A.S. van Oosterhout

Voortgang klimaatbeleid

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dank u wel, voorzitter. Deze zomer gaf het KNMI voor het eerst in de geschiedenis code rood af vanwege hitte. Het was de heetste zomer ooit gemeten. We zitten inmiddels bijna in oktober, maar gisteren werd er nog een temperatuur van 28,6 graden gemeten in Eindhoven: weer een warmterecord. En dan moet het najaar nog komen. Klimaatverandering is niet langer een probleem van later: het is een probleem van nu. Maar ondertussen wacht het kabinet tot het voorjaar van 2027 om in actie te komen. En dan komt er — ik citeer de minister — "indien nodig" extra beleid. "Indien nodig." Voorzitter. Laten we kijken of het nodig is. Het PBL is helder: al drie jaar op rij staat de geraamde daling van de uitstoot stil. Met het huidige beleid komen we in 2030 uit op 46% tot 53% minder uitstoot. De kans dat we het wettelijke doel halen, is kleiner dan 5%. Voor 2040 is het nog erger: zelfs met extra beleid komen we uit op 61% tot 72% minder uitstoot, terwijl het Europese doel 90% is. Dit is het laatste kabinet dat het doel nog kan halen. Ziet de minister het als haar opdracht om de eindsprint in te zetten, of heeft zij nu al de handdoek in de ring gegooid? De Raad van State is duidelijk: wacht niet met extra maatregelen. Mijn vraag aan de minister is simpel: komt er in het voorjaar een pakket dat het gat dicht met de doorrekening van het PBL? Voorzitter. Dan over de inhoud van het Voorjaarspakket. Wat zijn de maatregelen waar de minister aan denkt voor dit Voorjaarspakket? Er ligt een pakket met opties klaar die netjes door ambtenaren zijn uitgewerkt en doorgerekend. Gaat zij alle maatregelen die daarin staan, ook nemen? Wat is per sector haar plan? Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat ook andere bewindspersonen hun sectorale doelen gaan halen? Gaan de punten uit het Voorjaarspakket worden behaald binnen de huidige begrotingen, of komt er een intensivering? Tot slot: laat de minister het pakket vooraf toetsen, bijvoorbeeld bij het BKR of het PBL, zodat we zeker weten dat het nu wel voldoende is? Voorzitter. Dan Bonaire. Ik vraag ook even aandacht voor de mensen die we vandaag op de tribune hebben uit Bonaire, waaronder eisers in die belangrijke rechtszaak. In januari oordeelde de rechter namelijk dat de Staat de mensen op Bonaire onvoldoende beschermt tegen klimaatverandering. Voor de mensen op Bonaire is uitstel geen beleidskeuze, maar een schending van hun rechten. Het kabinet zegt het vonnis uit te gaan voeren, maar tegelijkertijd vraagt datzelfde kabinet de rechter om schorsing, juist om bindende doelen te voorkomen. Voert het kabinet het vonnis uit of probeert het eronderuit te komen? De rechter gaf het kabinet achttien maanden. Er zijn nog 300 dagen over. Hoe gaat de minister die termijn halen? Graag een planning met data. De rechter is helder: eerst bereken je het Nederlandse deel van het wereldwijde budget voor anderhalve graad; pas daarna stel je eerlijke doelen vast. Het kabinet dreigt het nu om te draaien. Daarom vraag ik de minister of zij de berekening van de emissieruimte voor indiening ook voorlegt aan een onafhankelijke instantie, zoals de Wetenschappelijke Klimaatraad of het PBL. Dan de mensen op Bonaire zelf. Er komt een super-El Niño aan. Dat betekent een grote impact boven op de heftige impact die klimaatverandering daar nu al veroorzaakt. Mijn vraag is of de minister met een plan kan komen voor hitte, droogte en gezondheid op Bonaire voor de korte termijn. Veiligheid. Klimaatverandering is ook een veiligheidsprobleem. Het Verenigd Koninkrijk laat zijn inlichtingendiensten rapporteren over klimaat als bedreiging van de nationale veiligheid. Het stelde een gezant voor klimaatveiligheid en een ministeriële taskforce voor. Hoe kijkt de minister naar die Britse aanpak? Laat het kabinet ook een Nederlands dreigingsbeeld opstellen voor het klimaat? Hoe kijkt ze naar het Britse initiatief om een taskforce over klimaat en veiligheid op te zetten? Een belangrijke manier om afhankelijkheden van autocratische regimes af te bouwen is om onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af te bouwen. In april organiseert Nederland samen met Colombia de eerste internationale conferentie over het afbouwen van fossiele brandstoffen. Frankrijk kwam met een afbouwplan per brandstof: kolen in 2030, olie in 2045 en gas in 2050. De Nederlandse routekaart van dit kabinet zegt alleen maar: fossiel naar uiteindelijk nul. Er staat geen einddatum en er blijft ruimte voor nieuwe gaswinning. We weten dat een einddatum werkt. Nederland heeft het voor kolen wél gedaan. De minister heeft daar jaren geleden als Kamerlid zelf voor gepleit. Waarom dan geen einddatum voor olie en gas? Voorzitter. Ik sluit af met de woorden van de minister zelf. Op Springtij zei ze: "Toch moeten we ook vandaag stappen nemen, want anders weten we één ding zeker: dan zijn we zeker te laat." Ik ben het volledig met haar eens.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dat is niet wat ik zeg. Ik schets heel duidelijk dat het voor Nederland heel belangrijk is om met een duidelijk afbouwplan voor olie en gas te komen. Ik zei dat die datum in Frankrijk op 2050 is gezet. Misschien zou dat voor Nederland nog wel eerder moeten zijn. Maar het is heel belangrijk dat we een datum hebben om naartoe te werken, zoals we dat ook bij kolen hebben gedaan. Het lijkt me belangrijk dat de minister daarmee aan de slag gaat.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Als deze zomer ons iets heeft laten zien, is het dat we zo snel mogelijk van fossiele brandstoffen af moeten. Als de energiecrisis ons iets heeft laten zien, is het dat dat ook heel belangrijk is voor de energierekening van mensen thuis. Wat PRO betreft moet het dus zo snel mogelijk.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ja. Ik vind dat de VVD daar ook voor zou moeten pleiten. We hebben namelijk gewoon de Klimaatwet. Die verplicht ons 55% reductie te halen. Het PBL stelt nu heel duidelijk dat we dat niet gaan halen. Ik mag toch hopen dat de VVD het met me eens is dat we ook voor 2030 aanvullende maatregelen moeten nemen.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): De conclusie van het PBL is dat we door jarenlange politieke stilstand nu in een situatie zijn gekomen waardoor die klimaatdoelen steeds verder uit zicht raken. Ik wil de VVD er graag aan herinneren dat zij de afgelopen tijd in kabinetten hebben gezeten en dat ze eraan hebben bijgedragen dat de klimaatdoelen nu steeds verder uit zicht raken. Dankzij beleid van onder andere de VVD zitten we nu in een situatie waarin het steeds moeilijker wordt. Ik zeg niet dat we koste wat kost de tonnenjacht moeten inzetten, maar ik zeg wel dat we alles op alles moeten zetten om het alsnog te behalen. Het PBL heeft ook duidelijke voorstellen gedaan voor hoe we alsnog zo dichtbij mogelijk kunnen komen.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik zou de VVD dan alleen heel graag willen uitnodigen om ook de komende tijd voortvarend met klimaatbeleid aan de slag te gaan en ervoor te zorgen dat we zowel de doelen zoals vastgesteld in de Klimaatwet gaan halen als de doelen zoals in de Bonaire-uitspraak door de rechter vastgelegd als de doelen voor 2040.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik hoorde de heer Jumelet net zeggen dat hij ook voor het klimaat is. Dat is altijd fijn om te horen. Ik hoop dat de heer Jumelet ook voor de rechtsstaat is. Ik ben wel benieuwd hoe het CDA nu aankijkt tegen de uitspraak in de klimaatzaak-Bonaire en of hij het met me eens is dat het heel goed zou zijn om het emissiebudget, dat toch ook heel belangrijk is voor de uitvoering daarvan, ook extern te toetsen.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dank u wel, voorzitter. Ik schrik eigenlijk een beetje van wat ik vandaag in dit debat van de VVD hoor. In het VVD-verkiezingsprogramma stond nog dat we de ambitieuze klimaatdoelen van het Parijsakkoord willen halen, maar nu hoor ik eigenlijk vooral: we gaan weleens zien wat er in Europa gebeurt en dan kijken we daarna wel verder. We hebben toch met elkaar een Klimaatwet, die afspreekt dat we 55% gaan reduceren in 2030? Is de VVD daar nou nog steeds aan gecommitteerd, ja of nee?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik schrik inderdaad van wat ik elke keer tijdens deze debatten van de VVD hoor, omdat ik gewoon steeds minder commitment hoor om die doelen te behalen. We hebben de heetste zomer ooit achter de rug. We weten ook dat alleen deze zomer Europa al 180 miljard euro heeft gekost aan schade, aan productiviteitsverlies. Dan vind ik het heel bijzonder om te horen dat we minder moeten doen in plaats van meer. We zouden nu toch alles op alles moeten zetten om Nederland beter te beschermen en weerbaarder te maken, om onze economie te beschermen en om onze energierekening omlaag te brengen? De VVD zou daarin nu toch ook alles op alles moeten zetten, in plaats van even afwachten wat er uit Europa komt?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik ben blij om te horen dat D66 ook pleit voor een einddatum voor olie en gas. Ik denk dat het heel belangrijk is om een duidelijke stip op de horizon te hebben voor het afbouwen van fossiel. Ik meen ook te horen dat D66 wel nog steeds gecommitteerd is aan het 2030-doel zoals afgesproken in de klimaatwet. Is D66 het dan met PRO eens dat er een stevig voorjaarspakket moet komen en dat daar ook extra financiële middelen voor moeten worden uitgetrokken, zodat we die doelen nu wel echt gaan halen?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik hoorde de minister een paar keer zeggen dat we in het voorjaar nog wel even gaan kijken wat er nodig is, maar we weten al wat er nodig is. Het PBL is helder. De Raad van State zegt ook: kom nú met maatregelen. Dit is het laatste kabinet dat het doel van 2030 nog kan halen. Mijn vraag is dus: komt er in het voorjaar nou een pakket dat het gat gaat dichten? Ik vroeg dat net ook al. Ik vroeg niet of dat meegenomen kan worden in de KEV-systematiek, maar of er een aparte doorrekening kan komen van dat pakket bij de presentatie ervan.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Misschien zouden we toch nog eens verder kunnen kijken of zo'n losse doorrekening mogelijk is. Maar ik wil even iets vragen over het afbouwpad. Ik hoor de minister zeggen dat we vanzelf wel klimaatneutraal zijn in 2050, maar dat is niet hetzelfde als fossielvrij. Een van de constateringen van het PBL is dat de afhankelijkheid van fossiele import nog veel te groot is richting 2040. Ik had het in mijn bijdrage onder andere over Frankrijk, dat wel degelijk concrete jaartallen noemt voor het stoppen met het gebruik van olie en gas. Kan de minister erop reflecteren waarom ze dat niet ook vaststelt voor Nederland?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): De rechtbank heeft vastgesteld dat ook de emissies van lucht- en scheepvaart moeten worden meegenomen, dus voert de minister ook dat deel van het vonnis uit? Zal dat gedeelte van de uitstoot ook worden meegenomen in het emissiebudget en in de wijziging van de Klimaatwet, zoals die zal worden voorgelegd?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dank u wel, voorzitter. Ik zou allereerst graag een tweeminutendebat willen aanvragen. Om de stilstand op het gebied van klimaat te doorbreken, is het cruciaal dat er een stevig voorjaarspakket komt waarmee de stilstand nu wél ingehaald wordt. Dit is het laatste kabinet dat het 2030-doel nog kan halen, dus ik vraag de minister nogmaals of het voorjaarspakket kan worden doorgerekend, zoals ook is gedaan met de stikstofplannen en zoals ook eerder bijvoorbeeld is gedaan in het kabinet-Rutte. Het gaat dus echt om het specifiek doorrekenen van die plannen — in het geval van stikstof ging het om een reflectie op de plannen — zodat we houvast hebben en zodat we als Kamer ook echt weten waar we straks aan toe zijn. Dan wil ik het graag hebben over Bonaire. In het vonnis staat namelijk dat het ministerie van Financiën in september 2023 al concludeerde dat het voor Nederland resterende koolstofbudget in de komende twee jaar al zal worden overschreden. Is het voor de minister niet mogelijk om nu al die kwantificering van het emissiebudget met de Kamer te delen? Over die volgorde is ook nog wat onduidelijkheid. Kan de minister toezeggen, zoals ook in het vonnis is afgesproken, dat de emissiedoelen worden bepaald op basis van de emissieruimte en niet andersom? Tot slot adaptatie en Bonaire. De minister heeft al toegezegd met haar collega te gaan spreken over het adaptatiegedeelte uit die Bonaire-uitspraak, maar ik heb ook specifiek gevraagd naar de korte termijn. Elke dag dat we wachten, is er een te veel. Wat gaat er op de korte termijn gebeuren op Bonaire, ook wetende dat er een super-El Niño op komst is, om de inwoners daar goed te beschermen? Dank u wel.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik wil toch even aanhaken op dat optimisme. Ik ben namelijk heel optimistisch dat we die doelen van 2030 en 2040 kunnen halen met een mooi, stevig en ambitieus klimaatpakket in het voorjaar. Dat is goed voor de energierekening en ook voor de industrie van de toekomst. Maar als ik de VVD zo beluister, is het vooral even afwachten wat er in Europa gebeurt. Is er voor de VVD ook een scenario denkbaar waarin er geen voorjaarspakket komt, omdat er bijvoorbeeld nog onderhandeld wordt over al die Europese wetten?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): De minister zegt dat ze nog niet toegekomen is aan alles rondom de wijziging van de Klimaatwet. Ik zou de minister graag twee dingen willen meegeven als ze dat wel gaat doen. De rechter is er heel duidelijk over geweest dat het emissiebudget een eerlijke bijdrage voor Nederland moet zijn, dus als je alleen afgaat op het mondiale reductiepad zoals vastgesteld door het IPCC, is dat voor Nederland niet eerlijk. Ten tweede is ook heel duidelijk dat er eerst een emissiebudget en dan daarna emissiedoelen moeten zijn, en dat dat ook de volgorde is die de minister zal moeten aanhouden.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik zou het wel fijn vinden als wij als commissie voor al deze stukken als volgcommissie worden opgenomen, zodat wij die dus automatisch krijgen.