Corrie Van Brenk

Jaarverslag ministerie VWS 2025

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Het voorzitterschap gaat nog niet helemaal soepel. Ik wilde iets vragen aan D66. U begint over jonge kinderen, vapen enzovoort, maar we hebben recent gehoord dat het al veel eerder is. We zien dat Nederland internationaal gewoon heel slecht scoort. We zijn op de ranglijst gezakt naar plaats 22. We zien dat er babysterfte is en dat er zwaar overgewicht is bij jongeren. Hoe kijkt D66 ernaar dat we gaan proberen dat aan te pakken?

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Voordat de VVD de kas gaat spekken van de VVD, moet ik toch even ingrijpen! Het klinkt heel heftig: de kosten exploderen, het is verschrikkelijk. Maar is de VVD bereid om eens kritisch te kijken wat nou de werkelijke kosten zijn voor al die mensen die werken aan het bed, in de zorg dus, in verhouding tot de kosten voor al die mensen die verdienen aan de zorg? Straks zal ik er in mijn bijdrage op ingaan. Als we daar eens wat kritischer naar kijken, kunnen we het geld van de ene pot verschuiven naar de andere.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Dank, voorzitter. Zorg maakt mensen gezonder, houdt ze zelfstandig en vergroot de kwaliteit van leven. Ze maakt het mogelijk om te blijven werken, te zorgen voor anderen en mee te doen in het dagelijks leven. Goede en tijdige zorg voorkomt vaak zwaardere en duurdere zorg later. Zorg levert meer dan gezondheidswinst alleen. Ze ontlast mantelzorgers, voorkomt isolement en versterkt vertrouwen en sociale samenhang. Moeten we dan niet alleen kijken naar wat het kost, maar juist ook naar wat het oplevert? Voorzitter. Mijn hart huilt als ik denk aan de plannen van dit kabinet. Het wil de huishoudelijke zorg wegbezuinigen, juist degene die wekelijks de oudere of gehandicapte ziet, die ziet of het niet goed gaat, die meeleeft, die de tijd neemt om even stil te staan bij de zorgen, die het ziet als iemand ingeschakeld moet worden omdat het niet meer gaat en die ervoor zorgt dat iemand langer thuis kan blijven wonen, precies dat wat het kabinet wil. Is het nou echt nodig? Loopt het nu gierend uit de rails? Ik dacht het niet. Maar afhankelijk van hoe je het een en ander framet, lukt dat heel vaak wel. De Wmo: de gemeenten geven er meer aan uit, maar is het werkelijk een probleem? In 2017 ging het om 4,6 miljard. In 2024 is het 6,05 miljard. Dat lijkt een stijging van 32%, maar als je het corrigeert met inflatie, resteert een groei van 8%. In diezelfde periode is het aantal gebruikers met 23% toegenomen. Dat zegt dus dat de kosten per gebruiker gedaald zijn en als je kijkt naar de rijksbegroting, dan zie je dat het aandeel van de Wmo daalde van 1,44% naar 1,24%. We geven dus een kleiner deel uit, terwijl er meer mensen gebruik van maken. Is het daarmee dan onbetaalbaar geworden? Wij denken van niet. Cijfers kunnen zo gemanipuleerd weergegeven worden, maar zien we wel alles of krijgen we een beeld voorgeschoteld waar nog wel het een en ander op af te dingen is? In ziekenhuizen geldt de gemiddelde ligduur als teken van succes: hoe korter, hoe beter. Maar klopt dat wel? Zorg die eerst in het ziekenhuis werd geleverd, wordt nu verplaatst naar huis, naar wijkverpleging, naar mantelzorgers. De ligduur verdwijnt, maar de zorg niet. We zien de druk die dit oplevert voor andere domeinen niet, de extra afstemming en onzekerheid voor patiënten. Zorg levert gezondheid en kwaliteit van leven op, maar die zien we niet terug in cijfers. De Rekenkamer waarschuwt al jaren voor het overschrijden van maximaal aanvaardbare wachttijden. In 2020 constateerde de Rekenkamer dat door de wachttijden in de ggz voor complexe psychische problemen de cliënt het langst moest wachten op een behandeling. Door de aanpassing van de financiering is het iets beter geworden, maar zien we wel alles? Iemand met diverse psychische klachten past niet binnen één diagnose. Dan wordt het te moeilijk en hoort men bij intakes vaak "nee". Die komt niet voor op een wachtlijst en die komt niet terug in de kwaliteitsindicatie van de instellingen die de persoon weigerden. Voor de cijfers bestaat ze niet. Wij hier zien haar niet. Wij kennen al deze mensen niet. Ze staan immers nergens weergegeven. Een moeder van een cliënt met een verstandelijke beperking vertelde: "Ze hebben niet letterlijk gezegd dat mijn dochter te duur was. Ze zeiden dat er geen passende plek voor haar was." Dat is eigenlijk hetzelfde, maar dan in andere woorden. We praten over en zien cijfers van patiënten die wel in zorg zijn, maar wie buiten beeld blijft, diegenen die bij de voordeur worden geweigerd, die zien en horen we niet, maar die zijn er wel. Daar heeft de maatschappij uiteindelijk de last van te dragen. 's Heeren Loo gaf aan dat het gemiddeld €10.000 per jaar verlies lijdt voor een VG7-cliënt. In 2023 kwam dat neer op 25 miljoen tekort. Een instelling die nee zegt, beschermt de balans, maar daarmee is het probleem niet opgelost, maar wordt het verschoven naar ouders en mantelzorgers. Zien wij ook hoeveel geld er nu werkelijk gaat naar verpleegkundigen, naar mensen aan het bed? Wij zien in de cijfers niet hoeveel er gaat naar verpleegkundigen aan het bed en hoeveel er gaat naar adviseurs, onderzoekers, ICT-systemen en controles. De Rekenkamer is kritisch op de vele akkoorden en de kosten en baten die daarmee gemoeid zijn. Wat hebben werknemers aan het bed en de mensen thuis nu werkelijk gemerkt van het vele geld dat beschikbaar is gesteld? Wil de minister hier eens op reflecteren? Wat ons betreft gaat de kost voor de baat uit, maar beseft deze regering dat veel maatschappelijke problemen uiteindelijk terechtkomen op het bordje van de zorg? Preventie helpt. Dakloosheid, armoede, ongezonde voeding, schuldenproblematiek: als er bij die problemen door andere ministeries adequaat geholpen zou worden, zou dat heel veel zorg schelen. Ziet de minister dit ook? Voorzitter. Is de minister bereid om eens te kijken naar het aanbesteedcircus? Vele mensen werken daaraan en dat zijn vaak niet de goedkoopste jongens en meisjes. 342 gemeentes zijn daar mee bezig, en nog veel meer organisaties. Wat kost dat allemaal in verhouding met wat het oplevert? Kunnen we niet kritischer kijken naar iedereen die werkt en verdient aan de zorg, zodat we niet hoeven te bezuinigen op de mensen die werken in de zorg? Daar worden onze burgers namelijk de dupe van. Zouden we dat uit elkaar kunnen halen in de begroting en in het jaarverslag? Wat kosten alle mensen die verdienen aan de zorg ons? Dan zetten we dat in verhouding met al die harde werkers in de zorg en dan zullen we pas praten over waar die bezuinigingen neerslaan. Voorzitter. Tot dit moment was 50PLUS opbouwend kritisch, maar nu moet het chagrijn er even uit. Wanneer geeft de minister zorgfraude de prioriteit die het verdient? Waarom moest een commissiedebat maanden verplaatst worden omdat het ministerie zijn zaakjes niet op orde had? Er wordt gesproken over bedragen die oplopen tot 10 miljard euro, het bedrag dat deze regering wil bezuinigen op zorg. Wij vinden het dan wel zo fair dat je alles op alles zet om dan ook dat gapende gat van het zorggeld dat wegvloeit naar zorgcriminelen te dichten. Daar zie ik te weinig urgentie op. Ik wil wijzen op de herhaaldelijke kritische noten van de Rekenkamer. Het werd net al gezegd. Er ligt een rapport, Een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Het rapport is van 2022, vier jaar geleden. Nu is er nog steeds een zorgelijk gebrek aan daadkracht, ook van deze minister. We konden gisteravond bij EenVandaag zien welke daadkracht er wel getoond werd, namelijk het ontmantelen en uit elkaar trekken van het speciale team Integere Bedrijfsvoering en Zorgverwaarlozing — mijn collega van de VVD zei het net — dat bewezen heeft zorgfraude te kunnen opsporen. Zo wordt heel veel waardevolle kennis en ervaring om zorgfraude te bestrijden vernietigd. Dat is wat ons betreft onbestaanbaar, want er is een schrijnend tekort aan doortastend, proactief toezicht. Voorzitter. Wij worden moedeloos van zo veel in onze ogen onkunde. Ik wil dat deze minister aan ons uitlegt hoeveel urgentie dit onderwerp heeft op haar ministerie. Hoeveel mensen zijn hier dag en nacht mee bezig? Ziet iedereen de noodzaak? Hoe is de samenwerking met JenV en het Openbaar Ministerie? Alles wat over meerdere ministeries verdeeld is, lijkt gedoemd te mislukken. Hoe strak zit hier nu regie op? Wij zijn het vertrouwen in de aanpak nu al kwijt door deze verkeerde start. Graag een uitgebreid betoog van deze minister en geen kluitjes of riet. Dank, voorzitter.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik kan me zomaar voorstellen dat het niet zomaar anders kan als je iets al jaren doet en we aan zo'n begroting van een ministerie schaven. Ik zou eigenlijk wel graag willen dat er in ieder geval gesproken kan worden over de vraag of we er voldoende kritisch in zijn aan wie we geld uitgeven. Zouden we niet zelf ook eens kritisch moeten kijken naar, zoals ik het noemde, het aanbestedingscircus? Daar gaat best veel geld in om. Wat levert de zorg op? Het gaat dan niet zozeer alleen maar over centen en over wat het kost, maar over wat het de maatschappij oplevert. Ik zou dat soort dingen ook wel graag in dit geheel willen zien. Ik maakte net ook het punt dat er 100.000 mensen op de wachtlijst staan. Komt dat nou door een personeelsschaarste of heeft dat er ook nog mee te maken dat die patiënten misschien best wel veel geld kosten? Neem ook het voorbeeld dat ik gaf van 's Heeren Loo. Zijn we daar met z'n allen wel voldoende kritisch op? Dat zou ik eigenlijk ook wel van de minister verwachten. Is zij bereid om daar misschien eens een keertje met mensen die hier ook kritisch naar kijken over in gesprek te gaan?

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik moest daar even op kauwen. Ik blijf iedere keer zeggen: ja, we geven veel geld uit, maar we krijgen er ook heel veel voor terug. Op dat punt zou ik het fijner vinden als er bij het jaarverslag van het ministerie ook ruim baan komt om te zeggen wat de zorg ons allemaal oplevert en wat een fantastisch werk zij doen. Kan er gekeken worden naar meer ruimte daarvoor? Ik zie namelijk echt wel dat wij met z'n allen best goed bezig zijn op onderdelen. Dat mag je best wat meer uitventen; laat ik het zo zeggen.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik was gisteren echt laaiend. Ik dacht: hoe kan dit nou? We hebben een minister die zegt "ik ga alles aanpakken". Ik was al heel erg chagrijnig omdat een debat uitgesteld was, omdat de Wibz niet op tijd klaar was. Daarvan dacht ik ook al: nou, het ministerie heeft lekkere prioriteiten! En dan gaat IGJ ... Ik begrijp dat dat geen zbo is en dat het ministerie daar dus niet de eigenaar van is en er toezicht op houdt. Ik zou die verhouding ... Ik had meteen de telefoon gepakt. Ik had die inspecteur gebeld en gezegd: waar ben jij in godsnaam mee bezig? Ik weet niet beter dan dat onze contacten bij de Arbeidsinspectie echt heel chagrijnig zijn dat dit gebeurt, omdat die kennis daar gewoon echt heel hard nodig is. Inderdaad, precies zoals mevrouw Wendel zegt: er zitten daar andere mensen, die kijken daar met een andere blik naar, die zijn lief, die geven mensen nog allemaal de kans om te verbeteren. Er is, precies zoals deze minister zegt, een zorgmaffia en daar kan je niet lief voor zijn. Daar moeten echt pitbulls op zitten. Ik denk dan: als het de hoogste prioriteit is, dan hoop ik dat dat gesprek heel snel is. Ik wil daar heel graag heel snel een reactie op.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ja, die moet daar dan maar aan besteed worden. Ik hoop trouwens dat de minister het volhoudt tot het reces, met dat gehoest. Laat ik zeggen dat ik me zorgen maak. Als iets over meerdere ministeries verdeeld is, dan loopt dat heel vaak niet zo soepel. Dat zien we bij sommige onderdelen. Van vanochtend een heel simpel voorbeeldje: de rivierkreeftjes vreten onze sloten aan. Dat ligt bij Landbouw, maar de lasten zitten bij IenW. Nou, hoe harder Landbouw dan werkt, hoe minder lasten IenW heeft. Dit is ook zoiets waarvan ik denk: hoe gaan we nou zorgen dat dit ook bij JenV on top of mind zit? En dat terwijl we ook zedenzaken hebben, terwijl we ook ... Kortom, er is een heleboel, maar hierbij willen we echt dat het geld van Zorg ook echt in de zorg blijft. Misschien kan de minister dus nog iets zeggen over hoe die samenwerking gaat, zodat ik er meer vertrouwen in heb dat die regie ook echt goed belegd is.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Nou, dat gaat snel. Maar dan neem ik ook gewoon de tijd, heb ik maar bedacht! Voorzitter. Er zijn een paar punten waar ik op terug wil komen. Ik ben blij met de opmerking die net gemaakt werd over de aanbestedingen. Ik weet dat een onderzoeksjournalist heeft geprobeerd om bij een gemeente inzicht te krijgen in de kosten van aanbestedingen. Het is die gemeente gewoon niet gelukt om enig cijfer te leveren. Dat is eigenlijk te gek voor woorden. Er zijn daar namelijk een heleboel mensen mee bezig. Dat is gewoon doodzonde, want ze kosten toch het nodige, zoals ik al zei. Ik zou dus toch iets aan de minister willen vragen. Ik heb twee moties. Ik weet bij voorbaat al dat ze zullen worden ontraden, maar ik moet ze gewoon indienen — sorry. Maar misschien zou zij erover kunnen nadenken of de Algemene Rekenkamer niet een opdracht of een vriendelijk verzoek van ons zou kunnen krijgen om hier eens kritisch naar te kijken: zouden we iets uit elkaar kunnen rafelen over de kosten ín en áán de zorg? Ik had ook nog een opmerking gemaakt die onvoldoende geadresseerd is. Ik vind dus dat ik 'm nog een keer moet maken. Bij onze cijfers zijn er nog steeds mensen die niet terugkomen. Die zien we niet, omdat ze aan de poort van organisaties geweigerd worden of omdat ze dingen niet kunnen. Maar de problemen zijn er wel. Die liggen dan bij de burgers. Ik denk dat we er nog even over moeten nadenken of we daar iets mee kunnen of moeten doen. Dan mijn moties, die misschien al bij voorbaat wanhopig zijn, maar misschien zijn er suggesties om ze enigszins aan te passen waardoor ze werkbaar worden.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Dan nog eentje. Ook die is heel lastig, omdat de minister net gezegd heeft dat ze er niet over gaat. Ik vind eigenlijk dat ze daar wel over zou moeten gaan, maar een minister kan natuurlijk ook niet alles. Ik ga het toch proberen.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Voorzitter. Dan ga ik er maar weer met de geuzenkreet uit: overigens is 50PLUS van mening dat alle 60-plussers recht moeten hebben op een gordelroosvaccinatie. Dank u wel.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik had nog een ander verzoek gedaan. Het kan zijn dat de minister even te druk was met de moties, zal ik maar zeggen. Het ging over de Algemene Rekenkamer. De vraag was of die misschien niet aan zoiets zou willen werken.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik denk daar even over na, maar ik snap wat de minister zegt.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Mag ik nog één vraag stellen? Hoe lang moet ik 'm aanhouden? Wanneer weet ik wat meer?