Don Ceder

Uitvoering sociale zekerheid

De heer Ceder (ChristenUnie): Ik constateer langzamerhand wel een patroon. Mijn collega van D66 gaf net aan dat we van de toeslagen af moeten, maar inmiddels zijn er maatregelen genomen die het juist bemoeilijken om van die toeslagen af te komen. Dat komt door de augustusbesluitvorming. Het CDA hoor ik nu ook iets soortgelijks zeggen, namelijk dat wij moeten gaan onderhandelen, dat de sociale partners tot een akkoord moeten komen en dat er meer moet gebeuren dan alleen de instroom. Maar vervolgens komen ze zelf niet met een idee waar het dan op zou moeten zitten. Ik ben het wel eens met mijn collega's dat het dan wel uitkomt op een platte bezuiniging. De WIA gaat inderdaad om instroom en preventie. Daar ben ik het mee eens. Maar de grootste kritiek gaat over de hervorming van het WIA-stelsel zelf, over de 35-minners en hoe het er nu aan toe gaat.

De heer Ceder (ChristenUnie): Mijn vraag is, even los van wat het kabinet onderhandelt met de sociale partners: wat vindt het CDA de goede weg voorwaarts ten aanzien van de WIA en de hervormingen?

De heer Ceder (ChristenUnie): Dit is volgens mij juist het probleem. Ik pel het even af. Mijn collega van het CDA zegt: er moet meer aan preventie gebeuren. Daar is niemand het mee oneens, maar het schuift de bal wel vooruit naar de partners om in te vullen hoe dat moet gebeuren. De coalitiepartijen nemen niet de verantwoordelijkheid die ze zouden moeten nemen om in ieder geval aan te geven hoe het moet gebeuren, behalve met een verkapte bezuiniging. Niemand is het ermee oneens dat je een goede uitstroom zou moeten hebben. Maar ook dat is een slogan, in plaats van dat er inhoudelijk wordt aangegeven wat het zou moeten betekenen, behalve een verkapte bezuiniging. Niemand is tegen vereenvoudigen, maar iedereen weet: als je aan knoppen gaat draaien en je het vereenvoudigt, dan zorg je dat mensen die al in een kwetsbare positie zitten, in een nog kwetsbaardere positie komen.

De heer Ceder (ChristenUnie): Mijn vraag is nogmaals of het CDA los van deze drie uitgangspunten waar niemand het mee oneens is, aan kan geven welke stappen we nu concreet zouden moeten zetten. Of geeft het CDA aan dat de uitkomst is dat de partners het zelf maar moeten uitvogelen? Ik ben gewoon heel erg benieuwd wat de coalitiepartijen vinden.

De heer Ceder (ChristenUnie): Dank, voorzitter, en excuus; ik moet er zo even uit voor een briefing, maar daarna sluit ik weer aan. Die briefing begint zo, dus vandaar dat ik met toestemming van de collega's wat eerder mijn inbreng doe. Voorzitter. Deze week verscheen er in de NRC een artikel waarin staat dat de SER dit najaar nog met een advies komt over hoe de toeslagen afgeschaft kunnen worden. De politiek zegt al jarenlang de wens te hebben om de toeslagen af te schaffen, maar de realiteit is dat we jaren later nog steeds vrij weinig zijn opgeschoten. Ik hoop dat het advies van de SER het instrument gaat zijn om wel stappen te zetten en inkomensondersteuning voor mensen veel makkelijker te maken dan nu het geval is. De ChristenUnie pleit daar, zoals velen weten, al langer voor. We hebben daar ook een plan voor gemaakt. Met het Belastingplan dat het kabinet vorige week heeft ingediend, is het toekomstbeeld van een eenvoudiger en rechtvaardiger stelsel echter juist weer een stap verder weg geraakt. Dat is toch mijn frustratie met dit dossier. Wij zeggen allen dat we van de toeslagen af moeten en wij zeggen allen dat meer werken meer moet lonen, maar elk jaar wordt er weer een handtekening gezet — dat gebeurde afgelopen weken ook weer — voor het gebruik van precies die knoppen waardoor het moeilijker wordt om de toeslagen af te schaffen en waardoor het minder aantrekkelijk wordt om meer te werken. Een van de doelstellingen van de agenda van het kabinet is dat werken meer moet lonen. Ik denk dat niemand daarop tegen is, maar het kabinet legt de lastenverzwaring vrijwel volledig bij de inkomstenbelasting. Zijn we dan wel echt met de goede dingen bezig? Voorzitter. Wat de ChristenUnie betreft is de grootste misser van de hervormingsagenda voor inkomensondersteuning dat de hervorming van het toeslagenstelsel buiten de scope van het traject valt, terwijl dit de kern zou moeten zijn van de hervormingen en niet alleen onder de verantwoordelijkheid van Financiën zou moeten vallen, maar ook de nadrukkelijke bemoeienis van SZW zou moeten hebben. Voorzitter. Na deze klaagzang heb ik wat vragen voor de minister. Allereerst heb ik een vraag over chronisch zieken en de Participatiewet. Hoe langer de hervormingen op zich laten wachten, hoe langer deze groep nog in een vrijwel onmogelijke positie zit. Het is nog steeds niet opgelost, ondanks moties van mijzelf, de heer Flach en anderen. In de brief van de minister lezen we geen concrete voortgang. Er wordt verkend wat mogelijk is. Graag zou ik een toelichting van de minister krijgen op de stand van zaken. Wat is de ambitie van het kabinet ten aanzien van chronisch zieken in de Participatiewet? Kan de minister concreet toezeggen voor het einde van het jaar een processchets naar de Kamer te sturen? Wat doen we in de tussentijd? Tot de tijd waarin we geen toeslagen meer hebben, moeten we ervoor zorgen dat het niet-gebruik zo laag mogelijk is. De suggestie van de woningcorporaties is om een pilot te starten om de huurtoeslag voor niet-gebruik tegen te gaan. Kan de minister concreet toezeggen naar dit voorstel te kijken? Wil hij in een brief aangeven hoe hij daarmee omgaat? Voorzitter. We hebben eerder de discussie gehad over de Aof-premie. De Raad van State heeft de waarschuwing gegeven dat die inmiddels oneigenlijk wordt gebruikt. Dit hebben we inmiddels ook aangekaart, want dit schaadt het vertrouwen in het stelsel. Daarnaast zijn er al meerdere werkgevers, waaronder gemeenten, die nu naar de overheid stappen en compensatie eisen. Hierover is eerder een motie ingediend door collega's Grinwis en Patijn, om de juridische werkelijkheid te gaan schetsen. Die schets is er nog niet. Ik heb begrepen dat het ministerie werkt aan een Kamerbrief over de toekomstbestendigheid. Kan de minister concreet toezeggen voor het einde van het jaar de brief met de uitwerking van de motie-Grinwis/Patijn naar de Kamer te sturen, zodat we hier het debat over kunnen voeren? Hoe langer we wachten, hoe groter de kans is dat ook dit weer een hoofdpijndossier wordt, omdat vrijwel alle werkgevers in het land dan ook hun geld gaan terugeisen. Het is namelijk wettelijk vereist dat de Aof-premie in verhouding staat tot de uitgaves, en dat lijkt nu te ver uit elkaar te lopen. Voorzitter. Vandaag bleek ook dat het maximaal verkorten van de WW-duur amper leidt tot extra werkgelegenheid, volgens de doorrekening van het Centraal Planbureau. Wat betekent dit voor de insteek van het kabinet in de onderhandelingen? De ChristenUnie steunt een mogelijk akkoord. We juichen dat graag toe, maar het moet wel werken en niet alleen een verkapte bezuiniging zijn. Mijn vraag is hoe de inzet voor de WW-verkorting, met het oog op het onderzoek dat naar voren is gekomen, voor het kabinet zou moeten leiden tot een beter werkend stelsel. Als we niet uitkijken, leidt het alleen tot een verkapte bezuiniging. Daar tekent de ChristenUnie niet voor. Voorzitter. Ik kom aan het einde. Kan de minister toezeggen in de kabinetsbrief een reactie te geven op de knelpuntenbrieven van het UWV, de SVB en de Landelijke Cliëntenraad? Ik kan ze punt voor punt langslopen, maar ik denk dat het handiger is wanneer daarop wordt teruggekomen in een brief. Tot slot. Kan de hervorming van de Toeslagenwet ook onderdeel worden van de onderhandelingen rond de hervormingen? Ik denk dat het belangrijk is om daar wat stappen te zetten, zodat we ook de uitvoering beter op de rit kunnen krijgen. Volgens mij is mijn tijd op, voorzitter, dus ik hou het daarbij. Dank.

De heer Ceder (ChristenUnie): In tegenstelling tot mijn collega hoor ik wel een hele positieve handreiking. Eentje heb ik in ieder geval niet zo scherp gehoord, of ik heb niet goed geluisterd. De minister geeft aan dat de bedragen die nu ingeboekt zijn — dat moet, want je stelt gewoon met elkaar regels op — niet leidend zijn. Uiteraard wil de minister niet al op voorhand zeggen dat het helemaal geen besparingen oplevert. De minister wil dat gesprek met een open houding aangaan met als doel om in ieder geval tot hervormingen te komen die tot verbeteringen leiden. Als het een besparing oplevert, dan is dat wel mooi, want we zien ook wel dat de middelen voor de sociale zekerheid elk jaar een groter deel van de hele taart zijn. Kan ik het zo interpreteren? Als dat zo is, dan vind ik dat een handreiking waarna ik ook kan zeggen: ga dan ook met elkaar praten.

De heer Ceder (ChristenUnie): Daar ben ik blij mee. Ik hoop dan ook dat u voluit geciteerd wordt, zodat bepaalde beelden weggenomen kunnen worden. Kan de minister in dat kader wel toezeggen dat het dan niet alleen zal gaan om instroom, uitstroom en vereenvoudiging, maar dat bijvoorbeeld toeslagen daar ook een onlosmakelijk onderdeel van zullen zijn en dat dat in principe ook geldt voor hoe je omgaat met het onrecht dat nu in de WIA zit? Ik ken de discussie rond de 35-minners. Als je zegt dat bedragen niet leidend zijn, zou ook dat daar een onderdeel van moeten zijn. Is de minister bereid toe te zeggen dat hij, als de partijen aan tafel komen, daar in ieder geval het gesprek over zal voeren?

De heer Ceder (ChristenUnie): Een korte vraag. Ik zou graag een concrete toezegging willen hebben over wanneer we uiterlijk een brief kunnen krijgen; de volgordelijkheid is me om het even. De reden is dat wij kort na de brief ook graag met de Kamer in debat zouden willen om inderdaad een richting te gaan kiezen.

De heer Ceder (ChristenUnie): Is dit mijn laatste? Ja, goed. In het verlengde van de heer Heutink over de dwangsommen, zou ik het waarderen, omdat ik daar geen beeld van heb, als de minister ook, misschien in een brief al komt, heel specifiek kan ingaan op hoe andere landen hiermee omgaan. Bij sommige dwangsommen blijkt dat Nederland de enige is. Het plaatst ook even in Europees perspectief in hoeverre deze stap juist dichter naar harmonisering gaat of daarvan afwijkt. Mijn vraag is of de minister dat in ieder geval ook wil opnemen, zodat we dat als Kamer kunnen meewegen in ons oordeel. En zo ja, kan hij aangeven wanneer?

De heer Ceder (ChristenUnie): Ik heb een onbeantwoorde vraag.

De heer Ceder (ChristenUnie): Voorzitter. Misschien heb ik het gemist. Ik heb nog twee punten. Ik had de minister gevraagd of hij kon toezeggen dat er een kabinetsbrief komt op de knelpuntenbrieven van het UWV, de SVB en de Landelijke Cliëntenraad, als het kan nog voor de behandeling van de begroting SZW. Dan kunnen we misschien nog zaken doen met elkaar en daarmee de uitvoeringsorganisaties helpen. Dan het onderwerp chronisch zieken. Ik vroeg me af of de minister mij kan toezeggen de Kamer te informeren voor het debat in oktober waarvoor de minister mij uitnodigde of in ieder geval voor de begroting van SZW. Ik vraag dit omdat de ervaring mij heeft geleerd dat als ik geen toezegging vraag, het soms kan gaan spoken op het ministerie en het nog wat langer gaat duren. Vandaar dat ik echt een concreet punt vraag. Tot slot op het punt van de motie van de heer Mulder. Je hebt verwijtbaarheid, maar je hebt ook toerekenbaarheid. Iemand die een psychose heeft of zeer verstandelijk beperkt is kan iets opzettelijk doen, waarbij misschien de vraag is in hoeverre dat toerekenbaar is. Daarom zou je dit altijd op zo'n manier moeten toepassen. Dat geef ik nog even mee. Ik heb ooit een amendement ingediend, maar de Kamer vond het niet nodig om dat erin te amenderen. Dat nog even als antwoord daarop.