Robert van Asten

Wijziging van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring met het oog op het handhaven van de mogelijkheden om maatregelen te nemen ten aanzien van overlastgevende vreemdelingen (35501)

De heer Van Asten (D66): Voorzitter. Ik was gisteravond naar aanleiding van de uit de hand gelopen protesten tegen de noodopvang in IJsselstein om in gesprek te gaan met de buurtbewoners daar. Dat waren voor- en tegenstanders van de opvang, maar eigenlijk zou ik ze niet op die wijze willen verdelen, want ze hadden namelijk wel één ding gemeen: ze waren het zat hoe wij de afgelopen jaren met het onderwerp asiel zijn omgegaan en ze willen allemaal dat we controle hebben over die asielketen. Als wij hier in de Kamer goede wetgeving invoeren, kunnen we om vluchtelingen op te vangen ook vertrouwen op de gemeenschapszin in steden zoals IJsselstein. Dit hebben ze in het verleden immers ook laten zien. Voorzitter. We zien het belang van die controle ook in Ter Apel. Sinds gisteren worden daar alleen nog maar kwetsbare mensen toegelaten, waardoor er nu alweer mensen op het gras buiten moeten slapen. Dat is natuurlijk onacceptabel. Doen wat nodig is, hoorde ik de Ombudsman zojuist ook zeggen. Ik sluit me aan bij de vragen die collega Westerveld daarover stelde, met name de vraag aan de minister om daarop in te gaan. Kan hij ook gelijk ingaan op de vraag welke maatregelen genomen kunnen worden om de overlast als gevolg van het falen van dit systeem voor ondernemers en bewoners te beperken? De chaos die we nu zien in Ter Apel, is het gevolg van jarenlang wanbeleid op dit dossier. Daarom is het heel goed dat dit kabinet zo voortvarend, met snelheid, aan de slag gaat. Binnen een paar weken stonden we hier met de implementatie van Europees migratierecht voor betere grensprocedures. Vandaag hebben we het over extra nieuwe maatregelen op het gebied van onder andere de ongewenstverklaring. Daarmee laten we zien dat we dit dossier stevig aanpakken. Ik denk ook dat het van belang is dat we dat ook uitstralen, want ook dat heeft effect op wat de mensen in het land zien van wat wij doen om deze controle terug te krijgen.

De heer Van Asten (D66): Dit is inderdaad een dossier dat jarenlang heeft voortgeduurd. Wel wil ik erop wijzen dat gemeentes met de handen in het haar zaten toen ze het vorige kabinet niet aan de telefoon kregen, toen niets gebeurde om mensen daar te helpen. Dus ja, dit heeft een lange geschiedenis, maar het is volledig geïnstalleerd in de afgelopen jaren.

De heer Van Asten (D66): Voorzitter. De doorbraken die …

De heer Van Asten (D66): Ik ga graag in op de belofte van D66, want daar ging het ook over in de interruptie van mevrouw Van der Plas. Dat ging over de doorbraken die we in Nederland willen realiseren, omdat we een doorbraak nodig hebben als het gaat over de woningbouw, als het gaat over de opvang van mensen die hier als vluchteling naartoe zijn gekomen, als het gaat over weer controle krijgen over die asielketen en als het erom gaat Nederland vooruit te helpen. Het is de belofte geweest die wij aan Nederland hebben gedaan om dat hier samen te gaan doen. Maar we moeten wel roeien met de riemen die we hier hebben. De afgelopen twee jaar, zolang heeft het namelijk geduurd van verkiezingen tot het in elkaar storten van het kabinet, hebben we gezien dat het kabinet veel te weinig heeft gedaan. Daardoor zitten wij nu weer met een overvol Ter Apel.

De heer Van Asten (D66): Ik heb even teruggekeken wat de heer Ellian heeft gezegd, want het ging er zoal over. Volgens mij heeft hij daar gezegd dat hij verwacht dat de instroom naar beneden gaat op basis van de ingang van het nieuwe Migratiepact. Dat deel ik met de heer Ellian. Daar zijn al die maatregelen precies op gericht. Op het moment dat er na verloop van tijd blijkt dat de instroom even hoog blijft, moet je goed analyseren waardoor dat komt. Staat de rest van de wereld weer in brand waardoor er nieuwe vluchtelingenstromen komen? Is er toch een verschil tussen hoe wij in Nederland omgaan met het Migratiepact en hoe het in België, Duitsland of Frankrijk gaat? Dan moet je dat analyseren en maatregelen nemen die nodig zijn. Maar laat ik het eerst eventjes positief zien. We hebben het Migratiepact net aangenomen. 12 juni moet nog komen. Ik heb er dus vertrouwen in dat dit werkt.

De heer Van Asten (D66): Het eerste deel van deze interruptie ging erover dat mevrouw Vondeling niet snapte dat de heer Van Asten positief kan zijn. De heer Van Asten is sowieso een positief mens. Positiviteit is nodig om ervoor te zorgen dat we in Nederland weer vooruitkomen. Ik zie partijen als de PVV alleen maar de boel in de hens proberen te steken en alleen maar de ellende in Nederland vergroten. Ik zie dat terug in gesprekken die ik gister had met bewoners van IJsselstein. Die weten totaal niet dat hier wetten zijn aangenomen, zoals het Migratiepact, die er wat aan gaan doen om de controle terug te krijgen. Ik denk dat dat ook een verantwoordelijkheid is die we hier in deze Kamer hebben. Wat betreft het laatste gedeelte van uw vraag … Excuus, voorzitter, mijn antwoord kan wat langer zijn, maar dat komt omdat een interruptie vaak uit heel veel vragen en onderdelen bestaat, die ik toch moet adresseren. Het laatste gedeelte ging over maatregelen waar een taboe op rust. Ik weet niet welke maatregelen dat zijn. Dat had u aan de heer Ellian moeten vragen. Ik zeg daarop: mocht het Migratiepact niet leiden tot de gewenste controle op de asielketen en tot minder instroom, dan zullen we moeten kijken waar dat aan ligt en eventuele maatregelen nemen die daarbij passend zijn.

De heer Van Asten (D66): Op de manier waarop hij het uitspreekt, zet de heer Ceulemans het woord "analyseren" bijna tussen aanhalingstekens. Dat mag ik zo wel benoemen, denk ik. Ik denk dat het wel belangrijk is om te weten waarom het dan niet zou werken. Maar nogmaals, dan kijken we in de toekomst, want wij hebben de overtuiging dat het Migratiepact wel degelijk tot een Europese oplossing zal leiden. Mocht de instroom daarna niet verminderen, dan moet je gaan kijken waar dat aan ligt en dan moet je maatregelen nemen die aan de bron voor minder vluchtelingen zorgen. Dat betekent dat we wat minder enthousiast moeten zijn op het moment dat mensen op deze wereld oorlog gaan voeren. Dat geldt ook voor het uitspreken van Nederlandse steun daarvoor. We moeten ervoor zorgen dat we vrede en welvaart brengen, ook in andere delen van de wereld. Dat zou een hele goede mogelijkheid moeten zijn. Ik hoop dat deze Kamer zich daar dan achter schaart.

De heer Van Asten (D66): Ik ben hier in mijn rol als politicus in de Tweede Kamer gekozen om de problemen bij de bron aan te pakken. Daar zullen we echt een gezamenlijke inspanning voor moeten leveren. Daar moet je aan werken. Volgens mij hebben we hier, net als bij het Migratiepact, een pakket aangenomen met allemaal nationale maatregelen. Ik ben eigenlijk niet bereid om nog verder het debat aan te gaan over de vraag wat voor maatregelen we nog meer gaan nemen. Laten we eerst dit implementeren. Dat is al moeilijk zat. Ik heb dadelijk ook nog wat vragen over de capaciteit die we hiervoor moeten inzetten, want ik denk dat dat de grootste bottleneck is die we op dit moment moeten bevechten.

De heer Van Asten (D66): Dit is een lesje framing 101. Dit is natuurlijk totaal niet wat ik heb gezegd. De enige die trouwens het woord "klimaat" in zijn mond heeft genomen, is de heer Ceulemans zelf. Dat laat ik me dus ook niet gezegd worden. Laat ik er eens even heel helder over zijn, zodat ook meneer Ceulemans dat meekrijgt. Ik heb gezegd dat als die instroom, met het Migratiepact en met al die nationale maatregelen die daarbij zitten en de wetten van vandaag die we gaan aannemen, toch nog zo hoog blijft dat we die niet kunnen aanpakken, we dan op basis van de oorzaak daarvan maatregelen kunnen nemen. Dan kunnen we dat gesprek aangaan. Maar laten we eerst maar eens even deze maatregelen daadwerkelijk aannemen, en dan uitvoeren.

De heer Van Asten (D66): Daarom hebben we dat als piepklein landje goed beseft, zijn we gaan samenwerken met onze Europese buurlanden en Europese lotgenoten en hebben we de Europese Unie opgericht, dat grote machtsblok, dat grootste handelsblok ter wereld, dat gezamenlijk een harde stem heeft. D66 is er voorstander van om samen met Europa een nog grotere vuist te maken in de rest van de wereld, maar wij kunnen dat ook hier in het nationale parlement doen. Als het híér gaat over de staat van de wereld en aanvallen op burgerdoelen, kunnen we er heel helder over zijn dat we dat veroordelen. Dat zien we deze Kamer helaas ook nog niet doen. Ik denk dat het tijd is om dát te doen als we gezamenlijk iets aan die bron willen gaan doen.

De heer Van Asten (D66): Ik ga het hier toch even opnemen voor de Europese Unie, want die heeft ervoor gezorgd dat er geen oorlog meer in Europa plaatsvond en dat wij klaarstonden toen dat wel aan de randen van Europa gebeurde, toen nog in het voormalige Joegoslavië. We zien ook de veranderingen die in voormalig Joegoslavië hebben plaatsgevonden. Wij hebben ook die lidstaten opgenomen in de Europese Unie en zo hebben we gezamenlijk gezorgd voor een flinke toename van de welvaart hier in dit stukje wereld. Als wij ons nou ook eens gaan inspannen voor een toename van die welvaart in andere delen van de wereld, zorgen we ervoor dat die voedingsbodem voor vlucht, oorlog en geweld verdwijnt en kunnen we ook op die manier wat doen aan die instroom.

De heer Van Asten (D66): Nee, dat is het zeker niet. In het coalitieakkoord is dan ook opgenomen dat wij het gezamenlijk, volgens Europese afspraken, dadelijk mogelijk maken om die aanvraag juist buiten de Unie te doen. Dat betekent dat er minder mensen slachtoffer hoeven te worden van mensensmokkelaars, dat er minder mensen overlijden en dat wij nog beter grip en controle krijgen op wie er naar Europa komt en wie niet. Dat is de kracht van Europa.

De heer Van Asten (D66): Ja. Dank u, voorzitter. We laten dus zien dat we dit dossier stevig aanpakken, want menswaardige en goede opvang van mensen die vluchten voor oorlog en geweld moet hand in hand gaan met duidelijkheid en rechtvaardigheid op het moment dat er sprake is van overlast en agressie. Personen die hierheen komen en de regels doelbewust negeren of aan hun laars lappen, mogen ook merken dat daar consequenties aan verbonden zijn. Juist door eerlijk te zijn over de overlast waar mensen en winkeliers in hun buurt, dorp of stad mee te maken krijgen, en daar gepaste maatregelen tegen te nemen, behouden we ook het draagvlak voor de overgrote groep mensen die zich wél aan de regels houdt. Ik doel op mensen die gewoon aan de slag gaan met de Nederlandse taal, die hun kinderen leren fietsen, die sporten bij de lokale voetbalvereniging of die aan de slag gaan met werk of een opleiding om echt mee te doen aan onze maatschappij. Wat D66 betreft zetten we in op snellere en duidelijke procedures, goede opvang, snellere terugkeer voor mensen die hier niet mogen blijven en een harde aanpak van overlast en geweld. Als die elementen samenkomen, zorgen we eindelijk voor rust en stabiliteit. Met het Migratiepact en de maatregelen in het wetsvoorstel van vandaag zetten we een nieuwe stap richting dat gewenste asielbeleid. Ik dank de minister dan ook voor het wetsvoorstel en de nota van wijziging. Ik vraag nog aandacht voor een aantal punten. Allereerst de lockdown. Het wetsvoorstel omvat de mogelijkheid om in vreemdelingenbewaring een lockdown in te stellen van 23 uur per dag. De Raad van State adviseerde om de lockdown een aantal dagen te laten duren. In het wetsvoorstel is naar aanleiding van dat advies de duur bijgesteld van zes naar vier weken. De minister geeft aan dat het proces van gefaseerde op- en, zo nodig, afbouw van het dagprogramma zorgvuldig dient te geschieden en dus tijd kost, en dat er om die reden voor een wettelijk maximum van vier weken is gekozen. In de praktijk zal het vaak niet tot vier weken komen, zo valt te lezen in de nota naar aanleiding van het verslag. Hoewel ik die toelichting kan volgen, is mij niet geheel duidelijk waarop die termijn van vier weken nu echt is gebaseerd. Zou de minister nogmaals kunnen toelichten waar die duur vandaan komt en wanneer en hoe precies wordt bepaald dat de lockdown kan worden afgeschaald? Vindt dat plaats op basis van de omstandigheden van het geval of zijn er vaste criteria voor? Is het ook mogelijk om jaarlijks een overzicht te geven van genomen lockdownmaatregelen, de reden daarvoor en de duur daarvan? Dan krijgen we daar meer verstand van en begrip voor. Dan over de uitzonderlijke omstandigheden. Er zijn een aantal bepalingen in de wet afhankelijk gemaakt van die uitzonderlijke omstandigheden. In de afgelopen jaren hebben we, mede door de coronapandemie, gezien dat situaties kunnen ontstaan waarin snel handelen noodzakelijk is. Wetgeving moet daarvoor ook voldoende ruimte bieden. Maar er zit ook een risico in. De chaos en discussie rondom het staatsnoodrecht tijdens het vorige kabinet hebben laten zien hoe belangrijk het is om vooraf duidelijkheid te bieden over wanneer zulke bevoegdheden wel en nadrukkelijk niet kunnen worden ingezet. Ik begrijp dat een uitputtende lijst van omstandigheden aanleggen niet mogelijk is, maar het lijkt me wel waardevol om tijdens de behandeling van deze wet scherp te bekijken welk type situaties de minister concreet voor ogen heeft. Wanneer is volgens de minister sprake van uitzonderlijke omstandigheden? Kan de minister toezeggen dat dit in ieder geval niet enkel afhankelijk is van het politieke oordeel? Voorzitter. Het wetsvoorstel dat we vandaag behandelen, vraagt ook wat van de DJI. We weten dat zij al langere tijd kampen met personeelstekorten en capaciteitsproblemen. De druk is zo groot dat gedetineerden eerder moeten worden vrijgelaten. Daarom heb ik een aantal vragen. Wat zijn op dit moment de verwachtingen als het gaat over die personeelssterkte en beschikbare capaciteit? Hoe kijkt de minister naar het eerdere signaal van DJI dat na aanname van de wet mogelijk nog ongeveer een jaar nodig is om de uitvoering goed op orde te krijgen? Is dat nog steeds het geval? Is de minister bereid daar in de invoering rekening mee te houden? Voorzitter. Mijn fractie staat positief tegenover het afschaffen van de rechterlijke dwangsom en het amendement van de SGP hierover. Ik hoor de argumenten van de IND en mijn collega-Kamerleden hierover. Tegelijkertijd is mijn fractie in het verleden terughoudend geweest, omdat het onderliggende probleem, namelijk het niet halen van de beslistermijnen van de IND, met dit amendement niet wordt opgelost. Het afschaffen van de dwangsommen moet wat ons betreft dan ook hand in hand gaan met de maatregelen die toezien op het uiteindelijke doel: snelle procedures, zodat iedereen die hiernaartoe komt zo snel mogelijk duidelijkheid krijgt. De minister heeft in het vorige commissiedebat aangegeven snel met een plan daarover te komen. Dat zou binnen enkele weken plaatsvinden, dus daar wacht ik op. Wordt hierbij ook ingegaan op het spanningsveld tussen snelheid en zorgvuldigheid? We moeten de rechterlijke keten dadelijk niet te veel daarmee gaan belasten. Voorzitter, ik rond af. Mijn fractie is positief over de stappen die het kabinet met dit wetsvoorstel zet. We zien dat het politieke en maatschappelijke debat over migratie de afgelopen jaren en zelfs de afgelopen weken steeds harder is geworden. We hebben als politici de verantwoordelijkheid om niet alleen tegenover elkaar te staan, maar vooral te zoeken naar oplossingen die werken voor omwonenden, voor gemeenten, voor uitvoerders én voor de mensen die hier bescherming zoeken. Ik hoop dat we daar vandaag gezamenlijk een stap in kunnen zetten. Dank.

De heer Van Asten (D66): Wij stemmen in met het afschaffen van die dwangsom, dus met het amendement. Ik kan dat wel uitleggen. Ik zie dat het totaal niks doet. Het kost een heleboel geld en leidt niet tot snellere beantwoording. Dat is door de heer Van Dijk goed aangegeven: het kost ook nog een hoop capaciteit. Maar het is natuurlijk wel wrang, want die dwangsom wordt niet voor niks opgelegd. Het gaat erom dat we die mensen, zeker die 50.000 mensen die dadelijk ook nog buiten de werking van het Migratiepact vallen, ook niet jarenlang in onzekerheid kunnen laten zitten. Die mensen moet je ook door kunnen laten gaan met hun leven. Of dat in Nederland of buiten Nederland is, hangt van de beslissing af. Maar als dat in Nederland plaatsvindt, zou ik ook graag willen dat die mensen zo snel mogelijk hier ingeburgerd raken, zodat ze kunnen bijdragen aan de maatschappij.

De heer Van Asten (D66): Even kijken of ik het goed begrijp. U bedoelt dus dat die dwangsommen alleen hier in Nederland zouden zijn? Kijk, er zijn rechterlijke dwangsommen. Op het moment dat je niet voldoet aan de termijn die je zelf hebt gesteld, gaat dat uiteindelijk ten koste van iets. Dat Nederland daarin de enige is, is een uitzondering die je wellicht niet zou moeten willen. Maar volgens mij staat voorop dat wij ervoor moeten zorgen dat we snelle procedures hebben. Dat is in het belang van de mensen die bescherming zoeken, de capaciteit bij de IND en het draagvlak in Nederland.

De heer Van Asten (D66): Dank. Dank aan de minister voor de beantwoording en aan de collega's voor het debat. Zoals ik aangaf, is het belangrijk dat wij vanuit Den Haag laten zien dat we werken aan een degelijk, streng en rechtvaardig asielbeleid. Deze wet is daar een belangrijke stap in. Ik kijk uit naar het plan van de minister om de asielverzoeken die nu op de grote wachtstapel liggen, met spoed en zorgvuldigheid te behandelen. Dat plan krijgen wij over twee weken, dus we hebben snel weer een debat. Dank, voorzitter.