Isa Kahraman

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202621 501-02Raad Algemene Zaken en Raad BuitenlandseZakenNr. 3250 VERSLAG VAN DE RAPPORTEURSVastgesteld op 2 oktober 2025 IntroductieTijdens de procedurevergadering van 13 februari 2025 heeft de vasteKamercommissie voor Europese Zaken besloten dat wij ons rapporteur-schap EU-uitbreiding konden voortzetten, met een geactualiseerdeinhoudelijke invalshoek. Het eindverslag met de resultaten uit het vorigemandaat is op 14 maart 2025 gepubliceerd. Ons nieuwe mandaat werdvastgesteld op 24 april 2025.Gezien de val van het kabinet op 3 juni jl., hebben we slechts tweeactiviteiten ondernomen. Het gaat om een gesprek met de Voorzitter vanhet parlement van Servië en een gesprek met de Eurocommissaris voorNabuurschap en Uitbreiding. Een voorgenomen werkbezoek van decommissie EUZA aan Westelijke Balkanlanden in het zomerreces 2025, isuitgesteld.In dit eindverslag geven wij aanbevelingen aan de commissie EuropeseZaken in nieuwe samenstelling na de verkiezingen, en een terugkoppelingvan de twee gesprekken. Het rapporteurschap EU-uitbreiding wordthiermee afgesloten.AanbevelingenWij adviseren de nieuwe vaste Kamercommissie voor EuropeseZaken te overwegen:–het kennisthema Uitbreiding met een toespitsing op de WestelijkeBalkan opnieuw te agenderen, dan wel een rapporteurschap in testellen.–een werkbezoek te brengen aan de Westelijke Balkan om zich eengoed beeld te vormen van de laatste ontwikkelingen in dezelanden.–het onderwerp EU-Uitbreiding en EU-Hervormingen aan elkaar tekoppelen, zoals ook wordt geadviseerd in het eindverslag van derapporteurs EU-hervormingen. kst-21501-02-3250ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-02, nr. 32501 Doel rapporteurschap EU-UitbreidingIn het vorige mandaat hebben wij ons gericht op het verloop van hetEU-toetredingsproces en de (geo)politieke belangen die daarbij een rolspelen. De hoofdbevinding was dat er spanning bestaat tussen degeopolitieke druk op snellere toetreding en het strikt vasthouden aan deKopenhagencriteria en toetredingsmethodologie. Echter, ondanks deversnelling van het uitbreidingsproces sinds 2022 heeft dit tot op hedenniet geleid tot een versoepeling van de criteria. De andere conclusie wasdat de lange wachttijden voor toetreding binnenlands-politiek niet goeduitwerken in de kandidaat-lidstaten, en dat misschien de mogelijkheid totintensievere samenwerking/geleidelijke integratie enig soelaas zoukunnen bieden.Voortbouwend hierop wilden wij ons in het nieuwe mandaat richten op devraag in hoeverre de EU op dit moment al samenwerkt met de kandidaat-lidstaten van de Westelijke Balkan en op welke terreinen de EU mogelijknog intensiever kan samenwerken, in anticipatie op lidmaatschap. Hetdoel van het rapporteurschap is de kennis- en informatiepositie van decommissie op dit thema te versterken. Het betreft de zoektocht naartoenadering en intensievere samenwerking op allerlei gebieden, zolang deWestelijke Balkanlanden nog niet aan alle EU-toetredingscriteria voldoen.Hoofdbevinding van de rapporteursUit het vorige mandaat, de recente Staat van de Europese Unie Speechvan Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen1 en het gesprek metEurocommissaris Marta Kos blijkt dat uitbreiding van de Europese Uniesteeds meer in het teken is komen te staan van geopolitieke belangen enveiligheid.Terugkoppeling over de ondernomen activiteiten1. Gesprek met Ana Brnabic´, Voorzitter parlement Servië Op 14 mei 2025 had de Servische parlementsvoorzitter een gesprek metleden van de commissie EUZA, waaronder de rapporteurs EU-uitbreiding.Brnabic´ is gekomen om steun te zoeken bij de Tweede Kamer voor hetopenen van cluster-3 van de toetredingsonderhandelingen. Zij typeert debilaterale relatie tussen Nederland en Servië als politiek gezien matig,maar op economisch terrein juist heel goed. Veel Nederlandse bedrijvenzijn actief in Servië. Zij wil zich actief inzetten voor betere politieke relatiesmet parlementen die kritisch staan tegenover Servische toetreding tot deEU, zoals de Baltische staten, Scandinavische landen en Benelux. Het isvan belang om open en directe communicatiekanalen te hebben. Zeverzekert de leden van de commissie Europese Zaken datEU-lidmaatschap, stabiliteit, vrede en welvaart in de regio, Servië»stopprioriteiten zijn.Wat de criteria voor EU-toetreding betreft, geeft ze toe dat er nog veelwerk verzet moet worden. Servië is druk bezig met verbeteren van dekieswet en het verkiezingsklimaat, betere mediawetten en de politiekedialoog met Pristina. Servië is veranderd in de laatste twaalf jaar. Delevenstandaard van burgers en werkgelegenheid is enorm gestegen. Vaneen landbouwland heeft het zich ontwikkeld naar land met een bloeiendeICT- en technologiesector. De braindrain is gestopt, want steeds meermensen vinden goed betaald werk in Servië zelf. Stabiliteit en vrede in deregio is zeer belangrijk voor Servië, omdat het in het directe belang vanServië is. Servië heeft een positief signaal nodig van de EU en is klaarvoor het openen van cluster-3.1https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/SPEECH_25_2053Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-02, nr. 32502 In de discussie met de Kamerleden kwamen politiek gevoelige kwestiesaan de orde, zoals het bijwonen door president Vucˇic´ van de 9 mei paradein Moskou; recente veranderingen in de mediawet; en de oproep aanServië om zelf positieve signalen af te geven aan de EU en te voldoen aande criteria.2. Gesprek met Marta Kos, Eurocommissaris voor Nabuurschapen Uitbreiding Op 12 juni 2025 vond er een gesprek plaats tussen de Eurocommissaris enleden van de commissie Europese Zaken, waaronder de rapporteursEU-Uitbreiding.De onvoorspelbare geopolitieke ontwikkelingen hebben invloed op demanier waarop de EU naar de uitbreiding kijkt, aldus Kos. De uitbreidingis meer in het teken van veiligheid komen te staan. Ze betoogt datveiligheid in Europa, het verdedigen van democratie en Europesewaarden belangrijker zijn dan ooit. Europa moet zelf verantwoordelijknemen voor veiligheid in de regio. Wat in de Westelijke Balkan gebeurtheeft grote invloed op de veiligheid en stabiliteit in Europa.Zij betoogt dat ze de principes van de rechtsstaat fier overeind zal houden.Dit is het start- en sluitpunt van de toetredingsonderhandelingen. Destandaarden van de screenings door de Europese Commissie zijn hoog envormen de basis voor de beslissing van de Raad tot het openen van eencluster. Papieren hervormingen zijn zeker niet voldoende, er moet sprakezijn van implementatie. Gelden uit het fonds voor de Westelijke Balkanworden alleen vrijgegeven als er duidelijke prestaties tegenover staan.Zij prijst Nederland dat in Brussel bekend staat als actief betrokken bij hetuitbreidingsproces en de bescherming van de rechtsstaatprincipes.Nederlandse ambassades hebben een uitgebreid netwerk met maatschap-pelijke organisaties in de kandidaat-lidstaten en goede relaties met deVertegenwoordigingen van de EU aldaar.De Europese Commissie heeft de aanbeveling gedaan om cluster-1 teopenen voor Oekraïne en Moldavië. Het openen van cluster-1 is vanbelang omdat het garanties kan bieden voor investeerders en bedrijvenom mee te helpen aan de wederopbouw van Oekraïne. Ze waarschuwt deKamerleden scherp te zijn op de ontwikkelingen in Moldavië. Ruslandvoert daar een hybride oorlog. De Europese Commissie heeft geleerd vanwat er in Georgië is gebeurd, waar nu een pro-Russische regering zit. Eengroot Europees team is actief in Moldavië om de Russische propaganda-machine het hoofd te bieden. Volgens Kos wil Rusland een pro-Russischeregering in Moldavië aan de macht helpen bij de parlementsverkiezingeneind september 2025. De Eurocommissaris is zelf in Moldavië geweest omhet Russische narratief dat tegen Brussel is te keren.De Westelijke Balkan kent twee type landen: zij die leveren en zij die niet(willen) leveren. Veel is afhankelijk van politieke wil. Kos zegt teverwachten dat Montenegro in 2026 en Albanië in 2027 klaar zullen zijnvoor toetreding. Voor de andere landen is het moeilijker. De Joegoslaviëoorlog heeft diepe sporen nagelaten. De Europese Unie spant zich in omverzoening te bewerkstelligen. Servië moet meer garanties geven voorvrije media en hervormingen van het kiesstelsel doorvoeren. Bosnië enHerzegovina heeft een complexe staatsstructuur, die destijds werkte omtot vrede te komen (Dayton akkoorden), maar nu herzien moet worden omte kunnen werken, volgens Kos. Tot slot merkt zij op dat IJslandoverweegt EU-lidmaatschap aan te vragen en dat ook in Noorwegen depublieke opinie lijkt te veranderen. Canada heeft de EurocommissarisTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-02, nr. 32503 benaderd met de vraag of lidmaatschap mogelijk is. Omdat het geenEuropees land is, kan dit niet. Maar het aangaan van een partnerschapbehoort wel degelijk tot de opties.In de vraag- en antwoordsessie met de Kamerleden is nader vangedachten gewisseld over: het dilemma van veiligheid en stabiliteit inEuropa en het vasthouden aan de strikte criteria voor EU-uitbreiding ophet terrein van de rechtsstaat; de relaties van de Europese Unie metArmenië en Azerbeidzjan; publiekscommunicatie van de Europese Unieover de uitbreiding in de EU- en kandidaat-lidstaten; de relatie tussen deuitbreiding en interne hervormingen van de EU; en het partnerschap metCanada.De rapporteurs,KahramanVan CampenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 21 501-02, nr. 32504