Stephan Neijenhuis

Regels met betrekking tot de handhaving in de sociale zekerheid om meer passend handhaven mogelijk te maken (Wet handhaving sociale zekerheid) (36785) antwoord 1e termijn + rest

De heer Neijenhuis (D66): Dit is een mooi bruggetje naar de vraag die ik wilde stellen. Inderdaad, "vergissen" is niet zo gedefinieerd in de wet. Dat wordt uiteindelijk door de uitvoeringsorganisaties gedaan. Ik had inderdaad dezelfde zorgen als de heer Flach, namelijk dat dit gewoon een risico is bij de keuze om "vergissen" niet te definiëren in de wet. Ik heb daar een amendement over ingediend. Dat is in eerste instantie ontraden. Ik zou daar wel over willen vragen of de minister de gedachtegang kan volgen dat het wenselijk is om het oordeel niet alleen maar aan de uitvoeringsorganisaties te laten, maar de rechter ook de mogelijkheid te bieden om daar een uitspraak over te doen. Ik heb daar dus …

De heer Neijenhuis (D66): Ik wilde aanbieden om het in de tweede termijn te doen, maar aan het einde van de eerste termijn is voor de Kamer misschien alleen maar handiger.

De heer Neijenhuis (D66): Nee, dan wachten we de reactie daarop af. Ik had nog wel een andere vraag. Die gaat meer over de samenwerking tussen de uitvoeringsorganisaties, ook met Divosa, dus dat het vergisrecht op een uniforme manier wordt toegepast. De minister ging daar net al op in. Alleen had ik nog wel gevraagd wat dat nou precies gaat betekenen. Worden dat nou alleen maar afstemmingsgroepjes of komen daar ook echt concrete gevolgen uit die wij hier, vanuit de Kamer, kunnen controleren?

De heer Neijenhuis (D66): Dat is in ieder geval fijn om te horen. Dank voor dat antwoord. In dat licht ben ik nog wel benieuwd naar iets. We doen dat vergisrecht nu eigenlijk voor de sociale zekerheid, voor alle wetten en plichten die daarbij komen. Alleen, het is natuurlijk eigenlijk heel veel breder, rijksbreed, een opgave om ervoor te zorgen dat mensen het recht hebben om een keer een vergissing te maken. Ik denk niet dat we dat vandaag kunnen regelen, maar zou de minister wel kunnen toezeggen samen met collega's te kijken of dat ook bijvoorbeeld binnen de Algemene wet bestuursrecht, waar dit traject nog loopt, goed afgestemd zou kunnen worden, of dat hij zich daar in ieder geval voor zal inspannen?

De heer Neijenhuis (D66): Voorzitter. Ondanks alles heb ik toch maar een oranje mapje meegenomen. In dat licht is het misschien ook wel toepasselijk: niets is zo menselijk als een vergissing. In de huidige fraudewet is menselijkheid echter nog ver te zoeken: boetes, handhaving, sancties. En in de uitvoering waren we als overheid te vaak blind voor mens en recht. Met deze wet, die we vandaag bespreken en die we vorige week hebben besproken, geven we uitvoerders zoals het UWV ruimte om de menselijke maat te bieden, om mensen als mens te behandelen in plaats van als dossier: eerst praten en dan beboeten. Het uitgangspunt van D66 is dat mensen het recht hebben om zich te vergissen, dat de uitvoerder geen boete oplegt als er sprake is van een vergissing, en dat een rechter een streep zet door de boete als aannemelijk is dat er een vergissing is gemaakt. Daarin verdienen mensen een goede rechtsbescherming, en om die te versterken heb ik ook een amendement ingediend. In de schriftelijke beantwoording van de minister — we hadden het er net al over — ging het over een verschuiving van de bewijslast. Om die reden hebben we ook het amendement aangepast, om daaraan tegemoet te komen. Nu waren we zo lang bezig met stemmen, dat het nog net op tijd was voor het debat, maar het was wel echt heel krap. Ik zou er nog graag een reactie op horen van de minister. Ik heb er ook alle begrip voor dat het nog niet in de eerste termijn is gelukt. Verder heb ik nog een motie. Die gaat over de grens — het ging er in een interruptiedebat met mevrouw Patijn ook al over — van wanneer je nou van mensen kan verwachten dat ze redelijkerwijs hadden kunnen weten dat de overheid een fout had gemaakt. Die wordt nu op 20% gesteld, maar in de eerste termijn had ik het al over de kinderbijslag. Kun je bij een kinderbijslag van €355 zomaar van iedereen meteen verwachten dat die doorhebben van: hé, dat is veel te hoog? Daarom heb ik de volgende motie.

De heer Neijenhuis (D66): Ja, dat klopt helemaal. We hebben er in deze wet natuurlijk expliciet voor gekozen om dat niet te gaan definiëren. Het is in eerste instantie aan de uitvoeringsorganisatie. Die maken daar beleidsregels voor. Daar kan iemand tegen in bezwaar en in beroep gaan. Ik wil met dit amendement regelen dat de rechter breder gaat toetsen of er sprake van is van een vergissing en of het wel echt op een goede manier gegaan is, als zo iemand dat doet. Dat hebben we in het verleden bijvoorbeeld gezien met het aspect "dwingende reden", wat in de wet staat en waarvan de rechter heeft gezegd: "Ja, dat gaat op dit moment niet helemaal goed. Ik ga nader duiden wat ik vind dat een 'dwingende reden' is, bijvoorbeeld dat uitvoeringsinstanties daar echt de algemene beginselen van behoorlijk bestuur in moeten meenemen." Dat is wat mij betreft een goede aanpassing geweest. Dat kon omdat daar eigenlijk gedaan was wat al in dit amendement is geregeld. Dat geeft de rechter die mogelijkheid. Dat was in de oorspronkelijke versie van dit wetsvoorstel niet het geval. Die legde die beoordeling voornamelijk neer bij de uitvoeringsorganisaties en dan raak je dus deze mogelijkheid voor de rechter kwijt.

De heer Neijenhuis (D66): Het gaat inderdaad vooral over de sanctie. Daar ziet dit amendement op.

De heer Neijenhuis (D66): Dat is zeker oké.