Maes Van Lanschot

Oekraïne

De heer Van Lanschot (CDA): Dank, voorzitter. Inderdaad zal ik ook zo'n debathopper zijn. Voorzitter. Oekraïne verandert voor onze ogen van een land dat onze steun hard nodig heeft in een land dat juist voor Europa onmisbaar wordt. Natuurlijk, Oekraïne heeft wapens, munitie, luchtverdediging en financiële steun nodig. Maar we moeten ook eerlijk zijn over de andere kant van het verhaal. Oekraïne houdt al meer dan vier jaar de Russische oorlogsmachine tegen. Oekraïne verdedigt niet alleen Kyiv, Charkiv en Odesa, maar ook Warschau, Tallinn, Berlijn en Amsterdam. Oekraïne wordt ook onmisbaar voor de herbewapening van Europa. Middellangeafstandswapens die Europa nu niet meer van Amerika lijkt te ontvangen, kunnen goedkoper gemaakt worden door Oekraïne. Voor effectieve verdediging tegen drones en het militaire "situational awareness"-systeem kijkt inmiddels de hele wereld naar Oekraïne. Daarom is steun aan Oekraïne niet alleen gerechtvaardigd vanuit moraliteit, maar ook vanuit Europese veiligheidsbelangen. Voorzitter. Dat vraagt om drie dingen. Ten eerste: blijf Oekraïne militair steunen. Het is daarom goed dat het Hongaarse veto van het pakket van 90 miljard opgeheven is. Tegelijkertijd zien we dat de innovatieve kracht waardoor Oekraïne nu het initiatief lijkt te krijgen op het slagveld grotendeels komt door decentrale innovatie. Eerder hebben collega Van der Werf en ik een motie ingediend over het project Freedom Sky, dat nou zo'n typisch decentraal, innovatief militair project is. Daarom vraag ik het kabinet of het mogelijk is om een deel van de militaire steun die we leveren als carve-out te gebruiken voor decentrale steun. Dan kunnen we input ophalen bij experts, zowel in Oekraïne als daarbuiten, en kunnen we het vervolgens decentraal uitgeven. Dat versnelt het innovatieve karakter van die steun, maar zorgt ook voor minder bureaucratie en rompslomp, waardoor dat geld ook effectiever wordt besteed. Voorzitter. Ten tweede: voer de druk op Rusland verder op. Hoe staat het met het 21ste sanctiepakket tegen Rusland? Die sancties moeten niet elk halfjaar gegijzeld kunnen worden door één lidstaat. Kan de minister aangeven of Nederland actief pleit voor een sanctietermijn van één jaar? Het CDA wil dat we werken aan die langere termijnen, een strengere aanpak van de Russische schaduwvloot en het beter benutten van bevroren Russische tegoeden. Ten derde: geef Oekraïne een geloofwaardig Europees perspectief. Denk aan het voorstel van bondskanselier Merz. Tegelijkertijd moeten we ervoor waken dat een tijdelijk tussenstation geen tweederangslidmaatschap wordt. Oekraïne vecht voor gelijkwaardigheid, vrijheid en de rechtsstaat, dus het moet niet voelen als een klopje op de schouder, maar als een echte stap richting erkenning en naar het echt onderdeel worden van de Europese familie. Daarom hebben we de motie van de VVD twee weken geleden mede ingediend waarin gevraagd wordt om het EU-toetredingsproces te versterken door trapsgewijze toetreding mogelijk te maken — ik ben bijna klaar, voorzitter. Op welke wijze gaat het kabinet deze aangenomen motie uitvoeren? Is een dergelijk versterkt toetredingsproces mogelijk een beter alternatief dan het voorstel dat Merz heeft gedaan? Voorzitter. Oekraïne is een Europees land dat bloedt voor waarden die wij vaak alleen in toespraken verdedigen. Juist daarom moeten we resoluut, robuust en realistisch handelen. Dank u wel.

De heer Van Lanschot (CDA): Dat is een terechte opmerking van collega Dassen. Als je iets meer uitzoomt, dan zijn de criteria waar het CDA naar kijkt een realistisch perspectief, het tempo en een faire toepassing van de voorwaarden, ook in relatie tot de andere toetreders tot de Europese Unie. Het voorstel van Merz is daar een variant op. De motie die de VVD indiende en die wij steunden, is daar een andere variant op. Die variant noemen we dan voor het gemak even een "trapsgewijze toetreding". Wij hebben als CDA nu nog geen uitgesproken voorkeur voor een van die varianten. Wij vragen juist het kabinet om binnen de opties die er zijn met een voorkeur te komen.

De heer Van Lanschot (CDA): Dank aan collega Dobbe voor deze vraag. Allereerst onderschrijf ik haar stelling dat het moeilijk is om grip te krijgen op de transacties. Er is een brief gekomen van een collega-minister van deze minister. Vervolgens is er een notitie gekomen vanuit de griffie, maar beide maken het alleen nog maar moeilijker dan makkelijker om het te interpreteren. Ik hoop dus heel erg dat we, naar aanleiding van feitelijke vragen die gesteld zijn door collega's, een meer inzichtelijk overzicht gaan krijgen. Dan ga ik naar het antwoord op de vraag of dat bedrag voldoende is. Wat ons betreft moeten we Oekraïne steunen zolang dat nodig is. Dat is voorlopig dit bedrag vanuit Nederland, dus even afgerond drie keer 3 miljard in deze kabinetsperiode. Maar dat is niet het enige. Vanuit de Europese Unie wordt er nu natuurlijk 90 miljard vrijgemaakt, dus dat is een hele positieve stap. Wij sluiten zeker niet uit dat er op termijn meer nodig is.

De heer Van Lanschot (CDA): Ons land is een van de koplopers aan steun voor Oekraïne. Dat is een goede zaak. Daarom is het ook belangrijk dat we andere landen aanspreken op hun verantwoordelijkheid om mee te doen. Ik zie dat niet als twee sporen die elkaar uitsluiten.

De heer Van Lanschot (CDA): Voor onderhandelingen zijn intenties van beide partijen nodig om te komen tot een duurzame vrede. Die lijken er aan Russische zijde nu niet te zijn. Het spreekt wel voor zich dat je uiteindelijk een diplomatieke oplossing nodig hebt.

De heer Van Lanschot (CDA): De doelstelling "regime change in Rusland" kende ik nog niet, maar uiteindelijk zul je met elkaar om de tafel moeten om vredesafspraken te maken.

De heer Van Lanschot (CDA): Dat is een uitstekende vraag van collega Dobbe. Ja, natuurlijk vindt het CDA dat. Europa is nu de grootste gever van militaire steun aan Oekraïne, dus Europa verdient daar ook een plek aan tafel om Oekraïne te helpen bij het sluiten van een rechtvaardige en duurzame vrede. Ik ben ook heel benieuwd hoe de minister daarop reflecteert en of hij kan vertellen wat de laatste stand van zaken is.

De heer Van Lanschot (CDA): Ik vroeg specifiek naar de mogelijkheid om een carve-out te doen binnen de militaire steun aan Oekraïne. Dat hoeft natuurlijk geen gigabedrag te zijn, want met enkele procenten ben je ongetwijfeld al een goed eind op weg. Zou de minister ook kunnen ingaan op dat element? Dat moet natuurlijk wel in overstemming en in goed overleg met onze vrienden uit Oekraïne gebeuren.

De heer Van Lanschot (CDA): Dank, voorzitter. Ik kom nog even terug op het debat dat we net hadden over de decentrale steun. Ik begrijp dat het handig zou zijn als we een overzichtelijk overzicht zouden hebben. De minister van Defensie is dat natuurlijk ook aan het maken, dus wellicht kan de minister van Buitenlandse Zaken op dat dossier samen met hem optrekken. Ik zou toch willen vragen om een deadline voor het moment waarop wij meer horen over de decentrale inzet van het budget voor militaire steun aan Oekraïne.