Kabinetsvisie op biotechnologie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 428Beleidsnota BiotechnologieNr. 408 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, DESTAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT,VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI EN VAN ONDERWIJS,CULTUUR EN WETENSCHAP EN DE STAATSSECRETARISSEN VANLANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR ENVAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 april 2025Biotechnologie is een baanbrekende technologie met zeer diversetoepassingen, onder andere op het gebied van gezondheid, circulaireeconomie en voedselproductie. Nederland heeft een sterke uitgangspo-sitie in biotechnologie: er is veel kennis in huis en er is veel bedrijvigheid.Door biotechnologische innovaties is het mogelijk om planten steedsgerichter aan te passen, waardoor ze beter bestand zijn tegen droogte,ziekten en plagen. Er zijn diverse gentherapieën in ontwikkeling voor(zeldzame) ziekten die eerder niet of minder goed behandelbaar waren.Industriële biotechnologie maakt het mogelijk om biomassa om te zettenin biomaterialen en biobrandstoffen en draagt zo bij aan de verduur-zaming van de industrie. Door de veelheid aan toepassingen kanbiotechnologie een grote bijdrage leveren aan de maatschappelijkeopgaven waar Nederland voor staat. Daarnaast kan biotechnologie deNederlandse economie nu en in de toekomst helpen versterken.Ook andere landen zien de potentie van biotechnologie en in Brussel zijner veel ontwikkelingen. De Europese Commissie heeft in maart 2024aangekondigd om de concurrentiepositie rondom biotechnologie te willenversterken1. Dit doet de Commissie onder andere via het opstellen vaneen Europese Biotech Act en een Biotechnology en BiomanufacturingHub2 ter ondersteuning van innovatieve bedrijven. Het is in het belangvan Nederland om het momentum in Europa rondom biotechnologie tebenutten en voorop te blijven lopen. Zo versterken we Nederland en de1EC (2024). https://research-and innovation.ec.Europa.eu/document/download/47554adc-dffc-411b-8cd6-b52417514cb3_en2EC (2025). Nieuwe Biotech Hub om bedrijven te ondersteunen. kst-27428-408ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4081 positie van biotechnologie als waardeketen zoals vermeld in hetregeerprogramma.De Trendanalyse Biotechnologie 2023 van de Commissie GenetischeModificatie (COGEM) en de Gezondheidsraad3 beschrijft de snelleontwikkelingen in de biotechnologie en benadrukt dat deze Nederlandveel te bieden hebben. Daarbij moet er voldoende oog zijn voor de vragendie deze ontwikkelingen kunnen oproepen. Het kabinet onderschrijft hetpotentieel van biotechnologie en heeft daarbij aandacht voor de verande-rende geopolitieke ontwikkelingen.Om als overheid proactief te kunnen handelen, moeten we weten waar wevoor staan én waar we voor gaan op het gebied van biotechnologie.Daarom bieden wij, de Minister van Economische Zaken (EZ) en deStaatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), u in de bijlagevan deze Kamerbrief de rijksbrede visie biotechnologie aan en de eersteaanzet voor de uitvoering ervan. Deze visie bieden wij u aan en is medeondertekend door de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport(VWS), Klimaat en Groene Groei (KGG), Onderwijs, Cultuur en Weten-schap (OCW) en de Staatssecretarissen van Landbouw, Visserij, Voedsel-zekerheid en Natuur (LVVN) en van Jeugd, Preventie en Sport (VWS).Biotechnologie en Nederland in 2040:«In een veranderende wereld willen we als Nederland wereldwijd totde kopgroep behoren in biotechnologisch onderzoek, ontwikkelingen toepassing die bijdragen aan de maatschappelijke doelstellingendie we hebben op het terrein van gezondheid, van circulaireeconomie en van voedselproductie. We zetten onze overheidsinstru-menten op het gebied van innovatie en valorisatie hier gerichter opin en we maken ons in Nederland en Europa sterk voor eentoekomstgericht en veerkrachtig regelgevend kader.»Veilig en verantwoord benutten van kansenDe visie biotechnologie zoekt naar een balans tussen de kansen die(toepassingen van) biotechnologie ons bieden en de veiligheidsvragen enethische dilemma’s die biotechnologie kunnen oproepen. Het veilig enverantwoord benutten van de kansen staat centraal in de visie. De visiekent een aantal (ethische) uitgangspunten die we meewegen in het makenvan keuzes. Zo is het van belang dat er sprake is van een goed evenwichttussen het bijdragen aan brede welvaart en het borgen van de veiligheid.Onder veiligheid verstaan we zowel de veiligheid voor mens, dier enmilieu als de nationale veiligheid. Daarbij streven we ernaar om risico-volle strategische afhankelijkheden te voorkomen of te verminderen.Bovendien vinden we dat keuzevrijheid, natuurlijkheid (genetischeintegriteit), rechtvaardigheid en legitimiteit ook moeten meewegen inonze keuzes.Samenwerking is cruciaalHet opstellen en uitvoeren van de doelen in de visie gebeurt in samen-werking tussen de betrokken departementen en het brede biotechnolo-gieveld. De rijksoverheid heeft hierbij verschillende rollen. Van kader-stellend op het gebied van veiligheid, tot faciliterend zoals bijinnovatiebeleid en het stimuleren van maatschappelijke dialoog. Webouwen met deze visie voort op wat er al is, brengen de doelen en rollenin meer samenhang bij elkaar en richten ons daarbij op het – veilig en3Kamerstuk 27 428, nr. 397 – Trendanalyse biotechnologie 2023Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4082 verantwoord – benutten van de kansen die de ontwikkelingen in en om debiotechnologie ons bieden. Maatschappelijke organisaties, kennisinstel-lingen en marktpartijen hebben een actieve rol gehad bij de totstand-koming van de visie, zoals via workshops, rondetafelgesprekken, eenwebinar en stakeholderbijeenkomsten.Om biotechnologiebeleid ook in de toekomst goed te onderbouwen, iseen actieve maatschappelijke dialoog van belang. Dit zorgt ervoor datmensen geïnformeerd worden en geeft waardevolle informatie overstandpunten, zorgen of verwachtingen bij biotechnologie.Ook kan, door bijvoorbeeld proeverijen van voedsel gemaakt metbiotechnologie (zoals nu het geval is met kweekvlees en kweekvis),participatie bijdragen aan de maatschappelijke kennis van biotechnolo-gische toepassingen4.Leeswijzer visie:De kabinetsvisie biotechnologie bestaat uit twee delen. Het eerste deel isde visie. De visie zet de stip op de horizon, geeft aan welke richting we opwillen en welke beweging we inzetten richting 2040. Hierin staan deambitie en doelen die we als kabinet op het gebied van biotechnologiehebben centraal. Het tweede deel is de opmaat richting een uitvoerings-agenda. Hieronder geven we een samenvatting.Elementen in de visie en opmaat naar een uitvoeringsagendaWereldwijd in kopgroepHet kabinet spreekt de ambitie uit dat Nederland wereldwijd tot dekopgroep in biotechnologisch onderzoek, ontwikkeling en toepassing wilbehoren. De innovaties en toepassingen moeten een belangrijke bijdrageleveren aan maatschappelijke opgaven in Nederland en de wereld, zoalsop het terrein van gezondheid, circulaire economie en voedselproductie.Dat betekent dat we zorgen voor een duurzamere en gezondere toekomstvan Nederland én mondiaal concurreren. In het kader van een concurre-rende economie maakt het kabinet zich sterk voor het creëren van eensterk innovatieklimaat en thuismarkt, een aantrekkelijk(er) investerings-klimaat en een gelijk speelveld in de EU.Biotechnologisch onderzoek met maatschappelijke impactWe zetten ons als kabinet in voor een goed onderzoeks- en innovatie-klimaat, waarbij het wetenschappelijke fundament voor biotechnologie oporde is en blijft. We streven naar een sterk en goed werkend systeemwaarin kennis ontwikkeld, verspreid en toegepast wordt en waarinbiotechnologisch onderzoek bijdraagt aan oplossingen met maatschappe-lijke impact. Daarnaast richten we onze innovatiemiddelen strategischer inop het doorontwikkelen van innovaties naar de markt (valorisatie)5. Omdit te kunnen realiseren zijn voldoende goed opgeleide mensen cruciaal.Samen met onderwijsinstellingen, werkgevers en werknemers zetten weons in om voldoende talent voor technische beroepen zoals in debiotechnologie (onderzoek, innovatie en productie) op te leiden, aan tetrekken en te behouden.4Conform Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 60 – Gewijzigde motie van de leden Meulenkamp en Brometover proeverijen met producten voortkomend uit innovatieve fermentatie onder gecontroleerdeen veilige omstandigheden mogelijk maken (t.v.v. 36 600 XIV, nr. 18).5Conform Kamerstuk 30 252, nr. 161 – motie Van Campen/Bromet over het verkennen welkefaciliteit het weggevallen BPF zou kunnen vervangen. Inmiddels zijn er twee opschalingsfacili-teiten binnen het Groeifondsproject cellulaire agricultuur gestart; een op precisiefermentatie inEde en een op celkweek in Maastricht. Ook zijn de resultaten van het onderzoek naar obstakelsvoor precisiefermentatie opgenomen in deze visie. Daarmee is deze motie afgedaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4083 Toekomstgerichte regelgevingHet kabinet vindt het gezien de snelle technologische en geopolitiekeontwikkelingen belangrijk dat nationale en Europese regelgeving aansluitop de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Zo kunnen we biotechnolo-gische innovaties benutten én de veiligheidsgarantie hoog houden. Wezetten daarbij in op toekomstgerichte en veerkrachtige regelgeving6.Nederland maakt zich binnen Europa hard voor harmonisatie vanregelgeving tussen de lidstaten waar mogelijk, conform de motieMeulenkamp/Grinwis7. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van nieuwegenomische technieken in de plantveredeling, waarbij we ons in Europainzetten voor een geharmoniseerd en toekomstgericht regelgevend kader.De procedures behorende bij de wet- en regelgeving zullen transparant,doelmatig en voorspelbaar moeten zijn.Direct van startIn aanloop naar de uitvoeringsagenda zijn er acties die we direct ingang gaan zetten of al hebben gezet om de visie te realiseren:–Het kabinet pakt een actieve rol in de Europese discussies overnieuwe regelgeving en onderzoekt de ruimte in bestaande(nationale) wet- en regelgeving. Deze actie wordt versterkt doorhet huidige Europese momentum.–Het kabinet wil innovaties versneld op de markt brengen8 enverkent daarbij – in navolging van de EU Biotech Hub en EUBiotech Act – de mogelijkheden van «regulatory sandboxes» enproeftuinen9.–Het kabinet maakt strategische keuzes bij het inzetten vaninnovatiemiddelen op valorisatie. Op basis van de NationaleTechnologie Strategie en bijbehorende actieagenda’s wordt eenopenstelling verkend van de Thematische Technology Transfer(TTT) regeling voor kansrijke biotechnologie thema’s.–Het kabinet investeert via het Nationaal Groeifonds (NGF) projectBiotech Booster in het samenbrengen van kennisinstellingen enbedrijven. Zo komen we efficiënter richting innovatieve produc-ten en toepassingen met economische en maatschappelijkeimpact.–Het kabinet komt in het derde kwartaal van 2025 met eenactieplan om de 3% R&D-doelstelling in de komende jaren terealiseren, bijvoorbeeld door het stimuleren van private R&Dinvesteringen.Vervolg en monitoringOm de gestelde doelen in de kabinetsvisie te realiseren stelt het kabineteen uitvoeringsagenda op die uiterlijk het tweede kwartaal van 2026 aande Tweede Kamer wordt aangeboden. De Minister van EZ en de Staatsse-6COGEM (2025). Grijze gebieden in de regulering van groene en rode biotechnologie. Naarveerkrachtige regelgeving voor snelle technologische veranderingen.7Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 61 – Gewijzigde motie van de leden Meulenkamp en Grinwis over hetopstellen van een overzicht van bestaande obstakels binnen de Europese Novel Foods-procedures en het wegnemen van de knelpunten daarin (t.v.v. 36 600 XIV, nr. 19).8Regulatory sandboxes zijn concrete kaders die d.m.v. waarborgen en het bieden van gestructu-reerde context voor experimenten, waar passend in een echte omgeving, het testen vaninnovatieve technologieën, producten, diensten of benaderingen mogelijk maken gedurendeeen beperkte tijd en in een beperkt deel van een sector of gebied onder toezicht van deregelgever.9Kamerstuk 36 600 XIII, nr. 40 – motie van de leden Dassen en Grinwis over een verkenning naarhoe sandboxes voor andere technologieën kunnen worden ingericht in de NationaleTechnologiestrategie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4084 cretaris van IenW blijven de eerste aanspreekpunten. De samenwerkingtussen de zes betrokken departementen en met het brede biotechnologieveld blijft van groot belang.Hierbij houden we elkaar scherp op de uitvoering.De visie en acties voor de korte en lange termijn zijn ambitieus. Tegelij-kertijd realiseren we ons dat de financiële middelen momenteel beperktzijn. Wij gaan daarover graag met uw Kamer in gesprek.Het onderzoeken van ruimte in huidige wet- en regelgeving en hetgerichter inzetten van bestaande middelen kan daarbij op de korte termijnhelpen invulling aan de visie te geven. Dit vraagt voor nu geen extrabeleidsbudget.Jaarlijks informeren wij de Tweede Kamer over de voortgang van deuitvoeringsagenda. De ontwikkelingen rondom biotechnologie enambities in de visie behoeven niet alleen actie van de rijksoverheid.Samenwerking is hét sleutelwoord in het uitvoeren van deze visie: zowelbinnen de rijksoverheid als met verschillende partijen uit het bredebiotechnologie veld. We zijn ervan overtuigd dat we met elkaar deze visiesuccesvol kunnen realiseren en nodigen iedereen dan ook van harte uithieraan mee te doen.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsDe Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. JansenDe Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M-F. AgemaDe Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsDe Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. KarremansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4085