A.S. van Oosterhout

Kernenergie

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Voorzitter. Vandaag het zoveelste debat over kernenergie. En opnieuw gaan we het hebben over de plannen van dit rechtse minderheidskabinet voor zijn kernenergiefantasie. Een fantasie waarvoor miljarden zijn gereserveerd, terwijl dit kabinet de klimaatdoelen niet haalt, niet investeert in industriële koplopers van de toekomst, fors bezuinigt op de sociale zekerheid en mensen in de steek laat die hun energierekening niet kunnen betalen. Terwijl de stapel van kernenergiebrieven en -rapporten elke keer hoger wordt, lijkt deze staatssecretaris te vergeten werkelijk iets te doen aan de klimaatcrisis. Wie de berg stukken naast elkaar legt, ziet dat dit rechtse minderheidskabinet kan kiezen tussen het breken van onze belofte aan Groningen, het sluiten van de huidige kerncentrale in Borssele, het sluiten van een gascentrale of het afschalen van windmolenparken om nieuwe kerncentrales te bouwen in Zeeland. Als u op zaterdagavond een potje Monopoly met uw kinderen speelt, lijkt me dit een ontzettend slechte deal. Graag een reactie van de staatssecretaris. Wat PRO betreft is het duidelijk: we investeren de miljarden die voor kernenergie zijn gereserveerd in groene, goedkope energie die zorgt voor een lage energierekening voor gewone mensen. Voorzitter. Een terugkerende formulering in de stukken van de staatssecretaris is "stapeling van complexiteit". Dat is een treffende samenvatting van het hele verhaal. Die complexiteit begint al bij de locatiekeuze. De staatssecretaris schrijft dat de inpassing in Zeeland zeer complex is. Tegelijkertijd erkent hij dat er voor de Eemshaven geen maatschappelijk draagvlak bestaat. Sterker nog, ook binnen zijn eigen minderheidscoalitie ontbreekt dat draagvlak. Laat ik beginnen met Groningen. Het mag duidelijk zijn dat de beslissing om verder te onderzoeken of de Eemshaven geschikt is voor kernenergie in Groningen, bijzonder slecht is gevallen. Dat is niet vreemd. Groningen betaalt al decennialang de prijs voor de Nederlandse energievoorziening. Het kabinet spreekt in Nij Begun zelfs over een ereschuld aan Groningen. Juist tegen deze mensen zegt deze staatssecretaris: we gaan verder onderzoeken of we een grootschalig energieproject in uw achtertuin kunnen realiseren. Dat is niet alleen wrang; dat is oneerlijk. Groningen betaalt al decennia de rekening en nu weer. Daarbij komt dat niet alleen de Groningers zelf, maar ook de Tweede Kamer en het vorige kabinet, de Eemshaven juist vanwege die voorgeschiedenis hadden uitgesloten als locatie voor de kerncentrale. Mijn vraag aan de staatssecretaris is simpel: wat is nu eigenlijk zijn boodschap aan de Groningers? Begrijpt de staatssecretaris hoe wrang zijn beslissing overkomt? Waarom heeft de staatssecretaris de belofte van het vorige kabinet losgelaten? En daar komt nog iets bij. In Groningen liggen al concrete plannen voor de energietransitie. Plannen die door de regio zelf zijn opgesteld, die zijn vastgesteld in Nij Begun en die wel op draagvlak kunnen rekenen. Denk aan Windpark Eemshaven-West dat vanaf 2027 duurzame elektriciteit kan leveren aan 125.000 tot 150.000 huishoudens. De vergunningen zijn verleend, het inpassingsplan ligt er, maar doordat de Staat nu een voorkeursrecht op grond heeft gevestigd, komt dit project op losse schroeven te staan. Dat is toch onbegrijpelijk?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dank u wel voor die correctie. Hoe vaak moet ik dit nog herhalen in dit huis? Het klopt simpelweg niet. Een kerncentrale is geen ding dat je even aanzet als de wind niet waait of de zon niet schijnt. Kerncentrales zijn ontworpen om altijd te draaien. Wat je nodig hebt in aanvulling op wind en zon is flexibel aanbod.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): De goedkoopste vorm van energie is groene energie. Wind en zon zijn altijd beschikbaar, hoeven niet door de Straat van Hormuz en het lijkt me heel belangrijk dat we vooral daarop inzetten.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Het klopt inderdaad dat elke vorm van energie geld kost, maar wat deze onderzoeken laten zien is dat kernenergie niet past in ons energiesysteem en dat de prijs van kernenergie in geen enkele verhouding staat tot de prijs van onder andere wind op zee.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Als we even kijken naar wat ervoor nodig is om de kerncentrale in Terneuzen in te passen, dan moeten we óf wind op zee afschalen met kosten van 1,3 miljard óf Borssele niet verlengen óf gascentrales afschakelen óf windparken op zee niet door laten gaan. De uitbreiding van het net moet er sowieso komen. Die investeringen staan totaal niet in verhouding tot elkaar.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik vind deze uitspraak van de SGP toch echt wel schokkend. Het kabinet heeft expliciet afspraken gemaakt met Groningen. Minister Hermans heeft onder andere gezegd dat het kabinet het niet gepast vindt om de Eemshaven te onderzoeken gelet op de afspraken die zijn gemaakt om de Eemshaven te schrappen. In Nij Begun zijn hele duidelijke afspraken gemaakt. Ik denk dat het belangrijk is dat de SGP zich toch even verdiept in de afspraken die met Groningen zijn gemaakt, onder andere in Nij Begun, naar aanleiding van alle aardgasproblematiek.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ja.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Laat ik daar twee dingen over zeggen. Ten eerste. Er is heel duidelijk tegen de Groningers gezegd: we nemen de Eemshaven alleen voor de formaliteit mee, zodat we daar later geen juridische problemen mee krijgen. Rutte heeft gezegd dat er geen kerncentrale in Groningen komt. Minister Hermans heeft gezegd "dat gaan we niet doen" en nu lijkt die belofte toch te worden verbroken. Ten tweede zijn er in Nij Begun afspraken gemaakt over hoe we de ontwikkeling van Groningen dan wel in gaan zetten. Een van die afspraken is dat een derde van wind op zee in de Eemshaven terecht gaat komen. Die ontwikkeling wordt nu doorkruist door deze ontwikkeling van de kerncentrale. Die dingen hebben dus wel degelijk met elkaar te maken.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik vertel altijd dat er in Groningen concrete plannen liggen voor de energietransitie. De vergunningen zijn verleend en het inpassingsplan ligt er, maar doordat de Staat nu een voorkeursrecht op de grond heeft gevestigd, komt dit project op losse schroeven te staan. Dat is onbegrijpelijk. Wat vindt de staatssecretaris van deze prioritering? Kan hij aangeven wanneer het voorkeursrecht weer wordt beëindigd als uiteindelijk blijkt dat de Eemshaven afvalt? Hoe voorkomt hij dat bestaande vergunde projecten hierdoor vertraging oplopen, netcapaciteit verloren gaat en subsidies of realisatietermijnen in gevaar komen? Voorzitter. Ook in Zeeland ontbreekt draagvlak, maar daarnaast blijkt uit onderzoeken dat bouwen in Terneuzen technisch en financieel buitengewoon problematisch is. Het voornaamste probleem is dat er in Zeeland weinig vraag is naar elektriciteit en het net die stroom niet voldoende kan afvoeren naar de rest van Nederland. Dat betekent dat er eigenlijk maar twee opties zijn: óf de elektriciteitsvraag moet enorm omhoog óf bestaande energieproductie moet worden afgeschakeld. Laten we beginnen met die vraag. Volgens de cijfers van TenneT bedraagt de maximale elektriciteitsvraag in Zeeland in 2040 ongeveer 5,4 gigawatt, terwijl het aanbod met de nieuwe kerncentrale uitkomt op 12,7 gigawatt. Er moet dus 7,3 gigawatt aan extra vraag worden gecreëerd. Voor het beeld: dat is meer dan twaalf keer het totale elektriciteitsverbruik van alle Nederlandse datacenters bij elkaar. Mijn vraag aan de staatssecretaris is hoe hij dit voor zich ziet. Als die vraag er niet komt, blijft alleen de tweede optie over. Dan moeten windparken op zee structureel worden afgeschakeld. TenneT rekent voor dat de jaarlijkse redispatchkosten kunnen oplopen tot 1,3 miljard. Om die kosten fors terug te brengen zouden bestaande energiecentrales, de huidige kerncentrale en drie windparken moeten worden uitgeschakeld. Dat is toch een onnavolgbare logica.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): De grote problemen op het net komen vooral doordat vorige kabinetten niet voldoende hebben geïnvesteerd om netcongestie op te lossen, niet door wind op zee. De kosten voor het afschalen van windenergie zijn kosten die we moeten maken als die kerncentrales er moeten komen, dus dat lijkt me zeker geen goed idee.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Het is inderdaad heel belangrijk voor ons energiesysteem om volop te investeren in opslag, batterijen, waterstof. Ik ken de specificaties van dit project niet, maar we zijn bereid daarnaar te kijken.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Tot slot. De stukken die we vandaag bespreken, vertellen een voor dit kabinet ongemakkelijke waarheid. De Eemshaven kent geen draagvlak, Terneuzen past niet in het energiesysteem zonder enorme maatschappelijke kosten en daarom resteert de fundamentele vraag: wanneer stopt de staatssecretaris met plannen waarvan zijn eigen onderzoekers steeds duidelijker laten zien dat ze niet uitvoerbaar zijn?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik wil toch nog iets zeggen over Groningen, want de VVD belooft inderdaad keer op keer op keer: geen kerncentrale in Groningen. Nu hoor ik mevrouw Müller aan de ene kant zeggen: het is aan het kabinet. Maar aan de andere kant heb ik mevrouw Müller op de radio horen zeggen wat voor ontzettende economische kans het wel niet zou kunnen zijn voor Groningen en dat we vooral ook naar de positieve kanten moeten kijken. Daarbij lijkt de VVD er toch vooral op voor te sorteren om dit als optie in de lucht te houden. Dus waarom komt de VVD terug van die grote belofte, terwijl de gevolgen van gaswinning nog altijd niet zijn afgewikkeld?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik concludeer dat de VVD wel degelijk die belofte loslaat om Groningen niet als optie te zien voor kerncentrales. Zeeland is dan blijkbaar wel een optie volgens mevrouw Müller. Maar om die twee kerncentrales in Terneuzen te laten draaien moeten we nu drie windparken, één gascentrale en de huidige kerncentrale in Borssele afschakelen om ruimte te maken op het elektriciteitsnet. Erkent de VVD dat dit de wereld op zijn kop is?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dank u wel, voorzitter. Ik zou graag willen beginnen met een compliment aan D66. Ik heb in de krant gelezen dat D66 zich ook uitspreekt tegen de komst van de kerncentrale in de Eemshaven en zich wel houdt aan de belofte. Ik ga er dan ook van uit dat D66 mijn motie daarover zal steunen. Mijn vraag gaat over wind op zee. Ik zag de heer Klos onlangs heel trots op de foto staan bij een aanlandingspunt voor wind op zee. Is de heer Klos het met mij eens dat wind op zee nooit op het spel mag worden gezet voor kernenergie?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Als we die als en-en moeten beschouwen, dan moeten we wel realistisch zijn over wat dat betekent. Als we namelijk die kerncentrales willen inpassen in Terneuzen, dan betekent dat kosten van 1,3 miljard per jaar ten koste van wind op zee. Hoe kijkt de heer Klos daar dan naar?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Deze staatssecretaris is benoemd om keuzes te maken en niet om steeds dilemma's te schetsen. De staatssecretaris zegt dat er geen keuze voorligt en dat er nog geen keuze is gemaakt, maar er wordt wel degelijk een keuze gemaakt. Ten eerste door een belofte te verbreken, ten tweede door Groningen niet uit te sluiten en tot slot door het voorkeursrecht te vestigen op de grond waar de kerncentrales moeten komen. Daardoor komen nu al lopende afspraken en projecten in gevaar. Waarom zegt deze staatssecretaris niet gewoon: er komt geen kerncentrale in Groningen?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Dit levert wel degelijk vertraging op voor lopende projecten. Op die vraag heb ik nog geen antwoord gekregen. Hoe voorkomt de staatssecretaris dat de bestaande vergunde projecten vertraging oplopen, dat netcapaciteit verloren gaat en dat de realisatietermijnen in gevaar komen? Door nu geen keuze te maken, maakt hij wel degelijk ook een keuze.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Het is vandaag vaak gegaan over draagvlak. We hebben hier natuurlijk niet alleen mensen uit Groningen op de tribune, maar ook uit Zeeland. Ik heb de staatssecretaris een paar keer in positievere termen over het draagvlak in Zeeland horen spreken dan over het draagvlak in Groningen. Maar er is maar één onderzoek gedaan dat naar het bewonerssentiment keek en daaruit blijkt helemaal niet dat er in de regio Terneuzen wel draagvlak zou zijn. Kan de staatssecretaris uitleggen op basis van welk instrument hij wel spreekt over maatschappelijk draagvlak in Zeeland en op welke manier hij dit gaat onderzoeken op het moment dat dat nog ontbreekt?

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Voorzitter, dank u wel. Ik zou allereerst een tweeminutendebat willen aanvragen.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Oké. Er komt in ieder geval een tweeminutendebat. Dat is fijn. Dan kunnen we daar moties indienen. Het is wat mij betreft het belangrijkste dat er een tweeminutendebat komt. Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording. Ik blijf echter wel met een ongemakkelijk gevoel zitten. De staatssecretaris zegt zich aan de belofte aan de Groningers te houden, maar dat is niet wat ik hoor. Hij blijft eromheen praten met woorden als "als Zeeland gelijk geschikt is, dan heeft het niet de voorkeur". Dat klinkt in mijn oren niet als een belofte, maar als een achterdeur die steeds verder opengaat. Daarom vraag ik nogmaals aan de staatssecretaris: kan hij vandaag duidelijkheid scheppen voor de mensen in Groningen en hen net als zijn voorganger beloven dat er geen kerncentrale in de Eemshaven komt? Dan Terneuzen. Ook hier is er geen draagvlak. Bovendien wijst TenneT op de gigantische knelpunten in het net en op de vraag. Ik heb geen bevredigend antwoord gekregen op mijn vragen aan de staatssecretaris over hoe hij dit pad nu realistisch gezien voor zich ziet. Daarom resteert bij mij alleen nog de volgende vraag. Wat moet er volgens de staatssecretaris nog gebeuren wil hij de stekker uit deze hele exercitie trekken? Dank u wel.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO): Ik schrik hier toch wel een beetje van. Impliceert mevrouw Müller hier nou dat we af moeten stappen van wat er in het coalitieakkoord afgesproken is op het gebied van wind op zee?