Elmar Vlottes

Wijziging van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba in verband met de verhoging van het aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden (Wet verhoging aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden)

De heer Vlottes (PVV): Veel dank, voorzitter. Ik maak graag gebruik van de marge die voorgaande sprekers mogelijk hebben overgelaten. Voorzitter. Het uitbreiden van het aantal eilandsraadsleden en -gedeputeerden was onderdeel van een groter pakket; voorgaande sprekers hadden het er al over. De nu aankomende wijzigingen zien vooral op de FinBES en de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Met het oog op de verkiezingen heeft de staatssecretaris haast en heeft hij besloten om dit wetsvoorstel apart te behandelen en de uitbreiding niet pas in te laten gaan bij de verkiezingen van 2031, maar al bij de verkiezingen van 2027. Voorzitter. Dit leidt gelijk tot de eerste vraag: waarom? Waarom deze haast? Het is niet alsof de bestuurlijke en financiële chaos zoals die op de eilanden heerst met dit wetsvoorstel van vandaag op morgen is opgelost. Die speelt immers al jaren. Maar volgens dit kabinet moet het voorstel nu worden behandeld vanwege de grote opgave en de grotere behoefte aan bestuurskracht, zo kunnen we lezen in de memorie van toelichting. Nou ja, dan toch even een blik op die omstandigheden. Het probleem zit 'm namelijk niet in het gebrek aan hippe Haagse termen zoals "bestuurskracht", maar in de manier en de mate van besturen. De eilanden van Caribisch Nederland hebben hun begroting of hun financiën namelijk nog niet eens op orde. In het geval van Bonaire heeft de commissie financieel toezicht meermalen aangegeven dat de begroting nog altijd verre van realistisch is. Op Statia is pas vorig jaar een goedkeurende accountantsverklaring verstrekt en op Saba wordt nog altijd gezocht naar de begrotingsstukken, maar zijn die sinds vorig jaar toch eindelijk eens een keertje aangeleverd. Voorzitter. Neem ook Selibon. Selibon is een verantwoordelijkheid van het bestuurscollege op Bonaire zelf, maar er gebeurt gewoon niets en dat al vele jaren lang. Ergens eind vorig jaar heeft het bestuurscollege op Bonaire gemeend om 3 miljoen dollar te moeten investeren om de problemen op Selibon op te lossen door middel van trucks, shovels, afvalverwerkers; in ieder geval moet er van alles komen. Deze investering zou dan leiden tot een structureel voordeel van 1,4 miljoen dollar. Ook als woordvoerder Financiën vind ik dat een hele wonderlijke berekening, maar ik zou graag een nadere toelichting van de staatssecretaris horen over hoe dat in elkaar zit. Los daarvan zijn de omstandigheden bij de vuilstortplaats alleen maar erger geworden. En nu is Nederland gevraagd om die verantwoordelijkheid op zich te nemen voor — daar zijn ze weer — de trucks en de shovels. Dat is inmiddels ook toegezegd. Dit wordt dan dus wel de tweede keer in twee jaar tijd dat Nederland ingrijpt. De vorige keer was op grond van taakverwaarlozing, en nu dan om de regie van de vuilstortplaats Selibon dan maar helemaal over te nemen. Oftewel: Nederland staat twee keer voor hetzelfde probleem. Voorzitter. Dan zijn we er nog niet. Want kennelijk lijkt de overname door Nederland een opmaat naar de resterende verantwoordelijkheden, zoals die nu nog belegd zijn bij de openbare lichamen, de eilanden. Want tijdens het uitje van premier Jetten naar de Cariben heeft de eilandsraad op Bonaire Nederland gevraagd om regie te nemen op in totaal vijf dossiers, waardoor het op dit moment zoeken is met een vergrootglas naar wat er dan nog zoal overblijft voor de eilanden. Op zichzelf kan dat een interessant idee zijn, maar hoe kijkt de staatssecretaris naar deze oproep? En hoe verhoudt zich dit dan tot die zogenaamde enorme opgave en het gebrek aan bestuurskracht, die de aanleiding en de motivatie voor dit wetsvoorstel zouden zijn? Graag een reactie. Voorzitter. Een ander argument dat wordt aangedragen voor dit wetsvoorstel om het aantal eilandsraadsleden uit te breiden, is een betere weerspiegeling van de politieke overtuigingen van de bevolking. Maar terugblikkend op de afgelopen jaren, zien we toch vooral twee dingen: chaos en veel van hetzelfde. Ik geef even een kleine samenvatting: op Saba is er al jaren een absolute meerderheid van één partij ongeacht de zeer hoge opkomstcijfers van zo'n 90%. Op Statia werd de partij die deel uitmaakte van de coalitie, die er ook al jarenlang zat, door Nederland in 2018 naar huis gestuurd vanwege grove taakverwaarlozing. Met als gevolg: bij de daaropvolgende verkiezingen werd diezelfde partij tot twee keer toe met absolute meerderheid verkozen. Op Bonaire wordt het dan helemaal bont: daar heeft de coalitie de afgelopen twaalf jaar maar één keer de termijn volgemaakt, en die kwam ook steeds weer in dezelfde samenstelling terug. Sinds eind 2023 zou er dan een nieuwe coalitie zijn, van één partij met twee afsplitsers, maar ook deze coalitie is per 1 april 2026 vervangen door diezelfde partijen die er al jarenlang zitten. Kortom, ook hiervan komt voor nieuwe partijen niets terecht. In de praktijk komen dan ook vooral dezelfde partijen weer terug. Voorzitter. Dan nog een puntje over de gedeputeerden en de deeltijdgedeputeerden. De PVV-fractie heeft gelezen dat het uitbreiden van het aantal eilandgedeputeerden oorspronkelijk vooral een verzoek was van de bestuurscolleges zelf. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Oftewel: ook op de eilanden staat de deur altijd open voor een mooi baantje. Alsof dat nog niet genoeg is, wordt met dit wetsvoorstel ook nog eens toegestaan om deeltijdgedeputeerden mogelijk te maken. Wat de PVV-fractie betreft, voeren de gedeputeerden al bar weinig uit en zijn het vooral hangmatgedeputeerden. Het enige wat je materieel gaat wijzigen met de deeltijdgedeputeerden is dat je een soort deeltijdhangmatgedeputeerden gaat krijgen. Dat is niet wat we moeten willen.

De heer Vlottes (PVV): Ik heb nog drie zinnen en dan ben ik er. We zijn er bijna.

De heer Vlottes (PVV): Nogmaals, ik ga over mijn eigen woorden; u zei dat heel terecht, voorzitter. Als ik meen de bestuurders daar "hangmatgedeputeerden" te moeten noemen, dan noem ik ze nog altijd "hangmatgedeputeerden". Voorzitter, afrondend; daar zijn we al! Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het uitbreiden van de eilandsraden, zoals eerder besproken, de problemen op de eilanden ook maar op enige manier zal gaan verbeteren. Er verandert immers al jaren niks op de eilanden. Als het moeilijk wordt, wordt er nog altijd naar Nederland gewezen, en naar de daaropvolgende zak geld. Voorzitter, dank u wel.

De heer Vlottes (PVV): Een heel verhaal. Om te beginnen: ik was er inderdaad bij en de heer Ceder was er ook bij. Dat was in de CAS-landen, zoals de heer Ceder ook zei. Dat is ook het eerste dat mij is geleerd: die moet je zeker niet op één hoop gooien met de eilanden, zoals die nu zijn. Die fungeren in ons Koninkrijk namelijk als openbaar lichaam. Dan zijn de landen toch echt wel van een hele andere orde. Die moeten dat vooral echt zelf uitzoeken. Ze moeten wel nog even de leningen terugbetalen die wij nog steeds voor hen financieren en ook blijven financieren. De heer Ceder verwees naar het Marktplaatsverhaal. Ja, ja, €1 ... Dat is nog best een hoge opbrengst, denk ik. Maar los daarvan: ik ben hier niet om de oplossing aan te dragen. Dat is vooral aan het kabinet. Ik constateer dat er bar weinig van terechtkomt. De CAS-landen schuif ik even terzijde, maar bij de openbare lichamen zie ik dat er gewoon bar weinig van terecht komt. Dat is al jarenlang zo. We draaien met z'n allen in een rondje, met name in deze commissie. We kunnen met z'n allen wel in de kumbayamodus zitten en hopen dat we het allemaal wel gaan oplossen met een zak geld, maar daar lijkt het in ieder geval niet op. Ik meen ook dat Bonaire heeft aangegeven op nog een vijftal dossiers toch heel graag hulp te willen; ik heb daar ook aan gerefereerd in mijn spreektekst. Dan heb ik het echt over grote thema's, zoals huisvesting en voedselzekerheid. Dat betreft de rijksverantwoordelijkheid van Nederland. Ik zie een interessante gedachte, maar ik zou wel graag van de staatssecretaris willen weten hoe dat eruit zou moeten gaan zien.

De heer Vlottes (PVV): Nee, niet eens zozeer. Nee, helemaal niet. Nogmaals — ik herhaal weer — ik heb in mijn tekst duidelijk aangegeven dat ook de BES-eilanden zélf nu aangeven dat er behoefte is aan rijksverantwoordelijkheid op een aantal hele grote thema's, waarvan je toch inmiddels zou verwachten … Ik noem toch maar weer eventjes Selibon. Dat was primair de verantwoordelijkheid van Bonaire zelf. Daar is niks van terechtgekomen. Woningmarkt, onderwijshuisvesting, voedselzekerheid: dat zijn verantwoordelijkheden van Bonaire zelf. Er komt niks van terecht. Dan komen ze wel terug met: nou, misschien moet er rijksverantwoordelijkheid worden genomen; misschien moet het Rijk dat allemaal maar van ons overnemen. Nou, dat kan best een hele interessante gedachte zijn, maar dan hebben ze natuurlijk ook niks meer te zeggen; dat is natuurlijk evident.

De heer Vlottes (PVV): Nogmaals, ik ga mezelf niet herhalen. De BES-eilanden hebben, los van de CAS-landen, zelf aangegeven dat ze meer rijksverantwoordelijkheid willen op een aantal hele grote thema's. Nou, dat kan. Vooralsnog zitten ze in het Koninkrijk. Dat kan, maar ja, dan hebben ze natuurlijk ook helemaal niets meer te vertellen. Maar nogmaals, ik wil ook graag van de staatssecretaris horen hoe hij dat voor zich ziet, want het kan natuurlijk niet zo zijn dat we een zak geld naar voren schuiven en dan denken dat het zich vanzelf wel op gaat lossen, zoals we de afgelopen jaren constant hebben gedaan, want dat gaat dus niet gebeuren.

De heer Vlottes (PVV): Ik ga nog een keer een bandrecorder meenemen; dan kan ik die hier neerzetten. Nogmaals, de CAS-landen laat ik even voor wat ze zijn. Voor wat betreft de BES-eilanden: de openbare lichamen hebben aangegeven dat ze meer rijksverantwoordelijkheid willen op een aantal hele grote thema's. Dat is een interessante gedachte. Daar heb ik ook naar verwezen in mijn tekst. Ik wil graag weten hoe de staatssecretaris daarover denkt. En ja, het zou kunnen. Maar ja, dan hebben ze natuurlijk ook helemaal niets meer te vertellen. Dat is natuurlijk logisch. Op het moment dat een ander dan Nederland zegt "wij bepalen", dan heb je natuurlijk als openbaar lichaam ook helemaal niets meer te vertellen; dat is logisch. Maar ik herhaal mijzelf.

De heer Vlottes (PVV): Nogmaals, ik hoor heel graag hoe de staatssecretaris dat precies vorm zou willen geven. En nogmaals, dit is ook een verzoek dat vanuit, in dit geval, Bonaire komt. Bonaire heeft daartoe opgeroepen en heeft gezegd: wij willen meer rijksverantwoordelijkheid op de grote thema's die er spelen. Overigens is dit ook de basis van dit wetsvoorstel. Op basis van al die verantwoordelijkheden moet het aantal eilandsraadsleden en gedeputeerden uitgebreid worden. Ik wacht dus graag de staatssecretaris af.

De heer Vlottes (PVV): Dan zou ik tegen mevrouw Tseggai willen zeggen: in plaats van een verwijzing te maken naar mijn al dan niet aanwezigheid, pak dan toch maar die bandrecorder. Dat lijkt mij beter, want dan kan ze het nog eens herluisteren en kan ze het nog tien keer nog een keer beluisteren. Misschien helpt haar dat in haar begrip.

De heer Vlottes (PVV): Poeh, dat is een hele algemene vraag. Ik zou zeggen: met het aantreden van dit kabinet-Jetten eigenlijk helemaal niets. Het gaat alleen maar slechter. Om het dan maar op de ABC-eilanden te betrekken: het is er mooi weer.

De heer Vlottes (PVV): Nee, in het geheel niet. Het is meer om aan te tonen — dat is eigenlijk ook de argumentatie in de memorie van toelichting; ik ben ervan overtuigd dat het CDA die ook heeft gelezen — dat de bestuurskracht versterkt moet worden. Maar je ziet gewoon een bepaalde continuïteit, ook in relatie tot de opkomstcijfers en het aantal kiesgerechtigden. Daarin zie je een bepaalde continuïteit in de coalitievorming. Ook al mocht er een andere coalitie zijn, dan zie je daar ook weer een verschuiving in komen of zie je dat bestaande coalities, zoals die er al tien jaar zijn, weer terugkomen. Dit was meer gewoon een feitelijke constatering over hoe het de afgelopen jaren is gegaan. En inderdaad, maar dat is meer a contrario met wat de heer Van den Brink zegt, staat deze uitbreiding ook niet gelijk aan meer of minder democratie. Dat was meer de redenering van mijn betoog.

De heer Vlottes (PVV): Ik twijfel even; ik denk dat het een punt van orde is, maar ik ga ervan uit dat de vragen die ik heb gesteld, natuurlijk gewoon beantwoord worden. Dat de staatssecretaris meent dat ergens anders te moeten doen of al dan niet ergens anders te hebben moeten gedaan, dat mag de staatssecretaris vinden; waarvan akte. Ik ga ervan uit dat de concrete vragen die ik heb gesteld, worden beantwoord. Maar daarvoor kijk ik de voorzitter ook even aan, of die daar wel op let. Ik heb namelijk hele concrete vragen gesteld. Misschien heeft de staatssecretaris dat niet begrepen, maar ik ben ervan overtuigd dat zijn ambtelijke ondersteuning heeft meegeschreven.

De heer Vlottes (PVV): Dank u wel, voorzitter. Dank ook voor de beantwoording tot zover. Ik heb nog twee puntjes. De staatssecretaris refereerde eraan dat het type IV-besluit ook aan de staatssecretaris van IenW is. Dit ziet op de situatie met Selibon, maar ik stelde mijn vraag ook in relatie met de brief en het verzoek van Bonaire voor die andere beleidsterreinen. Ik snap dat de staatssecretaris van VRO en die van LVVN en dergelijke er ook wat van vinden, maar ik vraag mij af of de staatssecretaris, die zelf verklaarde een pain in the ass te zullen zijn voor het Koninkrijk en de eilanden op andere beleidsterreinen, er nog wat over kan vinden. Mijn tweede puntje ziet op de deeltijdgedeputeerde. De staatssecretaris gaf in zijn beantwoording aan dat vooral belangenverenigingen zoals de VNG en de Wethoudersvereniging er uitvoerig bij zijn betrokken. Maar dat vind ik juist zo opmerkelijk, want de Wethoudersvereniging zelf heeft aangegeven, zoals we vorige week hebben kunnen lezen in in ieder geval het AD, dat wethouder in deeltijd zijn eigenlijk haast ondoenlijk is, vanwege de complexiteit en moeilijkheid van het wethouderschap. Met dit wetsvoorstel zou de staatssecretaris dan ingaan tegen die trend. Juist gezien de bestuurskracht die nodig is, vraag ik mij af waarom dan toch die beweging wordt gemaakt naar een deeltijdgedeputeerde. Je zou toch zeggen dat we dan juist alleen maar moeten inzetten op voltijdgedeputeerden. Dank u wel, voorzitter.