Aukje de Vries

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden1138Vragen van de leden Kröger, Bushoff (beiden GroenLinks-PvdA) enTeunissen (PvdD) aan de Minister van Financiën en de Staatssecretaris vanBuitenlandse Zaken over het bericht «Omstreden gasproject in Mozambiqueweer van start, met Nederlandse hulp» (ingezonden 5 februari 2026).Antwoord van Minister Heinen (Financiën), mede namens de Staatssecretarisvan Buitenlandse Zaken (ontvangen 19 februari 2026).Vraag 1Kent u het bericht «Omstreden gasproject in Mozambique weer van start, metNederlandse hulp» van 29 januari jongstleden, waarin wordt beschreven dathet omstreden gasproject in Mozambique weer van start gaat en Nederlandbetrokken blijft via de exporteurspolis aan Van Oord?1Antwoord 1Ja.Vraag 2Waarom acht u het verstandig om de exporteurspolis te laten doorlopen eneen Nederlands bedrijf met publieke dekking van de Nederlandse belasting-betaler door te laten gaan met werkzaamheden aan dit project?Antwoord 2Zoals uiteengezet in mijn brieven van 11 november 2025 en 1 december 2025is er voor de exporteurspolis geen sprake van een nieuw wegingsmoment.2Volgend uit Nederlands verzekeringsrecht kan de Staat deze polis alleenpauzeren of beëindigen wanneer er sprake is van aantoonbare fraude ofnalatigheid door Van Oord. Hiervan is geen sprake.Vraag 3Hoe ziet u toe op de naleving van internationale regelgeving en richtlijnenvan de werkzaamheden van Van Oord?1NOS.nl, 29 januari 2026, https://nos.nl/artikel/2600182-omstreden-gasproject-in-mozambique-weer-van-start-met-nederlandse-hulp2Kamerstukken II 2025/26, 26 485, nr. 458Kamerstukken II 2025/26, 26 485, nr. 459 ah-tk-20252026-1138ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 Antwoord 3Van Oord rapporteert sinds begin 2021 middels reguliere monitoringsrappor-tages over hun werkzaamheden aan ekv-uitvoerder Atradius Dutch StateBusiness (ADSB). Er is afgesproken dat zij dit blijven doen. Op deze maniermonitort ADSB of de werkzaamheden van Van Oord in lijn zijn met internatio-nale standaarden.Vraag 4Herinnert u zich het onderzoek van Clingendael dat u met de Kamer heeftgedeeld waarin een beeld wordt geschetst van structurele mensenrechten-schendingen door Mozambikaanse veiligheidsdiensten in de regio, begaan bijde bescherming van dit gasproject?3Antwoord 4Ja.Vraag 5Waarom blijft u werkzaamheden aan dit gasproject via een exporteurspolisdekken terwijl onderzoek – nota bene in uw opdracht – heeft geconcludeerddat de bescherming van het project gepaard ging met structurele mensen-rechtenschendingen? Hoe rijmt dit met wat u op 1 september 2025 aan deKamer schreef: «In algemene zin kan ik bevestigen dat Nederland geenexportkredietverzekering verstrekt aan projecten waarbij sprake is vanonacceptabele mensenrechtenrisico’s»?4Antwoord 5Besluitvorming over het verstrekken van een ekv vindt plaats voorafgaandaan polis afgifte. Dan wordt getoetst of het project in lijn is met het Neder-landse beleid voor de ekv. Projecten met onacceptabele risico’s zullen niet inverzekering worden genomen. Na afgifte van de polis kan deze alleen wordeningetrokken wanneer er sprake is van aantoonbare fraude of nalatigheid doorde verzekerde partij, in dit geval Van Oord. Hiervan is geen sprake.Vraag 6Welke, bijvoorbeeld juridische, risico’s ziet u hier voor de Nederlandseoverheid die deze werkzaamheden dekt en op die manier nog altijd betrokkenis bij dit project?Antwoord 6De Staat loopt een financieel risico dat is gelijk aan het maximale verzekerdeschadebedrag onder de exporteurspolis. Verder is de Staat onder Nederlandsverzekeringsrecht gehouden aan het nakomen van zijn verplichtingen alsverzekeraar onder de exporteurspolis. Indien dit niet gebeurt kan ditjuridische consequenties met zich meebrengen.Vraag 7Kunt u precies uiteenzetten wat het verschil is tussen de financieringspolis ende exporteurspolis en waarom de financieringspolis wel is stopgezet, maarNederland de exporteurspolis niet stop wil of kan zetten?Antwoord 7De exporteurspolis dekt het risico dat Van Oord niet betaald krijgt vooruitgevoerde werkzaamheden. De financieringspolis voor Standard CharteredBank dekt het risico dat de lening die verstrekt wordt aan het project nietwordt terugbetaald. Het gaat om twee verzekeringen met verschillendepartijen, die los van elkaar staan. Voor een uitgebreide uiteenzetting van hetverschil tussen de financieringspolis en de exporteurspolis en het daaruitvolgende handelingsperspectief voor de Staat verwijs ik naar mijn brievenvan 11 november 2025 en 1 december 2025.53Kamerstuk 26 485, nr. 4594Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2024–2025, nr. 2952.5Kamerstukken II 2025/26, 26 485, nr. 458Kamerstukken II 2025/26, 26 485, nr. 459Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 Vraag 8Hoe is het stopzetten van de financieringspolis gebeurd? Kunt u bevestigendat de Nederlandse exportkredietverzekeraar Atradius DSB, samen met deBritse exportkredietverzekeraar, de deelname aan het project niet opnieuwhad bevestigd en dat TotalEnergies daarom heeft besloten zonder Neder-landse en Britse financiering verder te gaan met het project?Antwoord 8TotalEnergies (Total) heeft ADSB op 24 november 2025 via een zogehetencancellation noticelaten weten af te zien van het door Nederland verzekerdedeel van de financiering van het project. Het besluit van Total heeft deNederlandse besluitvorming over de aanpassing van de financieringspolisdoorkruist. Over het besluitvormingsproces in het Verenigd Koninkrijk kan ikgeen uitspraken doen.Vraag 9Waarom heeft u niet eerder deze financieringspolis uit eigen beweging stopgezet? Waarom heeft u dit niet gedaan na verschijnen van het onderzoek vanClingendael op 7 november 2025? Waarom heeft u dit niet gedaan na éénvan de sinds 2021 toenemende waarschuwingssignalen die u bereikten overgeweld, klimaat- en milieuschade? Was dit een kwestie van niet kunnen ofniet willen?Antwoord 9Het kabinet heeft altijd aangegeven vast te houden aan een gedegenbesluitvormingsproces waarin alle risico’s zorgvuldig worden gewogen.6Hiertoe achtte ik het noodzakelijk om over een zo volledig mogelijk beeld tebeschikken. Juist vanwege zorgwekkende signalen over de veiligheidssituatieheb ik in december 2024 besloten om aanvullend onafhankelijk advies in tewinnen.7 De onderzoekers van Clingendael en Pangea Risk hebben hunadviesrapporten op 7 november 2025 opgeleverd. Met deze adviesrapportenhad het kabinet, samen met de adviezen van ADSB en hun onafhankelijkeconsultants en de input vanuit lokale stakeholders en de Nederlandseambassade in Maputo, voldoende informatie om tot besluitvorming over tegaan. Tot besluitvorming over de aanpassing van de financieringspolis is hetechter niet gekomen vanwege het besluit van Total.Vraag 10Welke stappen heeft u wél ondernomen na verschijning van het Clingendael-onderzoek op 7 november 2025?Antwoord 10Zoals in voorgaand antwoord toegelicht was er pas na 7 november 2025voldoende informatie om te starten met de voorbereiding van de besluitvor-ming over de aanpassing van de financieringspolis. Doordat het besluit vanTotal de Nederlandse besluitvorming doorkruiste zijn door het kabinet, naasthet openbaar maken van de eerder genoemde adviesrapporten, geenbesluiten genomen over de ekv-polissen voor onderhavig project.Vraag 11Aangezien Nederland tot voor kort medefinancier was van het project, welkeverantwoordelijk vloeit hieruit voort? Heeft Nederland volgens u eenverantwoordelijkheid – zo niet juridisch, danwel moreel en politiek – bij hetzorgen voor rechtvaardigheid voor slachtoffers en nabestaanden van hetgeweld? Bent u voornemens medewerking te verlenen aan de verschillendestrafprocedures die lopen, onder andere in de vorm van toegang tot allerelevante documentatie? Neemt Nederland die verantwoordelijkheid ook opandere wijzen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?6Kamerstukken II 2023/24, 26 485, nr. 4327Kamerstukken II 2024/25, 26 485, nr. 39Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 Antwoord 11Nederland zet zich bij alle projecten waarbij het via een ekv-polis is betrokkenin voor naleving van internationale standaarden. Indien er tijdens deuitvoering van het project sprake is van misstanden dan zal Nederland altijdde invloed die het heeft maximaal inzetten om verbetering voor betrokkenpartijen te realiseren. Nu Nederland niet langer betrokken is bij de financie-ring van het project kan het via die weg geen invloed meer uitoefenen. Hetkabinet heeft wel het adviesrapport van Clingendael gedeeld met deautoriteiten in Mozambique zodat zij deze kunnen gebruiken voor hun eigenonderzoeken. Tevens heeft de Nederlandse ambassade in Maputo bij derelevante Mozambikaanse organisaties (het Ministerie van BuitenlandseZaken, het Ministerie van Justitie en het Openbaar Ministerie van Mozambi-que) het belang onderstreept dat Nederland aan deze onderzoeken hecht endat de voortgang ervan nauwlettend zal worden gevolgd.Vraag 12Hoe beoordeelt u de huidige contractuele clausules die moeten waarborgendat opdrachtnemers voldoen aan IMVO-richtlijnen en internationale mensen-rechtenstandaarden? Deelt u onze analyse dat de nog steeds uitstaandeexporteurspolis voor Van Oord laat zien dat deze verplichtingen mogelijkonvoldoende stevig zijn verankerd in de contracten die Atradius DSB afsluit?Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen om deze bepalingen te versterken enherhaling te voorkomen? Zo nee, waarom niet?Antwoord 12Elke exporteur ondertekent bij het indienen van een verzekeringsaanvraageen inspanningsverplichting voor het naleven van de OESO-richtlijnen voormultinationale ondernemingen. ADSB controleert in hun milieu- en socialebeoordeling of het beleid van exporteurs daarvoor voldoende is. Voor hoogrisicoprojecten wordt deze naleving door de exporteur ook tijdens deuitvoering van het project of de levering van het kapitaalgoed gecontroleerd.Indien de verzekerde partij zich niet houdt aan gemaakte afspraken dan kandit in het uiterste geval gevolgen hebben voor het recht op schade-uitkering.Deze situatie is voor onderhavige exporteurspolis niet aan de orde omdat ikgeen reden heb om aan te nemen dat Van Oord zich niet aan internationalestandaarden heeft gehouden. Ik zie dan ook geen aanleiding om debestaande procedures aan te passen.Vraag 13Kunt u beschrijven op welke manier u en Atradius DSB afgelopen maandencontact hebben gehad met TotalEnergies?Antwoord 13Sinds ADSB betrokken is bij het project is er regelmatig contact geweesttussen ADSB en Total voor de beoordeling van de financiële, milieu- ensociale, compliance en veiligheidsrisico’s van het project. Dit is conform dereguliere werkwijze van ADSB en ging door middel van gesprekken ensite-visits. ADSB heeft na de beslissing van Total om af te zien van het doorNederland verzekerde deel van de financiering geen contact meer gehad metTotal over de financiering van het project.De Nederlandse ambassade in Maputo heeft op verschillende momentencontact gehad met de leiding van Total in Mozambique, onder andere overmensenrechten. Op laagambtelijk niveau is er contact geweest tussen deMinisteries van Financiën en Buitenlandse Zaken en Total over het project enom contact tussen de onderzoekers van Pangea Risk en Clingendael tot standte laten komen. De onderzoekers hebben hun bevindingen aan vertegenwoor-digers van Total toegelicht. Daarnaast heeft het Ministerie van Financiën opverzoek van Total op vier momenten in 2025 op hoogambtelijk niveau contactgehad met vertegenwoordigers van het bedrijf. Tijdens deze gesprekken ishet ministerie gevraagd naar het Nederlandse besluitvormingsproces en hetwerk van de eerder genoemde onderzoekers. Tot slot heb ik zelf op initiatiefvan Total op 1 december 2025 telefonisch gesproken met de PresidentExploration and Production, waarbij ik heb aangegeven de adviezen vanClingendael en Pangea openbaar te zullen maken. De betreffende rapportenzijn dezelfde dag naar de Tweede Kamer gestuurd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4 Vraag 14Op welke manier brengt TotalEnergies verslag uit van het project richtingAtradius DSB? Welke informatie over het project wordt met u gedeeld en hoeziet deze verslaglegging eruit?Antwoord 14Met het beëindigen van de financieringspolis zijn ook de rapportageverplich-tingen van Total richting ADSB vervallen. Zoals aangegeven in het antwoordop vraag 3 levert Van Oord nog wel reguliere monitoringsrapportages aanover hun eigen werkzaamheden binnen het project.Vraag 15Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen drie weken beantwoorden?Antwoord 15Ja.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel5