Mark Rutte

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202436 263Tijdelijke regels inzake specifieke wettelijkevoorzieningen voor het uitvoeren vanonderzoeken door de Algemene Inlichtingen- enVeiligheidsdienst en de Militaire Inlichtingen- enVeiligheidsdienst naar landen met een offensiefcyberprogramma tegen Nederland ofNederlandse belangen alsmede voorzieningeninzake de mogelijkheid tot vaststelling van eennieuwe eindtermijn voor gebruik door dediensten van in het kader van huntaakuitvoering met bijzondere bevoegdhedenverworven bulkdatasets en de invoering van eenbindende toets ex ante van verleendetoestemmingen voor de real time interceptie vanverkeers-en locatiegegevens (Tijdelijke wetonderzoeken AIVD en MIVD naar landen met eenoffensief cyberprogramma, bulkdatasets enoverige specifieke voorzieningen)Nr. 43 BRIEF VAN DE MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENEZAKEN EN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES EN VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 juni 2024Op 12 maart 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Tijdelijke wetonderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberpro-gramma, bulkdatasets en overige specifieke voorzieningen (hierna:Tijdelijke wet). Bij koninklijk besluit van 3 juni 2024 (Stb. 2024, nr. 155) isvastgesteld dat deze wet in werking zal treden op 1 juli 2024. De inwer-kingtreding van deze wet en het door de AIVD en MIVD toepassing gevenaan de bepalingen van deze wet, zijn van groot belang voor de nationaleveiligheid en die van onze bondgenoten. Deze wet treft namelijk eenaantal voorzieningen die tot doel hebben de AIVD en de MIVD sneller,wendbaarder en effectiever te kunnen laten optreden tegen landen meteen offensief cyberprogramma, zoals China, Rusland en Iran. De AIVD ende MIVD zijn gereed voor inwerkingtreding van deze wet per 1 juliaanstaande. Gelet op de recente berichtgeving over de inwerkingtredingvan deze wet per 1 juli en de mogelijkheden van de Commissie vanToezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) om op kst-36263-43ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 263, nr. 431 onderdelen van die wet vanaf die datum bindend toezicht te kunnenhouden, informeren wij uw Kamer hierbij als volgt.Voor een aantal bestaande bevoegdheden voorziet de Tijdelijke wet in eenaccentverschuiving in het stelsel van toetsing en toezicht: van toetsingvoorafgaand aan de operatie door de Toetsingscommissie Inzet Bevoegd-heden (TIB) naar bindend toezicht tijdens en achteraf door de CTIVD. Daarwaar het toezicht verschuift van de TIB naar de CTIVD krijgt de CTIVD debindende bevoegdheid om een lopende bevoegdheid direct stop te zettenen de daarbij verworven gegevens te laten vernietigen.In 2022 is aan de CTIVD – die inclusief de commissieleden bestaat uit20 fte en volledig is gehuisvest in de Oranjestraat te Den Haag – extraformatie (10 fte) toegekend ter voorbereiding op de uitbreiding van detaken van de CTIVD in het kader van de Tijdelijke wet. De forse groei kanniet worden gehuisvest op de huidige locatie van de CTIVD. Al geruimetijd is het kabinet daarom samen met de CTIVD op zoek naar eengeschikte lange termijn huisvestingslocatie voor de CTIVD. Gelet op hetbijzondere karakter van de CTIVD, die zelfstandig toegang heeft tot allesystemen van de AIVD en MIVD en daarnaast ook eigen systemengebruikt voor de verwerking van staatsgeheime gegevens, worden erhoge eisen gesteld aan de huisvesting. Het gaat om eisen die verge-lijkbaar zijn met de eisen aan de huisvesting van de diensten zelf en diedus niet eenvoudig in reguliere kantoorpanden zijn te realiseren.In het licht van de huisvesting is door de CTIVD de werving van degenoemde extra fte stilgelegd. Tevens is door de CTIVD aan ons gemelddat zij, niet in staat is om per 1 juli toezicht te houden op de Tijdelijke wetomdat de essentiële randvoorwaarden hiervoor ontbreken. Het betreft,aldus de Commissie, de bezetting van de Commisie en de staf, dehuisvesting en de IT omgeving.HuisvestingInmiddels is er met het Rijksvastgoedbedrijf een haalbaarheidsstudieverricht naar een beoogde lange termijn huisvesting voor de CTIVD optwee verdiepingen aan de Turfmarkt. Deze studie duidt erop dathuisvesting van de CTIVD op de Turfmarkt haalbaar is. Een vervolgon-derzoek moet hier definitief uitsluitsel over geven. Als overgegaan wordttot de verbouwing, is de inschatting dat oplevering van de huisvesting opde Turfmarkt in de zomer van 2026 kan plaatsvinden.Gelet op deze prognose voor de lange termijn huisvesting, is er op kortetermijn goede overbruggingshuisvesting benodigd om de extra formatiedie aan de CTIVD is toegekend te kunnen inzetten. Hiertoe is in het pandvan de AIVD per 1 februari 2024 een aantal werkplekken gerealiseerd voorde uitbreiding van de CTIVD. Op korte termijn kunnen nog aanvullendewerkplekken gerealiseerd worden. Deze werkplekken zijn door de CTIVD ingebruik genomen, maar de CTIVD heeft inmiddels aangegeven dat dezeniet als overbrugging kunnen dienen voor de volledige periode tot hetmoment waarop de definitieve huisvesting beschikbaar komt. De CTIVDbenadrukt daarbij er groot belang aan te hechten dat de benodigde ICTvoorzieningen volledig op orde zijn, dat men niet voor langere termijn bijeen onder toezicht gestelde wil inhuizen en dat men ook gedurende deoverbruggingsfase gezamenlijk op één locatie in plaats van op meerderelocaties gehuisvest wordt.Zeer recent is een nieuwe mogelijkheid voor tijdelijke huisvesting aan deCTIVD aangeboden. Dit betreft initieel voor de MIVD bestemdewerkplekken voor 30 fte, waarmee de CTIVD wel in zijn geheel gehuisvestTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 263, nr. 432 zou kunnen worden op één locatie, en waar alle benodigde systemen albeschikbaar zijn dan wel tijdig kunnen worden aangelegd. Het betreft hiereen af te scheiden deel van een door de MIVD in gebruik te nemen locatie.Door ons is toegezegd dat de benodigde werkplekken daar per degeplande oplevering (januari 2025) ter beschikking staan aan de CTIVD totuiterlijk zomer 2026 wanneer naar verwachting de werkplekken aan deTurfmarkt worden opgeleverd.Op basis van deze mogelijkheden hebben wij ABD topconsult de opdrachtverleend om onafhankelijk binnen enkele weken en in overleg met allebetrokken organisaties, onze gezamenlijk aanpak vast te leggen. Dezeomvat zowel de hiervoor genoemde tijdelijke als de structureleoplossingen.Gegeven de doorlooptijd van werving en het zicht op de oplossing van dehuisvestingsproblematiek op zowel de korte als de lange termijn, is aan deCTIVD gevraagd om de werving te hervatten. Daarbij is overigens aan deCTIVD gemeld dat er de bereidheid bestaat aan de kant van het kabinetom gezamenlijk te bezien of detachering voor een beperkte tijd vanpersoneel vanuit de rijksdienst soelaas kan bieden. Tot slot looptinmiddels ook de werving voor een nieuwe (vaste) voorzitter en eennieuw lid van de commissie. Naar verwachting kunnen zij dit najaaraantreden. Binnen de Unit Veiligheidsonderzoeken zal erop wordentoegezien dat de veiligheidsonderzoeken voor de CTIVD met voorrangworden opgepakt.Toezicht en de Tijdelijke wetZoals hiervoor aangegeven heeft de CTIVD ons gemeld dat men door deachtergebleven werving op dit moment geen invulling kan geven aan demet de tijdelijke wet samenhangende nieuwe bindende toezichttaken vande CTIVD. Het belang van de toepassing van de Tijdelijke wet is groot. Dedreigingen vanuit statelijke actoren gericht op Nederland en de Neder-landse belangen nemen dagelijks toe. De Tijdelijke Wet is geïntroduceerdom de effectiviteit van de diensten in het onderkennen van dezedreigingen te vergroten. Vanuit het belang van het beschermen van denationale veiligheid is het onacceptabel dat er geen toepassing zoukunnen worden gegeven aan de bepalingen in de Tijdelijke wet.De Tijdelijke wet treedt op 1 juli in zijn geheel in werking inclusief debepalingen waarop vanaf dat moment bindend toezicht door de CTIVDplaats kan vinden. De Tijdelijke wet geeft een viertal voorzieningen dieonafhankelijk zijn van de accentverschuiving in het stelsel van toetsing entoezicht en daarom geen extra taken meebrengen voor de CTIVD. Ditbetreft onder meer de bepalingen inzake Onderzoeksopdrachtgerichteinterceptie (OOG-interceptie), waaronder primair de verzelfstandiging vande bevoegdheid tot verkenning ten behoeve van OOG-interceptie, en debepalingen over de «stomme tap», waarvoor ingevolgde jurisprudentievan het Europese Hof van de Europese Unie een TIB-toets wordtgeïntroduceerd. Deze bepalingen zijn uitsluitend relevant voor de TIB enbrengen geen extra werkzaamheden voor de CTIVD met zich mee.Daarnaast is er de mogelijkheid voor de Ministers van BZK en vanDefensie om in voorkomende gevallen in beroep te gaan bij de Afdelingbestuursrechtspraak van de Raad van State tegen oordelen van de TIB.Aangezien in deze gevallen een TIB-oordeel is gegeven, is dus geensprake geweest van bindend toezicht door de CTIVD. De CTIVD is ookgeen partij bij een dergelijke beroepsprocedure. Aan bovenstaandebepalingen kan op 1 juli 2024 direct toepassing worden gegeven.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 263, nr. 433 Ook wordt al toepassing gegeven aan de bepalingen inzake het stellenvan een nieuwe eindtermijn voor bulkdatasets, aangezien door de CTIVDreeds vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet,hiervoor een voorziening is getroffen en een werkproces is ingeregeld(Kamerstuk 36 263, nr. 36). Ook deze bepalingen, alsmede de beroepsbe-palingen voor zover hierop van toepassing, kunnen op 1 juli direct wordentoegepast.Ten aanzien van overige bepalingen in de Tijdelijke wet, die anders dan deeerdergenoemde bepalingen wel extra capaciteit vergen van de CTIVD,staat voor het kabinet vast dat het toepassing kunnen geven aan dezebepalingen van het allergrootste belang is voor de nationale veiligheid ende mogelijkheden om in het cyberdomein de dreiging van landen alsRusland, China en Iran tegen te gaan. Voor de korte termijn zijn in hetbijzonder de bepalingen inzake de hack-bevoegdheid van groot belang omzicht te krijgen en te behouden op de activiteiten, capaciteiten en intentiesvan deze landen.De werkzaamheden van de afdeling toezicht van de CTIVD die zijnverbonden aan de Tijdelijke wet zijn veelal tijdsgebonden: het gaat om hetuitoefenen van real-time toezicht. Hierin verschillen deze werkzaamhedenvan de reguliere werkzaamheden van de afdeling toezicht van de CTIVD,zoals weergegeven in artikel 97, derde lid van de Wiv 2017, welkegrotendeels de vorm kennen van openbare toezichtrapporten over dewerkzaamheden van de diensten en in het algemeen geen fatale termijnenkennen. De CTIVD kan als onafhankelijke toezichthouder zelf haar agendabepalen, en derhalve ook (her)prioriteren waar nodig. Toezicht houden isimmers per definitie een vraagstuk van prioriteren. Gelet op de geschetstebelangen van de nationale veiligheid en de aard van het toezicht onder deTijdelijke wet, ligt tijdelijke prioritering van werkzaamheden ten behoevevan toezicht op de toepassing van de Tijdelijke wet naar het oordeel vanhet kabinet in de rede.In zijn algemeenheid is op te merken over de werkbelasting van de CTIVDdat deze niet direct na de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet in volleomvang zijn beslag krijgt, gelet op het gegeven dat er enige tijd overheengaat alvorens nieuwe wetgeving volledig wordt toegepast en tot groteretoezichts-belasting leidt. Gegeven de ontstane situatie kiest het kabinet erechter daarenboven voor om de toepassing van de bevoegdheden onderde condities van de Tijdelijke wet op het terrein van geautomatiseerdedata-analyse (GDA) in de zin van artikel 50 lid 1 sub b Wiv 2017 wel verdervoor te bereiden en in gesprek te treden met de CTIVD, maar dezevoorlopig nog niet in te zetten. Ten aanzien van de toepassing van deresterende bevoegdheden onder de condities van de Tijdelijke wet zullenhet kabinet en de diensten erop inzetten om afspraken te maken met deCTIVD over het minimaliseren van de werkbelasting die daaruit voort-vloeit. Dat de werkzaamheden voor de CTIVD in de eerste fase van detoepassing van de Tijdelijke wet relatief gering zijn, is inmiddels voor deCTIVD inzichtelijk gemaakt. De praktijk zal doorlopend gemonitordworden. Op deze manier zal worden gewaarborgd dat de toepassing vanbevoegdheden uit de nieuwe wet zal «ingroeien» in de uitvoerings- entoezichtspraktijk.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 263, nr. 434 Het kabinet blijft hierover doorlopend in gesprek met de CTIVD.De Minister-President,Minister van Algemene Zaken,M. RutteDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,H.M. de JongeDe Minister van Defensie,K.H. OllongrenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 263, nr. 435