Rachel van Meetelen

Goed bestuur en toezicht in de zorg (+ IGJ en zorgfraude)

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dank u, voorzitter. Dit debat heet "goed bestuur", maar aangezien we het onder andere gaan hebben over falend bestuur, was dat vandaag misschien een betere benaming geweest. Als we bijvoorbeeld naar de jeugdzorg kijken, zien we een systeem waarin geld verdwijnt, waarin onderaannemers, bemiddelingsbureaus en zzp-constructies door elkaar lopen en waarvoor kwetsbare kinderen uiteindelijk de rekening betalen. Iedere euro die naar fraudeurs gaat, gaat niet naar een Nederlander of naar een kind dat hulp nodig heeft. Iedere onbevoegde of onvoldoende gescreende medewerker in de jeugdzorg vormt een direct risico voor kwetsbare kinderen. Voorzitter. Bij Het Poortje in Groningen zijn invalkrachten ingezet met valse papieren: valse diploma's, valse vog's. Jongeren met ernstige gedragsproblemen kregen begeleiding van mensen die daar niet hoorden te zijn. Bij 29 medewerkers zijn 40 valse documenten aangetroffen, terwijl door capaciteitsgebrek slechts 300 van de ongeveer 700 invalkrachten zijn gecontroleerd. Mijn vraag aan de minister is deze. Hoe had zij kunnen voorkomen dat in een gesloten jeugdzorginstelling mensen met valse papieren naar binnen kunnen? En hoe vindt zij het dat het specialistische zorgfraudeteam nu helemaal wegbezuinigd wordt? Dat hebben we toch juist nodig? Kan zij uitsluiten dat onder die niet gecontroleerde 700 invalkrachten nog meer mensen zaten met valse diploma's, valse vog's of strafrechtelijke antecedenten? Voorzitter. De IGJ waarschuwde al eerder voor criminelen die via bemiddelingsbureaus de zorg binnendringen, voor mensen met antecedenten voor drugs, geweld of zware feiten die via constructies toch bij kwetsbare cliënten terechtkomen. Kan de minister aangeven wat er sindsdien concreet is uitgevoerd? Hoeveel controles hebben plaatsgevonden, hoeveel bureaus zijn gesloten en hoeveel bestuurders zijn aangepakt? Hoeveel mensen zijn geweerd uit de jeugdzorg? Kan zij vandaag de concrete aantallen noemen? In haar brief zien we vooral veel over samenwerking, verkenningen en wetgeving voor later, maar waar zijn de resultaten voor nu? Ook Follow the Money en Pointer lieten zien hoe kwetsbaar dit systeem is. Een zorguitzendbureau leverde personeel aan gesloten jeugdzorg en andere kwetsbare zorg, terwijl een van de oprichters later werd veroordeeld voor betrokkenheid bij zware drugslabs. Dan vraag ik de minister: hoe kan zo'n bureau in hemelsnaam zo diep in de kwetsbare zorg terechtkomen? De minister kondigt vog's, Bibob en strengere vergunningverlening aan. Het is volgens mij door al mijn collega's al genoemd: waarom gebeurt dit niet nu al verplicht bij risicovolle aanbieders, onderaannemers en bemiddelingsbureaus? We hebben natuurlijk gehoord dat de wetgeving hierover in 2028 komt. Er is al een oproep gedaan om dat naar voren te halen. Dat zou ik ook willen doen, want we moeten hier echt heel snel mee aan de gang. Wanneer komt de analyse met risicoprofielen en wordt die openbaar met concrete maatregelen? Ik zie een hand.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): De VVD overvraagt de PVV om ons aan haar zijde te vinden, maar ik ga er wel goed naar kijken, want we zijn het erover eens dat dit niet goed gaat en dat dit ook volledig uit de klauwen is gelopen. Als je ziet hoe dit hele systeem … Ik heb in mijn tekst inderdaad ook nog wat over het rapport van het RIEC. Het is totaal krankzinnig. Dat is één onderzoek. We hebben het over geldstromen van 71 miljoen, in een zeer korte tijd, onder andere door bemiddelingsbureaus. Dus dat daar keihard op ingegrepen moet worden, lijkt me glashelder.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Voorzitter. Het probleem is glashelder. Als de overheid eerst betaalt en pas veel later controleert, bouw je een systeem dat ontzettend aantrekkelijk is voor fraudeurs. Fraude met evc-certificaten, valse diploma's, valse vog's, valse declaraties, onderaannemers, bemiddelingsbureaus — daar hebben we het weer — pgb, Wmo, Jeugdwet: grote geldstromen en kwetsbare cliënten, de kwetsbaarste cliënten. En dan moet het toezicht achteraf reconstrueren wat er misging. Dan is het geld al weg en is de schade al aangericht. Tientallen miljarden per jaar worden gestolen van de belastingbetaler, alleen al in de zorg. De minister bevestigt zelf dat 10 miljard euro niet sluitend is onderbouwd en dat de omvang niet nauwkeurig bestemd is. Het nieuwe RIEC-onderzoek bevestigt hoe serieus het probleem is. Anderen hebben hier ook al aan gerefereerd. Zorgbedrijven worden gebruikt om geldstromen te verhullen en crimineel geld te vermengen met regulier zorggeld. Geld dat voor zorg bedoeld is, verdwijnt naar vastgoed, luxe goederen en cryptovaluta. Volgens het AD wordt geld bovendien overgeboekt naar onder meer Dubai, Turkije, Armenië en de Seychellen. Dus ik vraag de minister welke lastenverzwaringen we niet hadden hoeven op te leggen aan goedwillende Nederlanders als we niet hadden toegestaan dat die criminelen al die miljarden naar buiten sluizen. Is de minister bereid aan te geven …

Mevrouw Van Meetelen (PVV): … welke risicoprofielen verplicht worden om te gebruiken, door wie en vanaf wanneer? Gaat die verplichting leiden tot weigering, intrekking of stopzetting van betaling?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dat ben ik gewoon volledig met de heer Van Houwelingen eens. Dat is gewoon verschrikkelijk. Wij hebben al verschillende keren vragen gesteld. Wij hebben volgende week het commissiedebat Jeugdbeleid. Daarin zal dit ook wel weer ter sprake komen, denk ik. Het is absoluut onacceptabel.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): O, echt? Ik heb nog een heel belangrijk punt.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Eén zin. Ik wil de minister vragen of zij wil onderzoeken hoe de Wkkgz en de Jeugdwet kunnen worden gewijzigd, zodat de IGJ in uitzonderlijke gevallen bij ernstig wanbestuur de expliciete bevoegdheid kan krijgen om een instelling op te dragen een bestuurder te schorsen, te vervangen of diens functie te beëindigen, dus niet bij ieder incident maar wel bij ernstig wanbestuur. Dat is mijn vraag.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik ga er straks nog wat over vragen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik wil graag een vraag stellen aan mevrouw Synhaeve. Ik weet dat u ook heel erg het kind voorop wilt zetten. Ik heb eigenlijk een vraag over wat ik net in mijn tekst nog even gauw op het einde erin heb gejoept, namelijk de IGJ de mogelijkheid bieden en de bevoegdheid geven om een bestuurder weg te sturen. Dat kan via de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg, de Wkkgz, en door dat in de Jeugdwet te wijzigen. Die mogelijkheid is er nu niet. De IGJ kan nu een aanwijzing of een bevel geven, maar meer eigenlijk niet, terwijl we zien dat besturen meerdere keren weigeren of niet capabel genoeg zijn om tot een besluit te komen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): De vraag is: is mevrouw Synhaeve bereid om dat te steunen?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Het IGJ kan dat dus niet. Dit is zelfs een vraag vanuit de IGJ. We hebben met hen gesproken. Zij willen dat graag. Ik heb het niet alleen maar over gevallen waarin er vormen van fraude zijn. Het gaat ook gewoon om gevallen waarin aantoonbaar elke keer bijvoorbeeld mishandeling heeft plaatsgevonden en ze gewoon niet in staat zijn, om wat voor reden dan ook, om zichzelf en hun organisatie eigenlijk — hoe moet ik dat zeggen? — op te schonen. En soms doet de raad van toezicht dat ook niet. De IGJ vraagt eigenlijk om die mogelijkheid, zodat die daar dan ook echt een harde sanctie kan opleggen. Dat is wat ik vraag.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ik vind dit wel een heel vreemd antwoord. "Dan zouden we andere mensen op gedachten kunnen brengen." De mensen die dat willen, weten die wegen toch wel te verzinnen. Ik vind dat het zichtbaar moet zijn. Het is ook een drogreden. Je kunt dat dan wel op alles toepassen, mishandeling, moord of wat dan ook: misschien wordt iemand op een idee gebracht. Ik vind dat je het inzichtelijk moet maken. Mensen mogen het zien. Mevrouw Coenradie is hier nu niet, maar ik hoor uw beantwoording en denk: nee, dit is niet juist. Ik wil u toch vragen om hier beter naar te kijken en ervoor te zorgen dat het wel openbaar is.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Niet elke overtreding betekent automatisch dat je een ondernemer nooit meer ergens mag laten ondernemen. Dat begrijp ik ook wel. Het ligt natuurlijk wel aan wat voor vergrijp het is en in welke sector het heeft plaatsgevonden. Dat is nogal een verschil. In de zorgsector werk je op basis van vertrouwen en ga je met heel kwetsbare mensen om. We hebben het hier op allerlei manieren al over gehad, ook onder andere over de Wet Bibob. Ik heb gelezen dat u daar wel werk van wilt maken. Ik zou willen vragen om dat te versnellen. Het is namelijk niet uit te leggen. In allerlei sectoren — ik kom oorspronkelijk uit zo'n sector — wordt er gebibobd waar het maar kan. Dat is prima; niemand zegt daar wat van, want het is gewoon goed om dat te doen. Maar het is niet uit te leggen dat het hier niet gebeurt. Want als het in dit geval was gebeurd, dan had je dat al ondervangen, want dan hadden ze het gewoon niet kunnen starten. Dan hoeven we ook dat hele verhaal erachter niet meer te doen. Mijn oproep is dus om dat te versnellen. Daarnaast is mijn vraag — die ligt in het verlengde van mevrouw Synhaeve — of bestaande ondernemers ook nog gebibobd kunnen worden. Laat ik het zo maar zeggen. Kan die Bibob dan dus nog toegepast worden?

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dat vraag ik me dus af. De IGJ zegt zelf — dat hebben wij er dus ook uitgehaald — dat dat niet zo is. Ze kunnen een aanwijzing of een bevel geven, maar ze kunnen niet uiteindelijk daadwerkelijk zeggen: wij nemen het nu over en we zorgen ervoor dat die persoon wordt weggestuurd. Daardoor houd je een situatie toch in stand. Daarover gaat dus ook mijn vraag. Nogmaals, die komt vanuit ons, maar ook vanuit de IGJ. Het kan dus niet op de wijze waarop u zegt dat het gaat.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Ja, dan maar mijn laatste interruptie. Dat is jammer, want ik heb dadelijk nog tien vragen, denk ik. Ze zeggen natuurlijk niet voor niks dat dat zo is. Ik ga niet allerlei casussen naar voren halen, want dat vind ik eigenlijk niet nodig. Er blijkt dat een raad van toezicht niet tot die stappen overgaat, terwijl de IGJ zegt: je moet het wel doen, want dat zou het beste zijn. Het gebeurt dus niet, waardoor bepaalde situaties met bepaalde bestuurders blijven zoals ze zijn, terwijl ze dat niet willen. Dat is de vraag. Dat is ook wat wij graag gewijzigd zien.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Voorzitter, dank. Ik wil me volledig aansluiten bij het zojuist gezegde door mevrouw Van Brenk. Daarstraks had ik iets te weinig tijd. Ik ga dit heel snel doen. Ik had ook nog gevraagd of het verplicht wordt de risicoprofielen te gebruiken: door wie, vanaf wanneer? En gaat zo'n verplichting dan leiden tot weigering, intrekking of stopzetting van betalingen? Daar had ik ook nog een vraag achteraan. Hoe ziet de minister de positie van het bankwezen? Dat blijft een beetje een onderbelicht iets. Als je in het rapport van het RIEC leest over het rondpompen van geld via verschillende bankrekeningen, wetende dat een heleboel sectoren hele strenge maatregelen hebben, dat er van alles ingebouwd is bij banken en dat ze een poortwachtersfunctie hebben, vind ik het echt ongelofelijk dat dit dan toch nog kan. De vraag is dus: wat kan de minister daar nog in betekenen, eventueel met de minister van Financiën? Ik heb geen idee hoe je dit moet gaan tackelen. Is de minister bereid om een gesprek te voeren over de vraag: hoe kunnen we dit nou beter ondervangen en zorgen dat die geldstromen niet verdwijnen en dat er dus ook weer geld terugkomt? Dat is mijn vraag.

Mevrouw Van Meetelen (PVV): Dat vind ik al fijn om te horen, maar ik wilde er iets verder in gaan. Ik heb twee jaar Economische Zaken gedaan en toen heb ik dit verschillende keren naar voren gebracht: ik had echt een hele waslijst aan ondernemers in verschillende sectoren die bijvoorbeeld bij een vreemde transactie van €3.000 die ze overmaakten al een telefoontje kregen, die een hele waslijst aan vragen moesten invullen en waarvan zelfs hun rekening werd bevroren en in sommige gevallen zelfs werd opgeheven, al vrij snel. Dan hebben we het over kleine bedragen van ondernemers onder elkaar. Dit is zorggeld, belastinggeld; we hebben het over miljoenen euro's die heen en weer gepompt worden. Ik denk dus echt, en daarom wil ik daar echt op wijzen ... Ja, voorzitter, ik zie u kijken, maar ik wil echt even mijn zin afmaken. Ik wil dat hier heel snel actie op komt, want naast alles wat wij aan de voorkant moeten doen tegen de fraude moet, op het moment dat er geld heen en weer gaat en belastinggeld, geld voor kwetsbare mensen, op een andere manier wordt ingezet, de bank in mijn optiek gewoon zeggen "ho, stop, we gaan niet verder"; dan gaat het geld ook niet weg. Daar kan denk ik een wereld gewonnen worden. Dat kan bij andere sectoren al, dus ik zou zeggen: stop met de naïviteit in de zorgsector en ga het harder aanpakken.