijn of haar streek vertegenwoordigt en bij wie ze kunnen aankloppen? Voorzitter, dan nog iets over de Kiesraad. De onafhankelijke positie van de Kiesraad verdient bescherming. Benoemingen mogen niet de indruk wekken dat de politiek de scheidsrechter samenstelt. Meer checks-and-balances kunnen verstandig zijn, mits de Kamer haar controlerende rol houdt. Is de minister dat met mij eens en hoe zien wij dat terug in zijn voorstellen? Tot slot, voorzitter. Verkiezingsgeschillen moeten snel, onafhankelijk en volgens vooraf bekende criteria worden beoordeeld. Ook de Kiesraad en het digitale telsysteem Abacus moeten aantoonbaar onafhankelijk, veilig en controleerbaar zijn. Technologie mag helpen, maar mag nooit een black box worden. Kan de minister toezeggen dat papieren stemmen altijd handmatig controleerbaar blijven en dat de adviezen over de beveiliging van Abacus volledig worden uitgevoerd? Zo ja, hoe zien we dat dan terug in zijn voorstellen? Dank u wel. Voorzitter, heb ik soms nog tijd over?

De heer Vermeer (BBB): Dan wil ik toch nog even iets zeggen over wel of geen stembureaus in gebedshuizen. Ik had daarover een discussie met beleidsmedewerkers. Het is natuurlijk zo dat iemand die zelf niet gelooft, een heel ander gevoel heeft bij het gebedshuis dan mensen die gelovig zijn opgevoed. Een gebedshuis is vaak ook een huis van god, van welke religie dat dan ook uitgaat. Dat geeft natuurlijk heel andere druk en een heel ander gevoel op het moment dat je in het stemhokje staat en daar een vakje aankruist. Voor sommige mensen is het immers letterlijk zo dat God daar meekijkt, al helemaal in het huis van God zelf. Wij moeten dus niet onderschatten dat dit niet voor iedereen dezelfde lading heeft. Ik denk dat het dan ook een zeer valide punt is om het eens een keer erover te hebben. Dit dan nog wel buiten allerlei praktische zaken om, omdat in sommige plaatsen de kerk het enige gemeenschappelijke gebouw is dat beschikbaar is. Dank u wel.

De heer Vermeer (BBB): Mevrouw Huizenga gaat volledig voorbij aan mijn punt. Het gaat niet om de mensen die er niets mee hebben, maar juist om de mensen die er alles mee hebben. Die worden beïnvloed. Iemand die niets met een kerk heeft, heeft er ook geen last van dat iets of iemand met hem mee zou kijken op het moment van stemmen. Maar als je daar wel heel veel symbolische en religieuze waarde aan hecht, dan zit er heel andere druk op. Dat is het punt dat ik wil maken.

De heer Vermeer (BBB): We moeten echt een debattraining gaan houden, want ... Heel goed, voorzitter. Ik vind dit een punt waar wij een keer een apart debat over moeten gaan houden, omdat ik dit wel een dilemma vind. Ik snap en voel natuurlijk ook dat mensen die niet religieus zijn opgevoed of niet religieus zijn, zich heel moeilijk kunnen voorstellen welke lading dat met zich mee brengt. Ik weet ook niet of een debat dat op gaat lossen, maar ik zou persoonlijk zeggen: als er een religieus neutraal alternatief is, zie ik liever dat dat gebruikt wordt als stembureau.

De heer Vermeer (BBB): Dat bewustzijn kan er zijn, maar in mijn eigen gemeente zie ik dat zowel kerken als moskeeën als stemlocatie op de lijst staan. Dat heeft aan de ene kant het voordeel dat het een vertrouwde plek is waarvan je de route om er te komen kent. Het nodigt je dan misschien juist uit, ook omdat je er eerst nog wat gelijkgestemden kunt ontmoeten. Dat kan een voordeel zijn voor het opkomstpercentage. Ik wil alleen wel in deze discussie de mening ondersteunen dat het ook andere gevoelens opwekt. Dat is vanuit religieus oogpunt gezien goed, want dat is de bedoeling van dat huis van God.

De heer Vermeer (BBB): Strikt fysiek geldt dat zo. Ik ben afgelopen februari in Caïro geweest. Ik heb daar zowel kerken als moskeeën bezocht, maar op het moment dat je een poort doorgaat en het terrein oploopt, heerst daar al een andere sfeer en een ander gevoel, in ieder geval voor mij. Als ik de enige ben die dat heeft, is er niets aan de hand. Dan hoeven we daar ook geen regels voor aan te passen, maar ik kan me zo voorstellen dat er meer mensen zijn die dat zo voelen.

De heer Vermeer (BBB): Ik moest eerst nog even iets laten bezinken over het vorige punt waar de minister over sprak: buitenlandse beïnvloeding, desinformatie en dat soort zaken. In EW Magazine is vandaag een artikel verschenen over andere clubs, zoals Justice for Prosperity, Stichting Democratie Monitor en Voor Ons Nederland, die ook op een bepaalde manier proberen de publieke opinie op z'n minst te beïnvloeden, ook met financieringen die niet onder de Wet politieke financiering en zo vallen. Wordt dat ook meegenomen in het beleid van de minister?

De heer Vermeer (BBB): Ik wil er even op doorgaan, omdat de minister beïnvloeding nu lijkt te beperken tot buitenlandse beïnvloeding, terwijl binnenlandse beïnvloeding veel impactvoller kan zijn, zeker als daar bekende gezichten en zo bij betrokken zijn, ten opzichte van allerlei buitenlandse campagnes. Zegt de minister eigenlijk dat hij daar niks aan gaat doen, of zegt hij dat hij daar in dit project niks aan doet maar op een andere manier wel? Misschien kan de minister daar in tweede termijn dan even op terugkomen. Dat lijkt me wel zo safe voor iedereen.

De heer Vermeer (BBB): De minister zegt dat 98% of zo van de stemmen uit het buitenland tijdig is, maar het grootste probleem van het stemmen in het buitenland is dat het heel veel mensen gewoon niet lukt om het überhaupt in te dienen of de deadline te halen, waardoor ze het niet indienen. Daardoor is het allemaal tijdig, maar dat geeft geen enkele weergave van het aantal mensen dat het wel geprobeerd heeft en uiteindelijk de boel niet in kon dienen. Dat is het grote probleem. Zie eens welke afstanden mensen in Australië op sommige momenten moeten afleggen om de boel in orde te maken omdat ze zich dan weer ergens moeten melden. Dat is gewoon niet te doen in die tijd. Daar krijgen wij juist heel veel berichten over. Als mensen het eenmaal indienen, is het tijdig, ja. Maar dat zegt niets over het aantal mensen dat het gewild had of geprobeerd heeft. Heeft de minister daar nog cijfers over?

De heer Vermeer (BBB): Mijn laatste al?

De heer Vermeer (BBB): Nee, toch nog even over die conclusie over het aankruisen van de nummer 50. Misschien hebben ze dan ook wel de verkeerde partij aangekruist. Een grotere foutmarge is dus gewoon een grotere foutmarge. Ik denk dat we gewoon meer ongeldige stemmen hebben, dat we het daar bij moeten houden en dat dat een heel slechte ontwikkeling is. Hoe dat allemaal precies komt, kunnen we wel proberen te onderzoeken, maar het blijft nog steeds een foute stem op die manier. En als die stem op een bepáálde manier fout is, wordt die tóch meegeteld. Ik vind het wel kwalijk om de ene fout zwaarder te wegen dan de andere.

De heer Vermeer (BBB): Dank u wel, voorzitter. Voor de vragen over de kiezer in de regio moeten we dus maar de verkenning afwachten die we nog krijgen. Ik zal in het tweeminutendebat proberen daar wat spoed achter te krijgen, want voor je het weet moeten weer andere mensen dat doen. Dan heb ik nog het punt over het EW Magazine-artikel. Ik ben benieuwd naar het antwoord, want het schijnt zelfs dat het ministerie van BZK de organisaties die genoemd werden, of in ieder geval één daarvan, heeft ingehuurd. Wij zitten ook nog steeds met het punt dat er allerlei partijen zijn die spotjes uitzenden tijdens verkiezingen in Nederland. Die donaties worden op dit moment niet openbaar gemaakt. Gezien de lengte van de spotjes gaat het om minimaal tonnen en misschien zelfs om miljoenen. Ik wil heel graag weten wat de minister hieraan gaat doen voor de volgende verkiezingen, om te zorgen dat wie dan ook op deze manier via spotjes verkiezingen probeert te beïnvloeden, ook de donaties moet gaan publiceren, net zoals politieke organisaties dat moeten doen.

De heer Vermeer (BBB): Dat daar geen toezicht op gehouden wordt, was juist mijn punt. Mijn vraag was wat de minister hiervan vindt en of dat niet zou moeten gebeuren. Daar wil ik graag een antwoord op.

De heer Vermeer (BBB): Dit kost mij dus een interruptie omdat ik geen antwoord kreeg op mijn vraag. Het gaat mij niet om die onderzoeksmethodes. Wat de minister daarover zegt, is mij duidelijk en dat is een duidelijke toezegging naar aanleiding van wat er in het artikel staat. Het onderzoek, wordt hier gezegd, rammelt. Dat ga ik evalueren en daar kom ik op terug, zegt de minister. Maar mijn vraag is en was het volgende. Een deel van de aan deze organisaties gelieerde clubs doet ook allerlei campagneactiviteiten en stopt daar tonnen, zo niet miljoenen in, terwijl niet duidelijk is waar hun donaties vandaan komen. Op die vraag wil ik van de minister antwoord. De minister zegt namelijk: daar oefenen we geen toezicht op uit. Ik wil weten — dat was al mijn eerdere vraag in de tweede termijn — wat de minister hiervan vindt en wat hij hieraan gaat doen.

De heer Vermeer (BBB): Het is mij bekend dat die maatschappelijke organisaties ook die disclaimer erop moeten zetten, maar dan blijft mijn vraag staan wat de minister ervan vindt dat zij wel onder dat regime vallen maar dat zij niet inzichtelijk hoeven maken waar zij hun geld vandaan halen. Dat is mijn punt. Dat gaat een stuk verder dan alleen melden dat het een politieke uiting is.