8c36e324-e0bf-40a7-9cbe-8c10bbcfe74d

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–2024Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden1967Vragen van de leden El Abassi en Ergin (beiden DENK) de Ministers vanEconomische Zaken en Klimaat en van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteitover het bericht «Van plofkip tot slacht: hoe heilig is het halalkeurmerk in desupermarkt eigenlijk» (ingezonden 29 april 2024).Antwoord van Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), medenamens de Minister van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 13 juni2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 1805.Vraag 1Bent u bekend met het bericht «Van plofkip tot slacht: hoe heilig is hethalalkeurmerk in de supermarkt eigenlijk?»1Antwoord 1Ja.Vraag 2 en 3Wat vindt u ervan dat supermarkten hebben toegezegd geen plofkippen meerte verkopen, maar dat alsnog doen door dit te verhullen met een halalkeur-merk?Schurkt het volgens u niet tegen consumentenbedrog en -misleiding aan dateen plofkip, die aanzienlijk goedkoper is dan een «Beter-Levenkip», voor eenveel duurdere prijs wordt verkocht zodat supermarkten de schijn hoogkunnen houden dat alle kippen in de schappen van dezelfde kwaliteit zijn?Antwoord 2 en 3Supermarkten in Nederland hebben aangegeven de overstap te maken naarhet aanbieden van kippenvlees dat minimaal één ster van het Beter Levenkeurmerk (BLk1*) van de Dierenbescherming draagt. Dit juich ik toe, omdathet vleeskuikenhouders ondersteunt in het maken van een belangrijke stapnaar een meer dierwaardige veehouderij en hen een verdienmodel enzekerheid in vaste ketenrelaties voor de Nederlandse markt biedt. Vaak gevende supermarkten overigens aan de overstap naar BLk1* voor bepaalde delenvan het assortiment te maken, zoals het verse vlees of het huismerk1Keuringsdienst van Waarde, «Van plofkip tot slacht: hoe heilig is het halalkeurmerk in de super-markt eigenlijk?». (https://kro-ncrv.nl/programmas/keuringsdienst-van-waarde/wanneer-is-kip-halal-supermarkt-plofkip) ah-tk-20232024-1967ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel1 assortiment. Supermarkten die (een deel van hun) kip-assortiment omzettennaar BLk1* gaan daarmee verder dan wat minimaal wettelijk vereist is en ditis een privaat initiatief. Het is niet aan mij als Minister van Landbouw, Natuuren Voedselkwaliteit (LNV), noch aan de Minister van Economische Zaken enKlimaat (EZK), om te oordelen over deze keuze van de supermarkten.Uiteraard moeten supermarkten wel altijd zorgen voor juiste informatierichting consumenten zodat zij goed geïnformeerd een weloverwogenaankoopkeuze kunnen maken.Vraag 4Kan de Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzoek verrichten naar deontwikkeling van misleidende handelspraktijken bij de grote supermarktenmet betrekking tot halalkeurmerken? Zo nee, welke instantie zou volgens uwel geschikt zijn?Antwoord 4Consumenten die vinden dat een reclame misleidend is kunnen een klachtindienen bij de Stichting Reclame Code2 of hier een melding van maken bijde ACM3 of de NVWA4. Op basis van dergelijke meldingen kunnen instellin-gen besluiten een onderzoek te starten. De ACM is op grond van de Wethandhaving consumentenbescherming bevoegd om toezicht te houden oponder andere de Wet Oneerlijke handelspraktijken. Naast deze algemeneregels bestaat er sectorspecifieke wet- en regelgeving, bijvoorbeeld als hetgaat over levensmiddelen, dierenwelzijn en de communicatie daaroverrichting consumenten, waar onder andere de NVWA voor het toezicht isaangewezen. In algemene zin geldt hierbij dat handhaving op specifieke wet-en regelgeving voorgaat op de handhaving van generieke consumentenregel-geving.Toezichthouders hebben onderling contact om in dit soort gevallen met elkaaraf te stemmen of er op basis van generieke of specifieke wet- en regelgevingaanleiding is om verder onderzoek te doen. Ik vertrouw op hun expertise,competente beoordeling en adequate afhandeling in gevallen waar mogelijksprake is van misleiding.Vraag 5Bent u ervan bewust dat zowel in de uitzending van de Keuringsdienst vanWaarde, als in het door de Rijksoverheid ondertekende «Convenant onbe-dwelmd slachten volgens religieuze riten» (hierna: Convenant), moslims dereligieuze voorwaarde van dierenwelzijn benadrukken voor halalcertificering?Bent u het dan niet eens dat het een bizarre praktijk is dat supermarkten juistplofkippen voor de prijs van Beter-Levenkippen aan de islamitische gemeen-schap verkopen? Is dit niet een archetypisch voorbeeld van «knollen voorcitroenen verkopen»?Antwoord 5Uitgangspunt van het Convenant was en is om verbeteringen te realiseren inhet welzijn van dieren tijdens de onbedwelmde slacht volgens religieuze ritenwaarbij tegelijkertijd het grondwettelijke en internationaalrechtelijke vastge-legde recht op godsdienstvrijheid in acht wordt genomen. In de uitzendingkomen moslims aan het woord over wat halal voor hen betekent. Over deinterpretatie van wat «halal» is wordt verschillend gedacht. De overheidmengt zich niet in dergelijke discussies, het halal keurmerk betreft een privaatinitiatief. Het is niet aan mij, noch aan de Minister van EZK, om te oordelenwat dit dan zou moeten betekenen voor de keuze van consumenten om kipmet of zonder keurmerk te kopen.Vraag 6In het Convenant staat ook dat het wenselijk is om in lijn met de dierenwel-zijnswetten vast te leggen dat regels voor slachthuizen en slachters conformde aanwijzingen van de Commissie Islamitisch Slachten van het Contactor-gaan Moslims en Overheid geschiedt. In de aflevering van de Keuringsdienst2https://www.reclamecode.nl/3https://www.consuwijzer.nl/4https://www.nvwa.nl/onderwerpen/melding-doen/eten-en-drinken/meldingenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel2 wordt echter beweerd dat eenieder een «halalbureau» kan openen enhalalkeurmerken naar willekeur kan uitdelen. Vindt u dit niet zorgwekkendgezien de misbruikgevoeligheid van deze optie?Antwoord 6Halal is de term waarmee moslims aangegeven wat voor hen is toegestaan.In Nederland zijn er meerdere private keuringsbedrijven die halalvleescertificeren. Halal stelt (aanvullende) private eisen aan onbedwelmd geslachtvlees. De overheid mengt zich niet in wanneer iets halal is en of de term welgoed wordt toegepast. Ook is toezicht op de naleving van private eisen zoalshalal geen overheidsaangelegenheid.Als gevolg van de gemaakte afspraken in het Convenant zijn slachthuizen dieonbedwelmd willen slachten volgens religieuze riten verplicht zich teregistreren. In het Besluit houders van dieren is in artikel 5.5b, tweede lid,opgenomen dat registratie plaatsvindt op voordracht van een organisatie diegeacht wordt de betrokken geloofsgemeenschap te vertegenwoordigen. Watde Joodse gemeenschap betreft is dit in elk geval het Nederlands-IsraëlitischKerkgenootschap en wat de islamitische gemeenschap betreft is dit in elkgeval het Contactorgaan Moslims en Overheid. Naast deze convenantspar-tijen is voordracht door een andere vertegenwoordigde organisatie mogelijk.In de praktijk is dit nog niet voorgekomen. Ik zie niet op welke wijze er eenmisbruikgevoelige koppeling zou kunnen zijn tussen de voordracht doorgeloofsgemeenschappen van de registratie van slachthuizen enerzijds en hetuitgeven van halalkeurmerken anderzijds.Vraag 7In artikel 5.2 van het Convenant staat dat de Rijksoverheid zich in zal spannenom een wettelijke basis te creëren voor permanent toezicht op slachthuizendie onbedwelmd slachten volgens religieuze riten alsmede voor de doorbere-kening van de kosten van het permanente toezicht aan de slachthuizen. Watis er van die inspanning terechtgekomen sinds juni 2012 toen het Convenantwerd ondertekend? Vindt u dat er voldoende inspanning is geleverd in hetlicht van de uitzending van de Keuringsdienst van Waarde? Zo nee, wat bentu voornemens te gaan doen om zich effectiever in te spannen?Antwoord 7Vanaf 1 januari 2018 wordt onbedwelmde rituele slacht uitgevoerd volgens deaangescherpte regels, die volgen uit het «Convenant onbedwelmd slachtenvolgens religieuze riten», die opgenomen zijn in het Besluit houders vandieren (bepaalde bij of krachtens de artikelen en regels die volgen uithoofdstuk 5, paragraaf 1). Belangrijke bepalingen hierbij zijn de verplichtebedwelming die een dier moet krijgen uiterlijk 40 seconden na het aansnij-den, indien het dier dan het bewustzijn nog niet verloren heeft en hetpermanente toezicht door de NVWA bij de onbedwelmde slacht, waarvan dekosten door het slachthuis worden gedragen. Slachterijen die onbedwelmdwillen slachten geven dit vooraf aan bij de NVWA. De NVWA wijst eentoezichthouder toe, die gedurende de tijd dat er onbedwelmd geslacht wordt,uitsluitend belast is met het toezicht houden op de uitvoering van deonbedwelmde slacht. Hierbij registreert de NVWA alle aantallen dieren dieonbedwelmd worden aangesneden zoals ik uw Kamer eerder meldde (o.a.Kamerstuk 31 571, nr. 32 en 33). Deloitte Consulting B.V. evalueerde in 2021de doeltreffendheid en doelmatigheid van het Convenant. De belangrijksteconclusie van Deloitte is, dat het Convenant doelmatig en doeltreffend is engoed functioneert in de praktijk (Kamerstuk 28 286, nr. 1232). Ik ben dan ookvan mening dat er voldoende inspanning is geleverd om de wettelijke basiste creëren voor het permanente toezicht op de onbedwelmde rituele slachtalsmede voor de doorberekening van de kosten van het permanente toezichtaan de slachthuizen.Vraag 8Bent u bereid te onderzoeken hoe het halal-keurmerk een beschermdkeurmerk kan worden die niet willekeurig door ieder bureau uitgedeeld kanworden, om daarmee het gevaar van consumentenbedrog tegen te gaan?Wat voor rol zou de Raad van Accreditatie hier bijvoorbeeld in kunnenkrijgen?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel3 Antwoord 8Er zijn op dit moment procedures in Nederland waarmee een keurmerk zichkan onderscheiden op betrouwbaarheid. Toetsende instanties, die keurmerkenafgeven, kunnen zich laten accrediteren door de Raad voor Accreditatie. Alseen toetsende instantie geaccrediteerd is, kunnen consumenten eropvertrouwen dat het keurmerk dat deze instantie afgeeft echt onafhankelijk endeskundig is. Gelet op deze procedure zie ik op dit moment geen verdere rolvoor de overheid weggelegd.Vraag 9Bent u bereid opnieuw met moslimorganisaties in gesprek te treden om hettoezicht vanuit de islamitische gemeenschap zelf op de halal-slacht teverbeteren? Bent u bereid daar de expertise en de ondersteuning van deNederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voor aan te wenden om deislamitische gemeenschap daarbij op weg te helpen?Antwoord 9Halal-certificatie betreft uitsluitend private (aanvullende) eisen. Toezicht op denaleving van deze private eisen is geen overheidsaangelegenheid, mits zeniet strijdig zijn met de geldende wet- en regelgeving. De NVWA houdt weltoezicht op naleving van alle wettelijke eisen met betrekking tot diergezond-heid, dierenwelzijn, hygiëne en voedselveiligheid, zowel bij reguliere alsonbedwelmde slacht volgens religieuze riten. Contact Orgaan Moslims enOverheid (CMO) refereert in de uitzending aan de oprichting van eenhalal-standaard. Het Ministerie van LNV heeft een eerdere versie van dezestandaard gelezen en terugkoppeling gegeven op punten betreffend devigerende wet- en regelgeving. Daarnaast is meermaals benadrukt dat ergeen formele rol is voor het ministerie of de NVWA bij de totstandkoming ofvaststelling van een halal-standaard. Dit betreft een private aangelegenheiden er zal dus geen sprake zijn van goedkeuring door het ministerie of deNVWA. Dit geldt tevens voor bespreking op EU-niveau.Vraag 10Heeft u de misbruikgevoeligheid van halalcertificering al ooit op EU-niveaubesproken om een eventueel waterbedeffect tegen te gaan wanneer dehalaleisen in het ene land strikter worden dan in het andere land? Zo ja, watzijn de voornemens geweest om op EU-niveau tot een harmonisering vanhalalkeuringen te komen? Zo nee, wanneer zou u dit op EU-niveau alsagendapunt bespreekbaar kunnen maken?Antwoord 10De Minister van EZK en ik zien geen rol voor onze ministeries bij detotstandkoming, vaststelling of keuringen rond halalcertificering. Het betreftin de basis een private aangelegenheid. Gezien voorgaande heeft het kabinethierover dan ook geen gesprekken op EU-niveau gevoerd en is het ook nietvoornemens dat te doen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel4