Stephan Neijenhuis

Uitvoering sociale zekerheid

De heer Neijenhuis (D66): Voorzitter. Als er één ding is waar veel politieke partijen het over eens lijken te zijn, is het de complexiteit van ons stelsel. Met de beste bedoelingen hebben we een stelsel gemaakt waarin je door zo veel bomen nog zo weinig bos ziet dat mensen vaak maar liever thuisblijven. Het is daarom goed dat het kabinet aan de slag gaat met vereenvoudiging. D66 wil al langer, samen met het CDA, beter regelen wie nu je partner is in de AOW. Dat lijkt een makkelijke vraag, maar dat is ontzettend complex. Dat kan ook zo'n €500 per maand schelen, dus dat is nogal belangrijk. Voor iedereen die getrouwd is, gaat het vaak nog wel goed, maar zodra samenwonenden, vrienden, mantelzorgers of een kleinkind en een grootouder in het spel komen, is het overzicht meteen compleet zoek. Dan moet je een soort potje Wie ben ik? spelen met de Sociale Verzekeringsbank om uit te vogelen welke van de 21 leefvormen nou eigenlijk van toepassing is. Het is dus terecht dat de Sociale Verzekeringsbank zelf ook energie steekt in een beter partnerbegrip. De baten zijn dan eigenlijk enorm, want je hebt een simpelere uitvoering, minder armoede en meer vrijkomende woningen. Het kabinet komt op dit moment nog niet met een voorstel. D66 vindt het echt jammer dat dat bij deze besluitvorming nog niet is gelukt, maar geeft de hoop ook nog niet op. Ziet de minister, net als D66, ook kansen om het stelsel te vereenvoudigen bij de uitwerking van een sociaal akkoord? Kan de minister het uitgewerkte voorstel met de Kamer delen? Is de minister, zoals toegezegd in de voortgangsbrief over de routekaart, bereid hierover in gesprek te gaan met de Kamer? Complexiteit zie je niet alleen terug in de AOW, maar ook in de toeslagen. Het was recent in het nieuws dat de SER binnenkort zou komen met een advies over de herziening van het toeslagenstelsel. D66 heeft natuurlijk al heel vaak benoemd hoe keihard nodig dat is. Stel je eens voor dat we zorgen voor bestaanszekerheid zonder dat je bang hoeft te zijn voor enorme terugvorderingen — dat loopt al op tot 1 miljard per jaar — zonder dat je constant wijzigingen moet doorgeven via allerlei rekentools en zonder dat je aparte aanvraagprocedures per toeslag hoeft te doen. Stel je voor dat we het zo doen dat je erop vooruitgaat als je meer gaat werken en niet maar €0,20 overhoudt op elke verdiende euro omdat je al je toeslagen kwijtraakt. Ja, dat is mogelijk, maar het is niet makkelijk. Vanuit D66 hebben we in 2020 natuurlijk al een groot plan opgesteld. Ook partijen als de ChristenUnie, Volt en andere hebben hier grondig over nagedacht, en werknemers en werkgevers nu dus ook. Dit is dus ook wel het moment om keuzes te durven maken, zeker als we weten dat de Belastingdienst nog jaren nodig gaat hebben om zo'n stelselwijziging door te voeren. Daarom wil ik het volgende van het kabinet duidelijk hebben. Die afspraak uit het regeerakkoord dat hier voor het einde van het jaar een plan voor ligt, gaat die ook echt nagekomen worden? Dat ontvangen we het liefst voor het commissiedebat Toeslagen, zodat we er in december dan ook echt een klap op kunnen geven. Gaat het kabinet doorpakken als ook werknemers en werkgevers elkaar hierop weten te vinden?

De heer Neijenhuis (D66): Het is inderdaad de afgelopen tijd veel gegaan over meer werken meer laten lonen. Wat mij betreft gaan we er ook voor zorgen dat we meer werken meer gaan laten lonen. Daar is dit voorstel ook voor. We hebben het er in de politiek heel vaak over. We hebben een fiscaal stelsel dat er eigenlijk op gebouwd is om het fiscaal heel aantrekkelijk te maken om überhaupt te gaan werken. Maar als je meer wilt gaan werken, bijvoorbeeld van parttime naar fulltime of een paar uren meer, dan loont dat totaal niet meer, omdat je allerlei toeslagen kwijtraakt en omdat het fiscale stelsel dat eigenlijk afremt. Voor dat soort dingen hebben wij de oplossingen en die willen we graag verder brengen. Dat is niet makkelijk, maar we gaan er wel keihard mee door.

De heer Neijenhuis (D66): Dat vind ik dan wel weer mooi, "decennia aan de macht". Volgens mij komen die miljarden die in de begroting staan, waar de heer Heutink het over had, vooral nog door het vorige kabinet. Volgens mij hoef ik de heer Heutink niet uit te leggen wie er destijds in de coalitie zat, toen nog in een andere partij. Volgens mij was dat de heer naast mij. Ik ga gewoon verder met mijn betoog, waarin ik uitleg waarom werken juist meer zou moeten gaan lonen. Ik zie nog een vraag van een ander persoon, die destijds ook in de coalitie zat waar al die miljarden vandaan kwamen.

De heer Neijenhuis (D66): Deze vraag bestaat uit twee delen. Allereerst: als ik de heer Mulder gerust moet stellen dat het vorige kabinet inderdaad dingen gedaan heeft, en dan inderdaad de verkeerde dingen, dan wil ik hem daar af en toe graag gelijk in geven. Over waarom die toeslagenhervorming er nu nog niet is, puur inhoudelijk bekeken, wil ik best uitweiden. Dat zie je ook in de regeerakkoordafspraken zelf, natuurlijk, en ook in alle stukken van de Belastingdienst. Als je nu naar de Belastingdienst gaat en zegt "nou, we gaan eens even een mooie grote toeslagenhervorming doen", dan zeggen ze "over vijf jaar ben je de eerste". Dan is natuurlijk eigenlijk het antwoord dat het beste moment om die toeslagenhervorming helemaal in gang te zetten, vijf jaar geleden was, maar het op één na beste moment is nu. Daarom wil ik hierover voor het einde van het jaar een plan van het kabinet.

De heer Neijenhuis (D66): Voorzitter. Het derde onderdeel van mijn bijdrage gaat erover dat kijken hoe je de toekenning van toeslagen makkelijker kunt maken, ook onderdeel is van het hervormen van het toeslagenstelsel. In aanloop naar dit debat ontvingen we een brief van Aedes, de koepel van woningbouworganisaties. Die schrijft dat veel huishoudens nog altijd niet gebruikmaken van de huurtoeslag, terwijl zij daar wel recht op hebben. Dat gaat om bijna 200.000 gebruikers. D66 wil ervoor zorgen dat ons stelsel niemand laat vallen. Dankzij het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening toeslagen kan de dienst Toeslagen mensen straks beter helpen met de aanvraag van toeslagen, bijvoorbeeld door een formulier al gedeeltelijk in te vullen, maar laten we ook een stukje ambitieuzer denken. Mijn collega Biekman zei het twee weken geleden al: laten we toewerken naar een wereld zonder formulieren. Zij stelt daarom voor om te experimenteren met automatisch toekennen in de sociale zekerheid. Nu stelt Aedes eigenlijk ook voor om zo'n experiment te gaan doen, of om daarin mee te gaan helpen. Dat lijkt me een uitstekend idee; laten we die uitgestoken hand aannemen. Ik ben ook benieuwd wanneer de regering het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening toeslagen naar de Kamer denkt te kunnen sturen. Hoe kijkt de regering aan tegen het opnemen van een soortgelijke experimenteerbepaling in deze wet?

De heer Neijenhuis (D66): Precies daarover heb ik toch wel een vraag, want ik zit hier toch met mijn oren te klapperen. We weten hoe de fraudehandhaving op dit moment uitpakt. Ambtenaren lopen tandenborstels te tellen en zijn in de bosjes met verrekijkers aan het kijken waar iemand precies woont en of iemand samenwoont of niet. Volgens de PVV is dat nog allemaal niet genoeg. Nu kregen we afgelopen maand van de commissie Integriteit het resultaat van het onderzoek naar een van de Kamerleden van de PVV, die altijd zegt dat hij in Limburg woont, maar waarvan media en onderzoeksjournalisten allang hebben laten weten dat die persoon gewoon in Voorburg woont en ten onrechte allemaal vergoedingen opstrijkt. Wat is dan de conclusie van het onderzoek? "De persoon in kwestie wilde niet alle gegevens met ons delen, dus we kunnen geen conclusies trekken." Voor de rest van Nederland is de huidige fraudeaanpak dus nog niet genoeg en moet het allemaal nog harder, harder, harder, maar de eigen mensen van de PVV weigeren gewoon hun informatie aan te leveren. Die mensen komen gewoon met fraude weg. Waarom is er dan geen collega bij de PVV die meekijkt en zegt: dit gaan we vervolgens niet meer zo doen?

De heer Neijenhuis (D66): Daar ben ik het helemaal mee eens. Dat geldt voor heel Nederland, ook voor ons. Wij krijgen hier behoorlijk goede vergoedingen. Daar kun je van alles van vinden, maar ook het draagvlak daarvoor staat of valt ermee dat als er misbruik is, en dat wordt hier al sinds 2019 aangetoond door onderzoeksjournalisten, we dan ook ingrijpen. De heer Mulder gaat hier gewoon om de vraag heen. Die zegt dat ik mijn feiten niet op orde heb. Nou ja, lees gewoon de stukken van het integriteitscollege die we vorige maand hebben gekregen; lees al die artikelen van de afgelopen jaren er maar op na. Hier is gewoon van alles aan de hand en het kan niet onderzocht worden omdat de persoon in kwestie gewoon de feiten niet aanlevert, terwijl we van de rest van Nederland verwachten dat ambtenaren in de bosjes gaan zitten om tandenborstels te tellen en met een verrekijker te gaan kijken of iemand wel of niet samenwoont. Waarom zegt de PVV dan niet gewoon: juist om het draagvlak voor ons hier overeind te houden, zorgen wij ook dat we gewoon onze feiten op orde hebben en op het moment dat er vragen zijn over een verblijfsvergoeding, beantwoorden we die vragen gewoon en sturen we mensen niet met een kluitje in het riet?

De heer Neijenhuis (D66): De heer Mulder blijft hier maar met jij-bakken strooien die hier totaal niet mee te maken hebben en hij blijft om zich heen slaan met allemaal andere dingen. Het gaat hier inderdaad om publicaties in de media. Vervolgens kan een gerechtelijk onderzoek van het integriteitscollege niet plaatsvinden omdat de PVV gewoon de feiten niet aanlevert. Dus wanneer stopt de heer Mulder met hieromheen draaien en begint hij met het hanteren van dezelfde regels voor de PVV-fractie als voor de rest van Nederland, gezien wat hij daarvan verwacht?

De heer Neijenhuis (D66): Ik denk dat we veel discussie kunnen voeren over uitkeringen en over het wel of niet verhogen daarvan. Ik denk dat D66 en PRO daar onderling niet uit gaan komen; daar denken we gewoon anders over. Alleen, ik sloeg aan op wat mevrouw Patijn in haar bijdrage zei, namelijk: ik zie alleen maar bezuinigingen en verder niks. Kijk naar het regeerakkoord, kijk naar alle brieven die we de afgelopen tijd hebben gekregen en ook naar alle wetten; er komt ongeveer een wet per week van het ministerie hiernaartoe. Voor een heel groot deel gaan die over de discussies waarover we het hier hebben, namelijk zorgen voor minder instroom in de WIA, zorgen voor "van werk naar werk" en noem maar op. Je kunt het ermee eens zijn of niet, je kunt ook zeggen dat dingen als LLO beter uitgewerkt moeten worden, maar als je al die dingen aan de kant schuift, alleen naar de financiële tabel kijkt en dan zegt "ik zie alleen maar financiële maatregelen" ... Zo kun je toch niet beleid beoordelen?

De heer Neijenhuis (D66): Ik wil de tijdlijn even duidelijk krijgen. Ik hoorde eerst "voor de zomer van 2027" en daarna "voor het commissiedebat van december". Ik vraag me dus af wat het nou precies is.

De heer Neijenhuis (D66): Voorzitter. Dank voor de antwoorden die gegeven zijn. Ik kijk uit naar de dekkingsopties op het gebied van AOW, en natuurlijk ook naar het plan voor de toeslagenherziening, die we van de staatssecretaris van Financiën dit jaar mogen verwachten. Met de uitgestoken hand van Aedes op het gebied van het automatisch uitkeren van de huurtoeslag gaan we niet direct morgen aan de slag. Dat had ik eigenlijk wel graag gewild. Ik vraag daarom dus een tweeminutendebat aan om het in ieder geval daar nog over te gaan hebben. Misschien zijn er nog andere punten. Dank in ieder geval voor de antwoorden die gegeven zijn.