Martin Martin Bosma

Burgerschap en participatieve democratie

De heer Martin Bosma (PVV): Goed dat de collega van het CDA zich uitspreekt over en vooral tegen politiek geweld, want dat is natuurlijk onacceptabel. Hoe staat hij tegenover de opmerkingen over mensen volop op de bek slaan van de heer Jetten op het partijcongres van D66? Ik schrok daar nogal van.

De heer Martin Bosma (PVV): Nou, er zat daar een zaal die zeer enthousiast was. Die was aan het klappen en net niet aan het joelen. Het hele D66-congres was het er blijkbaar heel erg mee eens. Ik zag niemand met zijn handen op zijn schoot. Die mensen hebben hun excuses niet aangeboden. Wat vindt de heer Van den Brink van al die D66'ers die zo hunkeren naar geweld?

De heer Martin Bosma (PVV): Ja, maar die partijgenoten hebben helemaal geen excuses aangeboden. Ze hebben hun applaus niet ingetrokken of zo. Ik heb tenminste geen enkele D66'er gehoord. Die uitspraak van Jetten: oké. Maar die hele zaal zit daar te joelen en te klappen, omdat hun leider, de premier van Nederland en de leider van een coalitieregering waar ook de partij van de heer Van den Brink in zit, een aankondiging doet tot geweld. De hele zaal staat bijna op zijn kop. Je kan daar toch niet gewoon overheen stappen en zeggen dat er niets gebeurd is?

De heer Martin Bosma (PVV): Voorzitter, dank u wel. We zitten hier vandaag vanwege de radicalisering van D66. We zagen ze hun handen blauw klappen afgelopen zaterdag op het partijcongres. Blij waren ze, opgetogen. Er werden nog net geen spreekkoren ingezet. Maar wat werden ze wild toen Rob Jetten zijn aankondiging tot geweld deed. Allemaal klapten ze, allemaal waren ze blij. Niemand, niemand die zich ervan distantieerde, niet eentje. Ze vonden het prachtig, dat "we gaan ze vol op de bek slaan". Het is belangrijk om dat moment te markeren. De politicoloog Jean Tillie leert ons wanneer iets het stempel extremistisch verdient. Dat is wanneer er wordt opgeroepen tot geweld. Dat moment zagen we afgelopen zaterdag in een zaal vol. Een vraag aan de minister. Hij is verantwoordelijk voor de geheime dienst. Houdt de AIVD D66 extra in de gaten nu de partij zo ontegenzeggelijk extremistisch blijkt te zijn? Zeker omdat die partij oververtegenwoordigd is onder de hoge ambtenaren, rechters, mediamensen, burgemeesters en bobo's in de instituties, is dat toch een zeer gevaarlijke ontwikkeling, lijkt me. De tournure richting geweld van deze partij maakt onderdeel uit van een zwenking richting het totalitarisme en het vallen voor de autoritaire verleiding. De partij gooide recent een van haar klassieke kroonjuwelen overboord en is nu tegenstander, tegenstander, van de gekozen burgemeester, een van de kernpunten uit 1966. Ook het referendum moest eraan geloven. Hans van Mierlo pleitte er vaak voor, ook in een reclamefilmpje, maar D66-minister Ollongren schafte het raadplegend referendum af. D66 was ooit voorstander van democratisering, totdat het volk hele andere dingen bleek te willen dan de D66-elite. Toen was de liefde snel voorbij. De enige motivatie van Ollongren was dat "het referendum niet was geworden wat we ervan hadden voorgesteld". De memorie van toelichting was anderhalf A4'tje. Maar, eerlijk is eerlijk, mijn inspanning bij dat debat was ook minimaal. In het Kamerdebat maakte ik mij er met een jantje-van-leiden van af. Ik las gewoon de tekst voor van Alexander Pechtold waarin hij een paar jaar eerder juist lyrisch was over het referendum. En Rob Jetten interrumpeerde mij. Het verhaal wil nu dat we er iets voor terugkrijgen, namelijk het bindend correctief referendum. De staatscommissie-Remkes schreef een rapport met de mooie titel Lage drempels, hoge dijken. Welnu, het nieuwe referendum, bindend dus, heeft hoge drempels. De dijken zijn nog even laag, denk ik. Die hoge drempels bestaan uit een groot aantal ondersteuningsverklaringen en een bijna niet te nemen uitkomstdrempel. Die is zo hoog dat het in de praktijk nauwelijks nog gaat voorkomen dat een wet door het publiek kan worden afgeschoten. Zo hebben alle coalitiepartijen iets waarmee ze voor de dag kunnen komen. D66, de partij die werd opgericht in de kelder van een reclamebureau, kan nu poseren dat het toch echt voorstander is van een referendum. CDA en VVD, traditioneel tegenstander van een referendum, kunnen achter gesloten deuren tevreden vaststellen dat het referendum dood en begraven is. En dat allemaal dankzij een amendement van de ChristenUnie. Vox populi is niet meer vox Dei. Voorzitter. Het is enorm jammer voor onze democratie dat het referendum niet meer gaat werken. Ik zal dat kort toelichten. Een referendum kan een prima medicijn zijn. Onze democratie werkt niet goed genoeg, heel simpel, omdat er één groep is in Nederland die vrijwel altijd z'n zin krijgt. Dat is hoogopgeleid Nederland. Soms krijgt laag, praktisch opgeleid Nederland ook z'n zin, maar dat is alleen als ze het toevalligerwijs eens zijn met hoogopgeleid Nederland. Zouden de eisen en de wensen van het Nederlandse volk in z'n geheel beleid zijn geworden, dan zouden we een heel ander land hebben gehad. Sociale voorzieningen zouden hoger zijn, de verschillen tussen arm en rijk kleiner, immigratie veel lager, criminaliteit hard aangepakt en Europese integratie op een laag pitje. Op de een of andere manier vindt er een uitruil plaats tussen standpunten. Je krijgt dan het zogenaamde Ostrogorski-effect. Oftewel, dingen die we eigenlijk helemaal niet willen, komen bij die uitruil van kabinetsformaties toch gewoon op de beleidsagenda. Heel vaak zijn dat dingen die hoogopgeleiden willen. Het referendum is van levensbelang, want het kan daar dwars doorheen snijden en zeggen "we willen lagere of helemaal geen immigratie", of "we willen stoppen met die gekke Europese ontwikkeling". Het kan allemaal. Het referendum had ons dat kunnen brengen. Maar helaas, het bestaat niet meer en in de praktijk zal het ook niet meer bestaan. Voorzitter, dank u wel.

De heer Martin Bosma (PVV): Was mevrouw Huizenga aanwezig bij dat beruchte congres van D66 waar de heer Jetten zijn geweldsaankondiging deed? Wat vond zij van die geweldsaankondiging? Heeft zij daarvoor geapplaudisseerd? Is ze het nog steeds eens met haar mogelijke applaus?

De heer Martin Bosma (PVV): Niet alleen de Kamer is erbij, maar ook Extinction Rebellion. Na een Woo-verzoek — ik zei bijna "woke-verzoek" — bleek namelijk dat Extinction Rebellion de boel heeft medegeorganiseerd en heeft meegepraat over het opzetten ervan. Dat vind ik nogal wat, want Extinction Rebellion is gewoon een antidemocratische organisatie die hier Kamerdebatten verstoort, de Tweede Kamer der Staten-Generaal blokkeert, volop gemeenteraadsverkiezingen verstoort en burgers aanvalt met boterzuur. Niemand kan toch enig vertrouwen hebben in zo'n burgerberaad als een antidemocratische, buitenparlementaire club, die nauw gelieerd is aan PRO, betrokken wordt bij het organiseren van zo'n burgerberaad, of wel?

De heer Martin Bosma (PVV): De minister sprak net uitgebreid over het democratisch ethos. Wat buiten het democratisch ethos staat, is geweld en terrorisme. Een organisatie als Extinction Rebellion verstoort de democratie hier in de Tweede Kamer en in gemeenteraden, pleegt aanvallen op burgers en uit antisemitisme. Het is een organisatie die aan alle kanten gewoon niet deugt. Volgens mij kan een minister van Binnenlandse Zaken, die pal staat voor onze democratie, dat niet anders vinden. Dus hoe kan het nou zo zijn dat zo'n antidemocratische en gewelddadige organisatie betrokken is bij zo'n burgerberaad?

De heer Martin Bosma (PVV): Extinction Rebellion werkt gewoon mee aan het opzetten van zo'n burgerberaad. Dat blijkt uit een Woo-procedure, want het was allemaal heimelijk; het was niet naar buiten gebracht. Omdat burgers naar de overheid gingen en zeiden "mag ik die papieren zien", bleek dat een terroristische organisatie gewoon meedenkt aan wat hier gepresenteerd wordt als de grote doorbraak in de Nederlandse democratie. Je laat terroristen mee-organiseren en vervolgens zeg je: kijk eens aan, dit is een bijdrage aan de democratie. Leg me dat nou eens uit, meneer de minister, die de mond vol heeft van het democratisch ethos.

De heer Martin Bosma (PVV): Oef! Dan ga ik er eens goed voor zitten. De situatie is natuurlijk wel ernstig. De grootste partij binnen de coalitie komt bij elkaar. Vervolgens doet de leider van die partij een aankondiging tot geweld — eigenlijk is het een oproep tot geweld — en die hele zaal applaudisseert. Dat is in de Nederlandse politieke geschiedenis natuurlijk een dramatisch moment: de achterban van de grootste partij in de regering reageert enthousiast op geweld. We hoorden deze minister mooie woorden zeggen over democratisch ethos. Maar zo'n geweldsexercitie, die daar plaatsvindt, past toch nooit bij een democratisch ethos? Ik zou het toch leuk vinden als de minister van Binnenlandse Zaken, die pal staat voor onze democratie en de Grondwet, dat applaus — ik heb het niet over de woorden van de heer Jetten — dat eendrachtige applaus, dat angstig makende applaus afkeurt.

De heer Martin Bosma (PVV): Extinction Rebellion is een organisatie die onze bijeenkomsten in de Tweede Kamer verstoort, de Tweede Kamer blokkeert, gemeenteraadsbijeenkomsten verstoort, geweld pleegt tegen burgers, met boterzuur, zodat mensen echt beschadigd raken, et cetera, et cetera. Die organisatie is betrokken bij de organisatie van het burgerberaad. Hoe staat de partij van het democratisch ethos, het CDA, daartegenover?

De heer Martin Bosma (PVV): Bijvoorbeeld omdat je een partij bent van het democratisch ethos en dit een organisatie is die gewoon onze bijeenkomsten van de Tweede Kamer verstoort en dus antidemocratisch is, die zich antisemitisch opstelt en die vergadering van gemeenteraden verstoort. Daar moet je toch gewoon tegen zijn? Dan moet je toch zeggen: daar willen we niks mee te maken hebben? Hoe kan zo'n club meedoen aan het organiseren van het burgerberaad? Dat moet je toch gewoon uitsluiten?

De heer Martin Bosma (PVV): Heel kort, voorzitter. Ik heb iets gezegd over de opkomstdrempel en de uitkomstdrempel rondom het referendum, die er naar mijn bescheiden mening voor gaan zorgen dat we helemaal geen referenda meer zullen hebben in Nederland, omdat de drempels gewoon heel hoog zijn gemaakt. Ik weet dat dat het gevolg is van een amendement van de ChristenUnie indertijd, maar ik zou op de valreep nog toch een korte bespiegeling van de minister willen hebben. Vindt hij ook dat de kans op een succesvol referendum vrijwel nul is?