Claire Martens-America

de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor Nederland

Mevrouw Martens-America (VVD): Dat ik hier naast de heer Klaver in de bres spring voor mensen die in een auto op fossiele brandstof rijden, is natuurlijk prachtig. Ik ben blij om te horen dat GroenLinks bereid is om te kijken naar alle maatregelen om ervoor te zorgen dat mensen daadwerkelijk hun rekening weer kunnen betalen. Eén ding dat we natuurlijk wel vandaag kunnen doen — of gisteren, want toen hebben we erover gestemd — is ervoor zorgen dat de accijnzen omlaaggaan, waar de VVD zich ontzettend hard voor heeft ingezet. Ik hoor de heer Klaver over eerlijk zijn naar de mensen thuis en alle mensen die meekijken. Het eerlijke verhaal is ook dat uw partij daartegen heeft gestemd.

Mevrouw Martens-America (VVD): Uw partij heeft gezegd dat we het anders moeten uitgeven. Als we écht het eerlijke verhaal vertellen en de mensen wel morgen willen helpen, is dit dan niet net zo'n amendement dat hen niet helpt?

Mevrouw Martens-America (VVD): Er lag een optie op tafel om de mensen nu te helpen, vandaag te helpen, namelijk de accijnsverlaging. De heer Klaver zegt dat hij opkomt voor eenieder die naar zijn werk gaat. Dat klopt en dat is hartstikke mooi, maar dan gaat het net niet over de mensen die wel in een fossiele auto rijden en die we hier wel mee hadden kunnen helpen. Ik kan de heer Klaver blij maken. Ik ga overal naar kijken. Ik ga proberen over elke schaduw heen te stappen, omdat ik denk dat we alles op tafel moeten leggen om de mensen vandaag te helpen, zoals u zegt. Ik ben dus bereid naar uw onderzoeksmotie voor een prijsplafond te kijken, maar is de heer Klaver dan ook bereid om te kijken naar de accijnzen?

Mevrouw Martens-America (VVD): Het is fijn om ook een bijdrage te horen die over de lange termijn gaat. Volgens mij is dat ook wat ons vandaag te doen staat. Ik heb de heer Dassen alleen niet of nauwelijks gehoord — of ik heb niet genoeg geluisterd — over wat we vandaag zouden kunnen doen voor de mensen die vandaag niet meer rond kunnen komen. Zeggen dat je verwarming lager zetten daar op de lange termijn aan bijdraagt, klopt absoluut. Maar wat zou Volt vandaag voorstellen om ervoor te zorgen dat mensen morgen de rekening weer kunnen betalen?

Mevrouw Martens-America (VVD): Even voor de zekerheid: wat mensen dus volgende week zouden moeten merken is dat aan deze ministers wordt gevraagd welke plannen er nu lopen. Heb ik dat goed begrepen of heb ik uw eigen voorstel gemist?

Mevrouw Martens-America (VVD): De mening van de VVD-fractie over het amendement moge duidelijk zijn. Dat laat ik even voor wat het is. Ondertussen leven we wel in de realiteit dat fracties van JA21 tot aan GroenLinks op zoek zijn naar mogelijkheden om die accijnzen met centen tegelijk omlaag te krijgen. Ik hoor de heer Grinwis zeggen: "maar" drieënhalf cent, "maar" vijf cent. Laten we dat niet doen hier in dit huis. Ik ben daar zelf altijd heel erg voorzichtig mee, omdat ik niet in de portemonnee van mensen kan kijken. Betekent dit ook dat de fractie van de ChristenUnie voorstellen die maar om centen gaan in het grote geheel gewoon onvoldoende vindt en die niet gaat steunen? Want u heeft ervoor gekozen om het anders uit te geven.

Mevrouw Martens-America (VVD): Het informatieverzoek is gisteren gedaan, dus ik denk dat we zeker die brief moeten krijgen, maar het lijkt me wat onnodig om de minister hierheen te roepen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Voorzitter. Aan dit circus gaat mijn fractie niet meedoen. Ik zou de minister via u wel graag willen vragen de vragen snel te beantwoorden, om ervoor te zorgen dat iedereen zijn antwoorden krijgt, maar laten we gewoon doorgaan met wat we hier aan het doen zijn.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik hoorde de heer Prickaertz DNB aanhalen en de goede analyse die zij hebben gemaakt. Diezelfde DNB zegt: grijp niet vandaag in. Je moet altijd een beetje zorgvuldig zijn als je argumentatie shopt uit een artikel. Maar als de heer Prickaertz dan nu wil ingrijpen, tegen het advies van DNB in, hoe zou hij dan willen ingrijpen?

Mevrouw Martens-America (VVD): Dat zijn grote voorstellen. Ik ben heel benieuwd naar de voorstellen die u zo gaat indienen, maar kunt u misschien al een tipje van de sluier oplichten over hoe u dit wilt gaan betalen?

Mevrouw Martens-America (VVD): Voorzitter. Iedere Nederlander die 's ochtends de auto instapt om naar zijn werk gaan, schrikt zich rot aan de pomp. Veel mensen maken terecht zorgen over wat er de komende tijd gaat gebeuren met hun energierekening. Ondernemers die iedere dag wakker worden, in hun bestelbusje stappen en moeten tanken zien de prijzen met de dag stijgen. Het laat zien dat de oorlog in het Midden-Oosten daadwerkelijk gevolgen heeft voor ons in Nederland. Die ontwikkelingen in het Midden-Oosten volgen elkaar in hoog tempo op en dat is te merken aan de olie- en gasprijzen, die de ene dag fors stijgen en de andere dag nog onvoldoende dalen. Het maakt het lastig om nu al te bepalen of en hoe steun nodig is en als we een crisis uit het verleden kunnen gebruiken, dan hebben we gezien dat die steun op bepaalde momenten nodig en essentieel is. Maar zoals net in het interruptiedebat met de Prickaertz al gezegd: De Nederlandsche Bank blijft toch adviseren om zorgvuldig om te gaan met de middelen die we hebben. We kunnen een euro immers maar één keer goed inzetten. Voorzitter. We kunnen de zorgen van de Nederlander niet enkel afdoen met verwijzen naar Prinsjesdag. Ik snap het, maar het is een antwoord waar de mensen thuis vrij weinig aan hebben. Daar zijn simpelweg de zorgen te legitiem en te groot voor. Voor mijn fractie is dat onvoldoende. Het is dus goed dat nu gewerkt wordt aan de scenario's en dat alle betrokken ministers op dit moment ons land voorbereiden op de stappen die moeten worden gezet. De vraag van mijn fractie is: zijn wij klaar en bereid om in te grijpen wanneer nodig, ook als dat moment zich voordoet voor de augustusbesluitvorming? Wat is daar nog voor nodig, hoe wordt daar nu over gesproken en hoe gaat u de Kamer informeren en op de hoogte houden van de stappen die worden gezet? Voorzitter. In de komende weken moet werk worden gemaakt van het optuigen van een energienoodfonds. Hoe staat het daarmee? Verdient de Staat nu daadwerkelijk extra geld aan de brandstofprijzen die zijn gestegen? De heer Eerdmans begon daar net al over. Wellicht kan de minister hierover uitweiden. En, zo ja, kan dit worden teruggegeven aan Nederlanders en op welke termijn zou dit kunnen worden geregeld? Ook exclusief belastingen zijn benzine en diesel in Nederland duurder dan in andere landen om ons heen. De ACM heeft ook gezegd dat Nederlandse automobilisten structureel te veel betalen. Zijn de betrokken ministers bereid om snel transparantie te eisen van de brandstofleveranciers en pomphouders over de prijzen aan de pomp?

Mevrouw Martens-America (VVD): Dank aan de heer Flach voor deze verduidelijkende vraag. Ik denk dat de heer Flach en ik hetzelfde vinden. Het zou niet zo moeten zijn dat de Staat hier meer aan verdient en als dat wel zo is, dan moeten we zorgen dat dat zo snel mogelijk weer teruggaat naar die Nederlander. Ik denk wel dat we van de betreffende ministers moeten horen hoe het daadwerkelijk zit, want ik heb de afgelopen dagen zo veel verschillende verhalen gelezen in de media dat het inderdaad een open vraag is.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ga u verbazen, meneer Klaver. Ik denk dat het heel erg goed is als iedereen die volledig overtuigd is van zijn of haar eigen gelijk soms een open en informerende vraag stelt. Het is hier volgens mij heel gebruikelijk dat iedereen zegt "ik ben een fiscalist of een econoom", maar ik ben beide niet, dus ik vraag het oprecht aan deze minister.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dat de heer Klaver zo'n groot punt maakt van een informerende vraag … Ik heb ervoor gekozen om het als informerende vraag te brengen. De heer Eerdmans heeft een andere stijl gekozen. Dat mag. Het kan ook zo zijn dat uiteindelijk blijkt dat om dezelfde redenen, namelijk dat mensen thuis wellicht dezelfde euro maar één keer kunnen uitgeven, niks opbrengt. Dat scheelt dan ook heel veel in het schrijven van moties, amendementen of eventuele noodwetten.

Mevrouw Martens-America (VVD): Niet per se, want op vele vlakken stijgen de prijzen op dit moment.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ben een beetje op zoek naar waar de heer Vermeer naartoe wil. Het debat dat wij hier vandaag voeren en dat ik ook al heel voorzichtig met de heer Grinwis heb gehad, is: hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle maatregelen die bij elkaar optellen — dat is wellicht vijf of tien cent per liter — ertoe leiden dat het voor de mensen thuis betaalbaarder wordt om te gaan tanken? Ik vind dus ook het volgende en volgens mij vinden meer collega's dat. De heer Klaver deed eigenlijk de aftrap, toen hij zei: we moeten alles op tafel leggen en weten wat helpt. Daarom stel ik mijn vragen vandaag ook vragend. Ik heb namelijk niet overal het antwoord op, maar ik ben wel op zoek naar opties die ervoor zorgen dat mensen daadwerkelijk minder gaan betalen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Deze vraag is net ook gesteld, volgens mij aan mijn collega van D66. Daarin werd verwezen naar het partijprogramma van D66. Het is heel verleidelijk om te zeggen wat de VVD heel graag zou willen of wat we hebben geregeld de afgelopen jaren. Volgens mij gaat dat niet op, zeg ik, helaas, tegen de heer Grinwis. Ik houd mij aan de afspraken, maar zoals mijn collega van D66 ook heeft gezegd: we zijn op dit moment een open gesprek aan het aangaan en zullen overal naar moeten kijken. Dat is oprecht een uitgestoken hand. We gaan goed kijken naar alle voorstellen die hier gedaan worden. We zullen die alle drie moeten dragen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Volgens mij doelt de heer Grinwis dan onder andere op de IKC-regeling. Ja, ik snap het heel goed. Ik realiseer me ook heel goed dat dat nou net een regeling is die bedrijven … Maar die gaat wel over de elektrificering en niet per se over de gasprijzen. Laten we daar gewoon heel goed naar kijken. Als u de voorstellen schrijft en heeft, dan gaan we daar serieus naar kijken.

Mevrouw Martens-America (VVD): Voorzitter. Ook bedrijven zitten in de knel. Verzekeringen voor schepen die nu bijvoorbeeld in de Perzische golf liggen, zijn onbetaalbaar geworden. In Frankrijk is de overheid al ingestapt. Ziet het kabinet ook een rol voor zichzelf weggelegd in het aanbieden van herverzekering? Worden er bijvoorbeeld betalingsregelingen getroffen met bedrijven die in acute problemen zijn gekomen? Voorzitter. Dan de middellange termijn. Ook de rest van het jaar moet er namelijk het nodige gebeuren. Vanaf 1 april worden de gasreserves normaliter weer aangevuld. Hoe is deze minister voornemens om de Kamer te informeren over de standen en de voorraden gedurende een nieuw vulseizoen? Wanneer wordt het noodzakelijk geacht om in te grijpen om ervoor te zorgen dat onze gasvoorraden voldoende en betaalbaar gevuld worden? Ook gaswinning van eigen bodem kan namelijk een oplossing zijn in deze tijd, omdat die ons onafhankelijker maakt en duurzamer is dan bijvoorbeeld de import van lng. Mijn vraag is daarom: hoeveel extra gas kan er nog worden geworden binnen de bestaande sectorakkoorden? Is het binnen de bestaande EU-wet- en -regelgeving mogelijk om strategische reserves aan te leggen? Voorzitter. Dan ga ik naar de lange termijn. De oorlog in het Midden-Oosten en de geopolitieke ontwikkelingen laten namelijk ook zien dat een sterke economie essentieel is om steun te kunnen geven aan Nederlanders die dat nodig hebben en om onze economie te ondersteunen wanneer noodzakelijk. Wennink schreef al in zijn rapport: 1,5% economische groei is nodig om de voorzieningen te kunnen blijven betalen waar wij vandaag de dag allemaal gebruik van maken. Dat was nog pre-Iranoorlog. Dan mijn laatste vraag, deze keer aan de minister van Economische Zaken. Hoe staat het met de plannen voor deze doelstelling? Bereiken we de tussentijdse doelstellingen die we hebben geformuleerd? Welke maatregelen is zij van plan om te nemen om ervoor te zorgen dat wij onze economie sterk houden en laten groeien? Tot slot. De VVD wil dat het leven van hardwerkende Nederlanders betaalbaar blijft, vandaag en in de toekomst. Wij verwachten dan ook gepaste stappen wanneer nodig.

Mevrouw Martens-America (VVD): "Fouten uit het verleden", dat zijn woorden die ik voor mevrouw Teunissen laat. Maar je ziet bijvoorbeeld gebeuren dat wij sinds de vorige crisis, dus sinds de inval in Oekraïne, 22% minder gas zijn gaan gebruiken. Er worden dus wel degelijk enorm veel stappen gezet om ervoor te zorgen dat wij minder afhankelijk worden van bijvoorbeeld die gasproductie. Over het beeld dat mevrouw Teunissen hier schetst, alsof mijn partij, de coalitie of de vorige coalitie daar helemaal niets aan doet, zeggen cijfers iets anders. Dat is goed, maar we hebben nog een lange weg te gaan.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik blijf bij mijn antwoord. De reden waarom ik de oplossingen voor vandaag de dag heb genoemd, is dat mevrouw Teunissen en haar partij en mijn partij wel degelijk anders naar bijvoorbeeld het behouden van de basisindustrie kijken. Als we het hebben over de strategische autonomie en onafhankelijkheid, is mijn partij voor de basisindustrie liever niet afhankelijk van bijvoorbeeld China, vandaag de dag. Als we de ambities van de Partij voor de Dieren hier zouden nastreven, dan zou onze hele industrie stilvallen vandaag de dag. Daarom heb ik er in mijn opbouw voor gekozen om de maatregelen voor vandaag te noemen, maar ook die voor de lange termijn. Daarin heeft mevrouw Teunissen helemaal gelijk: we zullen op de lange termijn moeten blijven werken aan die verduurzaming.

Mevrouw Martens-America (VVD): Waarvan akte, dank u wel.

Mevrouw Martens-America (VVD): We kijken naar álle voorstellen. Dat hebben we hier al meerdere keren besproken. We kijken ook naar de dekking. Als de heer Prickaertz een heel mooi voorstel heeft, zullen we dat steunen. Dat voorstel moet de coalitie kunnen dragen; daar ben ik heel eerlijk in. Het ging overigens over de btw die op dit moment aan de pomp geldt, waar de heer Eerdmans en ik ook nog een debat over hebben gehad. Het staat u vrij om voorstellen in te dienen. Ik vind daar inderdaad wat van, maar ik zit wel in een coalitie, dus we zullen er samen naar kijken.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ga hetzelfde antwoord geven dat ik net heb gegeven. Ik ben bereid om overal naar te kijken. Dat meen ik. Volgens mij geldt dat hier vandaag ook voor de heer Klaver. Dat is dus goed nieuws. Alleen vraagt de heer Klaver mij nu naar de besteding of de invulling van het bedrag dat de minister van KGG heeft gekregen voor haar plannen. Volgens mij is dat een uitstekende vraag om door te geleiden en is het niet een vraag aan mij, maar we zullen, zoals ik net ook tegen mevrouw Teunissen zei, op de lange termijn uiteraard nog minder gas en energie moeten gaan gebruiken. We zullen dus overal naar moeten kijken.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ben bereid om overal naar te kijken. Een van de beste plannen is natuurlijk dat we inzetten op vier nieuwe kerncentrales, dus als we ergens onafhankelijk mee worden, van welk regime dan ook, is het met bijvoorbeeld het bouwen van die kerncentrales, maar ik wil hier ook wel stellen dat mijn glas halfvol is. Het feit dat het ons ondanks het verfoeide Schoof I is gelukt om ons gasgebruik met 22% in vier jaar te laten dalen, betekent dat we wel degelijk al op de goeie weg zijn. Ik zie de heer Klaver nu heel verbaasd om zich heen kijken. Ik probeer aan te geven dat we best op de goede weg zijn. Als de heer Klaver extra plannen en ideeën heeft die vallen binnen de budgetten van de minister van KGG, gaan wij daar zo naar kijken.

Mevrouw Martens-America (VVD): Wat ik hoor, is dat de heer Klaver goede ideeën heeft. Ik ben dus bereid om zo naar alle voorstellen te kijken.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dank aan de minister. Fijn om te horen dat er wordt gewerkt aan een beleidsbrief. Ik snap dat dit hoog over en een vrij abstracte vraag is. Alleen, het rapport-Wennink en de beleidsbrief waren ingestoken op basis van pre-Iran en daar haalden we de 1,5% groei al niet. Dus wanneer komt die beleidsbrief? Wordt het traject dat is ingezet richting Wennink nu ook aangepast, gezien de huidige situatie?

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik denk dat ik wel voorzichtig durf te stellen dat er meer nodig gaat zijn. Dat was al zo voordat het rapport-Wennink uitkwam. Dan stel ik toch de vraag wanneer die beleidsbrief uitkomt. In lijn met de vraag van mevrouw Keijzer, denk ik dat mensen wel willen weten wat de data gaan zijn. Hebben we het over mei, juni of juli?

Mevrouw Martens-America (VVD): Voorzitter.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dank u wel.