Rachel van Meetelen

Leefstijlpreventie

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Voorzitter, dank. Leefstijlpreventie: van informeren naar sturen, van advies naar normering en van preventie naar leefstijlpolitiek. Dat is wat hier wringt voor de PVV. Natuurlijk is het prima om mensen goed te informeren over gezondheid. Betrouwbare informatie beschikbaar maken is ook prima, maar een vrije samenleving trekt wel een grens. De overheid is er niet om burgers stap voor stap via leefomgeving, prijsprikkels, supermarkten en werkplekken in de gewenste leefstijl te duwen. Toch is dat precies de beweging die uit de stukken op de agenda van vandaag naar voren komt. Steeds weer lezen we dezelfde formule: de gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. Dat klinkt vriendelijk, bijna onschuldig, maar achter die nette zin schuilt wel een politieke keuze, want wie bepaalt straks wat gezond genoeg is, wat wenselijk genoeg is en wat verantwoord genoeg is? En vooral, wie bepaalt dat voor een ander? De minister zegt niet achter de voordeur te willen komen, maar intussen schuift beleid wel steeds verder die kant op. Ik vraag de minister daarom heel concreet: waar ligt voor haar de harde grens tussen informeren en normeren? Wanneer is preventie voor haar nog hulp en wanneer wordt het gedragsbeleid? Graag een uitgebreide reflectie hierop van de minister. Ik ga naar het onderdeel misinformatie. Niemand is voor onjuiste informatie of misleiding, maar ook hier geldt dat een juist uitgangspunt kan ontsporen in verkeerd beleid. Wie wantrouwen wil bestrijden met meer centrale regie, loopt namelijk het risico juist meer wantrouwen te veroorzaken. Dat geldt zeker als de overheid zich gaat gedragen als scheidsrechter voor de vraag welke opvattingen nog acceptabel zijn en welke opvattingen bestreden moeten worden. Mijn vraag aan de minister is dus simpel, maar wel wezenlijk. Hoe voorkomt zij dat afwijkende opvattingen niet meer worden bestreden met argumenten, maar via politiek beleid onder controle worden gebracht? Wetenschap is altijd in beweging. Inzichten veranderen en discussies ontwikkelen zich. Juist daarom moet de overheid terughoudend zijn. Is de minister bereid zich er helder over uit te spreken dat de overheid nooit de scheidsrechter van het gezondheidsdebat mag worden? Dan ga ik naar de transitie naar meer plantaardig. Ook daar zie je dezelfde verschuiving. Voedingsadvies is één ding, maar voedselpolitiek is iets anders. Zodra gezondheid, duurzaamheid en een gewenste voedseltransitie in één pakket worden samengevoegd, krijgen burgers niet alleen te horen wat gezond voor ze is, maar ook wat zij geacht worden te eten in het belang van politiek-ideologische doelen. Ook hier is mijn vraag dus: is de minister het met de PVV eens dat voedingsvoorlichting geen verpakte heropvoeding mag worden? Wat weegt voor haar uiteindelijk zwaarder als er een keuze moet worden gemaakt: individuele gezondheid en vrijheid enerzijds of politieke ideologie anderzijds? Dat is hier namelijk de vraag. De voorbeelden stapelen zich op. De voorgenomen suikertaks is pure Haagse geldklopperij. Het is een strafmaatregel voor hardwerkende Nederlanders die hun boodschappen nu al nauwelijks meer kunnen betalen. De overheid gebruikt gezondheid als excuus, maar in werkelijkheid gaat het gewoon om meer belasting, meer dwang en meer bemoeienis. Vervolgens wordt de nieuwe Schijf van Vijf gepresenteerd, waarin klimaatideologie overduidelijk wordt verpakt als gezondheidsadvies. Een volwassen vrouw die invult dat zij vlees en vis eet, krijgt van het Voedingscentrum alsnog een advies dat neerkomt op ongeveer 200 gram koolhydraten per dag, sojamelk drinken en slechts één keer per week dierlijke producten zoals vlees en eieren. Als je nog maar één schamel plakje kaas per dag mag eten, omdat de impact op het milieu even groot zou zijn als varkensvlees eten … Ook zou het goed zijn als fabrikanten de grootte van de plakjes zouden aanpassen. Dat staat letterlijk in de tekst. Dan zijn we echt niet meer een advies over gezondheid aan het geven maar dan wordt er ideologisch gestuurd. Voorzitter. Als voedingsvoorlichting zichtbaar wordt misbruikt om klimaatdoelen en ideologische gedragsverandering te verkopen als een gezondheidsadvies, dan past daar ook een financiële consequentie bij. Dan moet de minister de subsidie van het Voedingscentrum vanuit VWS stopzetten. Geld van Volksgezondheid hoort namelijk naar echte gezondheid te gaan en niet naar klimaatactivisme in een gezondheidsjasje. Als het kabinet koste wat het kost aan deze voorlichting wil vasthouden, haal de subsidie dan niet langer uit VWS maar uit het potje van Klimaat. De nieuwe Schijf van Vijf hoort thuis in de categorie Klimaat en zeker niet bij het ministerie van Volksgezondheid. Betaal dit maar uit het Klimaatfonds. Voorzitter, ik rond af. De kern van mijn betoog is niet dat de overheid niets mag zeggen. De kern is dat de overheid moet weten wanneer zij moet zwijgen en mensen met rust moet laten. Op informeren zeg ik ja, maar op vrijheid inruilen voor leefstijlpolitiek nee.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Excuus.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dat ben ik met u eens. Dat betekent niet dat wij alle wetenschap over boord gaan zetten, totaal niet. Maar op deze manier worden er andere doelen ingefietst die niks meer met de gezondheid te maken hebben. Dan heft het zichzelf op. Wat ons betreft stoppen we met het Voedingscentrum, want dat heeft op deze manier geen enkele waarde. Ik ben het dus eens met de heer Van Houwelingen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ten eerste maak ik niemand verdacht. Dat doe ik helemaal niet. Het Voedingscentrum heeft dat zelf gedaan door op deze manier de klimaatdoelen naar voren te schuiven als zijnde een gezondheidsadvies. Dat heeft het dus zelf veroorzaakt. Ik vind dat niet alleen, want er is een enorme controverse over geweest in Nederland. U kunt niet ontkennen dat een heleboel mensen denken: wat zijn we hier nu eigenlijk aan het doen? Dit gaat niet meer over gezondheid. Ik ga ook geen drie voorbeelden geven van wat we wel vinden en wat we wel willen. De PVV wil dat mensen op de juiste manier worden geïnformeerd. Ik vind het prima als er bijvoorbeeld gezegd wordt: dat en dat is misschien beter voor uw gezondheid. Maar ik vind het niet goed als er ook gezegd wordt: dan is het ook beter voor het milieu en voor het klimaat. Die twee dingen mogen niet door elkaar gehaald worden. Dat heeft niks met gezondheid te maken en dat is een onjuiste manier van informeren.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik heb nog een vraag aan mevrouw Synhaeve, uiteraard ook weer over die suikertaks. U neemt het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld, maar studies over Frankrijk en Hongarije laten zien dat die belasting relatief veel zwaarder drukt op lage inkomens. Waarom kiest D66 bewust voor een maatregel die de ongelijkheid vergroot?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dat blijkt dus niet zo te zijn. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld — ik ben hier natuurlijk enorm mee bezig geweest — is de suikerconsumptie na invoering van een suikertaks bijna gelijk gebleven. De obesitascijfers zijn ook niet verbeterd. Er was geen gezondheidswinst, maar wel een enorme taks, die weer neerdaalt op mensen met de laagste inkomens. Sterker nog, ze willen die taks daar ook niet meer verhogen, maar ze kunnen er niet meer vanaf omdat het nu op de begroting staat. Dat is dus exact wat dit kabinet nu gaat doen. Die gaat het op de begroting zetten. Er gaat weer een heleboel geld betaald worden door de consument. Daar gaat het uiteindelijk op neerkomen. Wat de PVV betreft komt er dus geen suikertaks. Waarom brengen we dan de btw op boodschappen niet naar nul als je echt wat wil doen? Dat zou ik willen horen van D66. Dan doe je echt wat voor de mensen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik zet mijn joker in. Nee, hoor. Ik hoorde mevrouw Synhaeve zeggen dat het advies van de Schijf van Vijf niet dwingend is, maar in de praktijk sijpelt het advies wel door in beleid. Datzelfde geldt onder andere voor de suikertaks. Het advies is minder suiker. Het beleid is dan: belasting om het advies dwingender te maken. Dat is dan het vervolg. Voor de duidelijkheid: wij zijn wel voor gezond eten, maar je bent dan actief aan het sturen in je beleid op mensen. Schoolkantines zijn ook actief gericht op de Schijf van Vijf. Het is dus niet zo vrijblijvend als mevrouw Synhaeve zegt. Is ze dat met mij eens?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dan gaan we de hele rij af. Ik ben het absoluut niet eens met wat de minister nu zegt. En waarom? Het Voedingscentrum doet zelf iets anders. De PVV zegt niet dat de wetenschappers misschien geen wetenschap bedrijven. Het is niet waar dat ik ze in twijfel trek of zo, waar ik wel van werd beticht. Er staat "dat vooral vanwege de impact op het milieu van de productie van kaas" en zo gaat het overal verder. Ze bewegen zich op een ander terrein dan voeding. Het Voedingscentrum moet er zijn voor juiste voeding. Daar moet het over gaan. Daar gaat het niet over. Ze verbinden het aan klimaatdoelen en aan milieudoelen. Daar schuurt dit. Daar is de controverse over ontstaan.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Mijn vraag is of de minister dit ook ziet. Kan zij een voorbeeld noemen van beleid dat zij absoluut nooit zal invoeren als het bijvoorbeeld over de grens gaat van gedrag sturen. Daar ben ik namelijk wel benieuwd naar. Waar ligt voor de minister de grens als ze met iets komen in de trant van "dit is ook wel gezond of dat lijkt wel goed"? Is er ook een grens voor de minister?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik vraag dat omdat ik de minister ook hoorde over de supermarkten. Ze gaat in gesprek en als het niet lukt, dan moeten we gaan kijken. Tijdens de begroting heb ik het een beetje gechargeerd gemaakt. Ik zei: we hebben al die suikertaks; straks krijgen we nog een quinoaquotum, komt er een vleestaks en krijgen we een bewegingsboete bij het niet zetten van 10.000 stappen. Daarom vroeg ik dat. Waar ligt voor de minister de grens met adviezen? De minister zei net ook zelf bij supermarkten: ik moet kijken waar ik wel en waar ik niet naartoe kan. Dat is natuurlijk een hele dunne scheidslijn. Het is het bedrijf zelf dat dit moet inrichten. Als de Schijf van Vijf leidend gaat worden, waar al die andere ideologie achter zit, bent u aan het sturen. Dat is waar dit heel erg schuurt.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Als je in gesprek gaat en gaat kijken wat we kunnen doen met die supermarkten en waar ze zelf mee komen, dan mogen ze dat uiteraard zelf beslissen. Het is ook aan de consumenten wat ze kopen. Maar als je er toch doelstellingen op gaat zetten of gaat kijken hoe we dat beter kunnen doen, ga je dus sturen. Dan heb je ook de kans dat een aantal artikelen veel duurder gaan worden, want dat is dan een vrijbrief om dat te gaan doen. We hebben nu al die taks en op dat moment kunnen supermarkten ook andere producten op de een of andere manier duurder maken. Als er dan ook een probleem is met bijvoorbeeld dat concurrentiebeding met die firstmovers … Het is natuurlijk niet voor niks dat bepaalde vakken meer geld opbrengen. Daar zit een hele marketingstrategie achter, dat begrijp ik wel. Maar dat kost geld. Dus dat gaat de consument geld kosten. Ziet de minister dat ook? De prijs van de boodschappen gaat voor alle mensen alleen maar omhoog.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik maak het niet ingewikkeld. Ik heb voor nu geen vragen. Er komt een tweeminutendebat en daarin ga ik moties indienen. Ik wil graag dat de schriftelijke vragen die ik over de Schijf van Vijf heb gesteld vóór het tweeminutendebat beantwoord zijn.