R.J. van Asten

Vreemdelingen- en asielbeleid

De heer Van Asten (D66): Ja, ik heb een punt van orde. Kijk, dat mijn partij wordt gebruikt om de rechterlijke macht aan te vallen, past in het straatje van mevrouw Vondeling, denk ik, maar ik vind het eigenlijk niet gebruikelijk dat we hier dat soort termen gaan gebruiken.

De heer Van Asten (D66): Ja, een interruptie. Dank, voorzitter. Even een korte vraag. Er wordt gezegd dat het COA gemeentes aan het chanteren is. Vindt mevrouw Vondeling ook niet dat op het moment dat een organisatie kosten heeft gemaakt op basis van contracten die die met de overheid heeft afgesloten en de overheid die eenzijdig omdraait, daar dan minimaal een schadevergoeding tegenover moet staan voor de gemaakte kosten? Dat is toch geen chantage?

De heer Van Asten (D66): Dan even anders. Stel dat ik en mijn gezin besluiten om een nieuwe tuin aan te leggen en we een contract sluiten met een hovenier die daarvoor de planten en alle materialen heeft ingekocht. Vervolgens besluit mijn gezin toch het geld liever aan iets anders te besteden. Dan kan de hovenier fluiten naar zijn geld en mag die alle gemaakte kosten voor zijn eigen rekening nemen. Vindt mevrouw Vondeling dan niet dat die hovenier toch een punt heeft als hij die kosten op mij wil verhalen?

De heer Van Asten (D66): Dan ga ik nog een voorbeeld geven, hoor. Stel dat een gemeente een deal heeft gemaakt met een wegenbouwer om bijvoorbeeld een nieuwe weg aan te leggen en er een nieuwe gemeenteraad komt die zegt "ik wil toch die weg niet", terwijl die wegenbouwer inmiddels wel aardig wat kosten heeft gemaakt. Vindt u dan dat die ondernemers het slachtoffer moet worden van de keuze die zo'n gemeenteraad maakt en ook zijn kosten niet vergoed moet krijgen?

De heer Van Asten (D66): Voorzitter, dan wil ik toch een punt van orde maken. Volgens mij wordt het COA hier nu bijna neergezet als een criminele organisatie en daar wil ik echt afstand van nemen. Ik vind niet dat mevrouw Vondeling dat zomaar kan zeggen, dus ik hoop wel dat hier even echt een punt van wordt gemaakt.

De heer Van Asten (D66): Dank, voorzitter. De situatie in Ceuta afgelopen zomer heeft veel losgemaakt. Die laat zien hoe machtig mensensmokkelaars zijn en hoe belangrijk Europese samenwerking is als onze buitengrenzen onder druk staan. Juist op deze momenten moeten we laten zien dat Europa in staat is om samen verantwoordelijkheid te nemen wanneer dat nodig is. Spanje heeft inmiddels Frontex om hulp gevraagd bij het identificeren van personen en het leveren van tolken. Kan de minister aangeven of hij ook ondersteuning vanuit Nederland heeft aangeboden en zo nee, waarom niet? Hoe ziet de minister er, samen met de Europese Commissie, op toe dat de afspraken uit het Migratiepact ook in deze uitzonderlijke omstandigheden goed en snel worden uitgevoerd? Dat laatste geldt wat mij betreft breder. Het Migratiepact is het grootste pakket aan asielmaatregelen van de afgelopen twintig jaar, waarbij er voor het eerst Europees asielbeleid wordt gevoerd, asielbeleid dat efficiënt en doelmatig is als alle landen zich aan die afspraken houden. Bij sommige landen is dat duidelijk nog niet het geval. Zo staat de registratie van asielaanvragen in Griekenland vrijwel stil, waardoor er mensen wel in de grensprocedure en grensbewaking zitten, maar nog geen geregistreerde asielaanvraag hebben. En bijvoorbeeld Italië voldoet nog niet aan de eisen die het Europees Migratiepact heeft gesteld aan de opvang. Het is van belang dat we elkaar aanspreken wanneer procedures niet goed verlopen of het nu gaat over de opvang in Italië of de registratie aan de Griekse grens. Kan de minister aangeven in hoeverre hierover contact plaatsvindt met de Griekse en Italiaanse collega's en autoriteiten? Welke mogelijkheden ziet de minister voor de Europese Commissie om naleving van de afspraken uit het Migratiepact te bevorderen?

De heer Van Asten (D66): Ik denk dat de buitengrenzen van Europa goed beveiligd en gecontroleerd moeten worden voor een goedwerkend Europees migratiebeleid. Ik denk dat we het daar als Kamer ook over eens zijn. Dat betekent dat ook de landen die niet direct aan die buitengrenzen grenzen, moeten bijdragen aan de ondersteuning bij die controles. Ik denk dat dat ook in het belang van Nederland en het Europese systeem is. Ik vind het dan ook niet gek dat we daar hulp voor aanbieden. Ik trek daarbij graag de vergelijking met iets wat ook deze zomer plaatsvond, namelijk het feit dat Europa écht in brand stond. Europese landen tuimelden over elkaar heen om elkaar hulp te kunnen bieden met het verlenen van blusvoertuigen, brandweer, expertise et cetera. Op het moment dat Europese landen daar om vragen, kan het dus wel. Ik denk dat het belangrijk is om elkaar, waar mogelijk, ook in dit soort gevallen te helpen, omdat dat in ons gezamenlijke belang is.

De heer Van Asten (D66): Voorzitter. Sinds de invoering van het Migratiepact is er ook een groep mensen die niet weet wat de gevolgen daarvan zijn voor hun procedure. Die onzekerheid heeft gevolgen voor die mensen zelf, maar het zorgt ook voor spanningen op opvanglocaties voor medewerkers van het COA en Vluchtelingenwerk. Goede communicatie kan die spanningen al enigszins wegnemen, door eerlijk te zijn over waar mensen aan toe zijn, wat de verwachte doorlooptijd is van hun procedure en welke gevolgen er bijvoorbeeld voor gezinshereniging zijn. Ik heb hier al enkele malen aandacht voor gevraagd. Ik heb ook al enkele malen aan de minister gevraagd om ervoor te zorgen dat hierover gecommuniceerd wordt richting deze personen. Ik hoor van de centra en de organisaties dat dit nog niet gebeurd is. Dat vind ik echt niet kunnen. Het zorgt ervoor dat het werk op COA-locaties wordt bemoeilijkt en dat mensen geen uitzicht hebben op wat hun procedure is, wat de uitkomst daarvan ook is. Ik vraag nu dus heel concreet wanneer deze groep mensen een brief van de IND ontvangt. Welke concrete informatie kunnen ze daarin verwachten? Voorzitter. Collega Straatman had het al over de taskforce in Duitsland die gaat over het terug kunnen sturen van de zwaarste criminelen. Personen die zware geweldsdelicten hebben gepleegd, konden voorheen moeilijk bewogen worden tot terugkeer, maar met de vernieuwde aanpak kan dat daar nu wel. We kijken soms zelf te veel naar de aantallen en te weinig naar de impact. Het huidige systeem beloont vooral het realiseren van uitzettingen. Hierin schuilt het risico dat een meewerkende opa zonder verblijfsrecht sneller wordt uitgezet dan die zware crimineel of overlastgever die procedures stapelt en niet meewerkt. Het is geen gek idee om extra mensen vrij te maken om juist die lastige zaken te kunnen oppakken en die personen te kunnen terugsturen. Hoe kijkt de minister hiernaar? Tot slot. Afgelopen zomer zagen we opnieuw protesten waarbij opvanglocaties werden beklad, brand werd gesticht en raadsleden, wethouders en andere dorpsbewoners werden geïntimideerd. Dat heeft mij geraakt. Dat is niet de samenleving waar ik voor sta, en ik denk vele Nederlanders met mij. Door de aandacht die deze protesten en intimidaties krijgen, vertroebelt ook de blik op al die gemeenten waar al jarenlang een goede opvang is en waar bewoners van azc's en buurtbewoners elkaar helpen. Laten we vooral ook die voorbeelden vaker noemen, zodat we kunnen leren wat de goede ingrediënten zijn voor een goede opvang. Dank.

De heer Van Asten (D66): In de weken voordat we hier de wetten aannamen om in te stemmen met het Europees Migratiepact was het heel erg onduidelijk of elk land zou voldoen aan de eisen van het pact, inclusief Nederland. Ook hier moesten de registratiezaken nog goed geregeld worden. We zagen toen ook de problemen met de registratie in Griekenland en de problemen in andere landen rondom de opvanglocaties. Als we de uitspraak van de rechter volgen, blijkt dat de opvangsituatie in Italië nog steeds niet goed geregeld is en dat de registratie in Griekenland nog steeds niet goed geregeld is. Ik zou dus willen voorstellen om juist daar extra druk op te zetten, zodat dat goed voor elkaar is. Als uiteindelijk blijkt dat de opvang er daar wel is, maar dat we daar volgens de Nederlandse rechtspraak veel meer van verwachten, dan is de volgende stap om te kijken of dat wel in lijn en in de geest is van het Europees Migratiepact.

De heer Van Asten (D66): Ik zal eerst op dat laatste ingaan. Als je met een cynische blik kijkt, kan je inderdaad stellen dat die landen zouden kunnen zeggen: wij zorgen dat we een minimale opvang hebben, want dan stromen mensen vanzelf door naar het noorden, kunnen ze niet worden teruggestuurd en zijn wij er mooi van af. Ik weiger om te geloven dat dat de intentie is van de Europese landen die meewerken aan het Migratiepact. Wij hebben er met z'n allen belang bij dat we ervoor zorgen dat de reis vanuit Azië en Afrika, die levensgevaarlijk is en die mensensmokkelaars in de hand werkt, voorkomen wordt. Daar is eigenlijk nog meer voor nodig dan we nu al geregeld hebben. Het gaat dan ook over de vraag over hoe we ervoor zorgen dat ze die reis niet hoeven te maken. In de tussentijd moeten we wel zorgen dat we aan onze voorwaarden voldoen. We moeten dus zorgen dat de opvanglocaties in Griekenland, Spanje en Italië goed op orde zijn. Ik zeg daarbij dat wij onze eigen opvang natuurlijk ook op orde moeten hebben. Zolang er inderdaad nog mensen op het gras van Ter Apel slapen, denk ik dat andere landen op dit moment, bijvoorbeeld in Rome of Athene, ook het debat hebben over de vraag hoe Nederland met zijn verplichtingen uit het pact omgaat.

De heer Van Asten (D66): Wat ik in mijn bijdrage tijdens het mondelinge vragenuur — daar ging het dinsdag over — ook heb gezegd, is dat ik het onbestaanbaar vind dat een jongen van 18, die hier sinds z'n 14de is, zo vaak in aanraking is gekomen met de politie. Daarom heb ik ook gevraagd: hoe zit dat eigenlijk met de speciale regelingen die we daarvoor binnen Nidos hebben? Hebben we de gespecialiseerde jeugdzorg op orde om ervoor te zorgen dat mensen niet zo waanzinnig ontsporen? Dat vind ik in eerste instantie van belang. Een jongen van 14 is geen criminele mastermind, maar blijkbaar is er iets gebeurd waardoor hij dat wel is geworden. Wat zijn dan de gevolgen? Kan iemand worden uitgezet als hij zo veel delicten op z'n naam heeft, met daarbij zeker aandacht voor het laatste delict, die gewelddadige overval? Dat is trouwens de enige die we daarvan kennen. Dan denk ik dat dit inderdaad geen mooie bijdrage aan de Nederlandse samenleving is. Ik ben benieuwd wat de mogelijkheden zijn om zo'n aanvraag af te wijzen.

De heer Van Asten (D66): Dan ga ik even door op de beantwoording die mevrouw Straatman gaf, want die deel ik. De mensen die hier nu zijn, hebben gewoon recht op verblijf, krijgen een tijdelijke verblijfsvergunning voor de komende jaren en hebben zicht op naturalisatie. Dat is wel degelijk de blik die men heeft, het toekomstperspectief dat men heeft: om hier te kunnen blijven. Er is op dit moment echt niemand die deze mensen zal uitzetten. Zolang die situatie met de taliban er in Afghanistan is, is er natuurlijk totaal geen sprake van dat deze groep angst zou moeten hebben om daarnaartoe te worden uitgezet.

De heer Van Asten (D66): We zijn na de zomer terug in deze zaal met een debat over asiel en migratie en we hebben gelijk weer een hoop rechtse partijen die hier eigenlijk alleen maar komen om theater te maken, die er ergens weer een casus uit halen die verwerpelijk is. Inderdaad, 114 delicten; daarvan heb ik afgelopen dinsdag allang gezegd, in hetzelfde debat waar mevrouw Van der Plas ook bij was, wat ik daarvan vond. Nu wordt hier weer eventjes geprobeerd een politiek punt te scoren. Zo komen we niet verder hiermee. Verder heb ik er eigenlijk helemaal niks over te zeggen.

De heer Van Asten (D66): Mevrouw Van der Plas weigert te luisteren. Ik snap dat het in haar straatje past om dit zo groot mogelijk te maken. Ik heb gezegd dat ik het waanzinnig vind dat die 114 veroordelingen mogelijk zijn voor iemand die hier op z'n 14de is gekomen en die nu 18 is, zeker met die gewelddadige overval, waardoor hij uiteindelijk in het nieuws is gekomen. Ik vind dat echt wanstaltig. Ik vraag me wel af hoe dat in hemelsnaam heeft kunnen gebeuren, om daaruit iets te leren, zodat met een andere jongen van 14 of 15 niet hetzelfde gebeurt, en om de Nederlandse samenleving te beschermen. Ik hoop dat mevrouw Van der Plas daar ook aandacht voor heeft, zodat we niet alleen een jongen van 18 hier eventjes tot onderwerp van debat maken, waarbij wordt gezegd dat het allemaal slecht is — dat delen we namelijk — maar ook kijken wat we kunnen doen om dit tegen te gaan. Ik vertrouw erop dat de minister een prima antwoord heeft op de vraag wat we doen met iemand die zo veel op z'n kerfstok heeft, wat dat betekent voor gezinshereniging en wat er allemaal nog meer bij komt, maar ik wil wel de feiten even normaal op een rijtje hebben. Wat ik ook heb gezegd, is dat ik aandacht wil hebben voor wat er gebeurt in de jaren dat iemand minderjarig is, zodat hij niet ontspoort.

De heer Van Asten (D66): Precies datgene waar ik een punt van orde over maakte, gebeurt nu weer. Ik snap dat mevrouw Vondeling lak heeft aan de regels van dit huis om haar punt maar te kunnen maken, maar daar ga ik gewoon niet op in.

De heer Van Asten (D66): Ik heb een beetje moeite met het woord "schandpaal". Wij hebben een wet afgesproken in ons land waar wij in meerderheid mee hebben ingestemd in dit huis. De minister voert deze wet nu uit en spreekt gemeenten die niet aan de voorwaarden van de wet voldoen, daar dus ook op aan. Dat gebeurt allemaal via een keurige staffel: via een gesprek, via een brief et cetera. Ik ken de SGP. Die wil ook dat mensen zich aan de wet houden, en instanties en gemeentes ook. Daar vind ik dus niet echt iets geks aan. Ik vind het ook goed dat gemeentes de mogelijkheid hebben om onderling afspraken te maken over wie wat doet. Dat wordt binnen de provincies of binnen de regio's afgesproken. Als een gemeente zelf geen opvang heeft, maar dat wil regelen met de buurgemeente, is daar ook de mogelijkheid toe. Wat ik aan het einde heb gezegd, is dat ik zie dat het in de meeste gemeentes van Nederland, waar al jarenlang een vorm van opvang is, eigenlijk hartstikke goed gaat, waardoor er ook nog extra voorzieningen zijn gekomen voor de buurtbewoners en waar mensen elkaar veel beter hebben leren kennen. Sterker nog, als daar een azc sluit, zegt de buurt: ik vind het eigenlijk wel jammer, want het ging hartstikke goed en wij hadden er zelf ook nog wat aan. Ik zou het zo fijn vinden als we die voorbeelden vaker naar voren zouden brengen in plaats van alleen maar de extreem lelijke beelden. Denk aan een gebouw in Loosdrecht dat bijna in de hens gaat, waar buurtbewoners moeten vrezen voor lijf en leden in hun eigen straat, omdat ze voor- of tegenstander zijn of misschien niet eens een uitgesproken mening hebben. Of denk aan de gemeenteraadsleden in Tholen, die binnen moeten blijven omdat ze buiten bedreigd worden omdat mensen angstbeelden hebben over wat het betekent om een azc in hun gemeente te hebben.

De heer Van Asten (D66): De hele uitvraag begint bij polderen. We hebben een gezamenlijke taak om vluchtelingen te huisvesten. We proberen hier met maatregelen en wetgeving de instroom te verminderen, maar tussentijds hebben mensen wel opvangplekken nodig. We zien dat dat in heel veel gemeentes in het land goed gaat en we vragen aan regio's en provincies om dit onderling op te lossen. Nou, dat is volgens mij de definitie van polderen. Daar staat wel tegenover dat we aan het einde van de dag geen mensen op het gras van Ter Apel willen hebben liggen. We willen ook niet dat de gemeente Ter Apel overstroomd wordt met mensen die daar in een overvolle opvanglocatie zitten. We hebben dat samen te delen. Het begint bij polderen, maar uiteindelijk hebben we wel een wet die zegt: ieder moet z'n aandeel pakken.

De heer Van Asten (D66): Dank voor deze informatie. Ik hoor de minister wel zeggen: vanaf 1 oktober gaan we aan de slag op basis van die nieuwe systematiek voor de oude groep — om het zo te zeggen — en dan krijgen ze ook persoonlijke informatie. Nu is dat natuurlijk een enorme groep; alleen al het dichtlikken van de enveloppen daarvoor gaat wel enige tijd duren. En dat terwijl de noodzaak om deze mensen snel te informeren natuurlijk groot is. Dus welk tijdpad totdat de laatste die informatie krijgt, moet of kan ik dan ongeveer aanhouden?

De heer Van Asten (D66): En dan krijgen ze ook de persoonlijke informatie.

De heer Van Asten (D66): Dan heb ik nog één vraag over die eerste fase. Ik begrijp dat de IND nu de COA-medewerkers en de Nidosmedewerkers gaat voorlichten, zodat zij uiteindelijk die procedure gaan toelichten.

De heer Van Asten (D66): Dank, voorzitter. Dank voor de beantwoording. Over de manier waarop asielzoekers die voor 12 juni hier binnen zijn gekomen, worden geïnformeerd, ben ik nog niet te spreken, dus ik bedenk nog een motie daarover. Ten tweede. Ik noemde in een debat met mevrouw Van der Plas dat er partijtheater werd gemaakt. Ik had daar volledig gelijk in, overigens, want op social media zijn door de BBB volledige filmpjes neergezet waarin wordt gezegd dat wij niets aan de persoon in kwestie zouden willen doen waarover wij het hadden. Nota bene afgelopen dinsdag en in dit debat heb ik gezegd dat ik erg benieuwd ben wat de mogelijkheden zijn om die aanvraag niet in behandeling te nemen. Dat stukje heeft uiteraard het socialmediakanaal van BBB niet bereikt. Ik vind dat zéér oncollegiaal.

De heer Van Asten (D66): Ja, een klein stukje. Ik zei al: mevrouw Van der Plas luisterde niet. Dat blijkt maar weer, want ik heb dat helemaal niet op die manier gezegd. Ik heb nota bene ook nog in dit debat gezegd dat ik graag wil dat wordt onderzocht hoe deze persoon is uit te zetten. Dus kijkt u dat nog even terug en kijkt u dan niet alleen maar naar de social media van uw eigen partij, maar gewoon naar de registratie van deze vergadering. Dan ziet u dat u fout zat.