Ranjith Clemminck

Integriteit openbaar bestuur

De heer Clemminck (JA21): Ik vermoed dat mijn collega het punt over het lobbyregister heeft afgerond. Ik deel eigenlijk heel veel opmerkingen van de collega van de VVD over de eis dat het praktisch en uitvoerbaar moet zijn. Het moet niet een molen worden of een afvinklijstje. Kan het daar in de ogen van de VVD wel op uitlopen? Zou er een voorstel van het kabinet kunnen komen waarover hij uiteindelijk zegt "daar kan ik toch geen steun aan geven"?

De heer Clemminck (JA21): Dank u wel, voorzitter. Een integere overheid begint niet met nog een korte call of nog een register of nog een dialoogtafel. Zij begint bij een helder besef van ieders rol in onze democratische rechtsstaat. Ambtenaren zijn zo'n vak, een ambt, een heel mooi vak, maar het is niet voor iedereen weggelegd. Ambtenaren moeten zeker de ruimte krijgen en voelen om vanuit hun professionaliteit te adviseren, kritisch mee en zeker ook tegen te denken. Je bereidt besluiten voor, maar anderen besluiten uiteindelijk en daar moet je als ambtenaar mee om kunnen gaan. Dat is niet voor iedereen weggelegd en dan rijst gewoon de vraag: is het wel het vak voor jou? De fractie van JA21 heeft de afgelopen jaren diverse malen haar zorgen geuit over activistische ambtenaren. Voorbeelden genoeg, voorzitter. De lintjesgate rond voormalig minister Faber is zo'n voorbeeld. Ambtenaren plaatsten toen zelfs een advertentie in Trouw. Sinds december 2023 demonstreren rijksambtenaren vrijwel iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het Nederlandse Gazabeleid. Ik geloof dat we al in december vorig jaar aan de honderd zaten. Daarnaast hebben we wat meer recent te maken met zogenaamde XR-ambtenaren, die vinden dat Nederland een klimaatverandering tot noodsituatie moet kunnen verklaren. Voorzitter. Wat valt op aan dit niet complete lijstje? Het zijn over het algemeen wat meer linkse onderwerpen, zou ik zeggen. Maar waar zijn dan de sit-ins, de advertenties en de noodoproepen voor een thema als de massamigratie? Daarom roep ik ambtelijk Nederland op: schrijf die brandbrief over massamigratie. Ik ben benieuwd welke krant dat wordt. Dat zal denk ik niet de Volkskrant zijn, maar misschien eerder De Telegraaf. Ik zal morgen kijken of ik eens een keer ergens een advertentie voor iets anders zie. Dat is natuurlijk een cynisch grapje in mijn betoog, want ik vind eigenlijk dat ambtenaren zich moeten onthouden van dit soort uitspraken, of het nou links of rechts is. De fractie van JA21 vraagt al jaren aandacht voor het toenemende activisme van ambtenaren. Gelukkig was er daarom opeens de dialoogreeks onder de titel "Je uitspreken als ambtenaar". De dialoogreeks raakt daarmee aan een principiële vraag, namelijk waar de professionele tegenspraak, die er moet kunnen zijn, eindigt, en waar het ambtelijke activisme begint. Kan de minister aangeven wat het doel en de opzet was van deze dialoogreeks? Is in deze reeks ook aandacht gegeven aan de wenselijkheid of onwenselijkheid en de grenzen van het ambtelijke activisme? Voorzitter. Het lobbyregister. De vraag hier is eigenlijk: wil de echte lobbyist opstaan? Een deel van de Kamer wenst een lobbyregister. De lobbyisten moeten daarin hun activiteiten aangeven, maar wie is nu eigenlijk een lobbyist? Is een lobbyist een vrij beroep? Staan zij ingeschreven in een register? Wat gaat dat veranderen? Is een hoogleraar die ook lid is van een politieke partij, volgens de minister een lobbyist? Is een hoogleraar die geen lid is van een politieke partij, dan weer geen lobbyist? Is een beleidsmedewerker van een ngo een lobbyist of juist niet? Is soms alleen de directeur een lobbyist? Voorzitter. Voor JA21 is het belangrijk dat het geen papieren werkelijkheid en molen gaat worden en dat het register vooral geen wantrouwen moet gaan voeden. Het moet bijdragen aan een transparant debat. Dat zou kunnen, maar dat ligt wel aan de uitwerking ervan. Ik hoor graag van de minister wat meer over welk probleem het lobbyregister nou echt gaat oplossen. Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter: Uiteraard. Het woord is aan mevrouw Boelsma-Hoekstra.

De voorzitter: Dank u wel. Ik heb in mijn hoofd geteld: het was volgens mij ruim in de tijd.

De voorzitter: Een vervolginterruptie van de heer Flach.

De voorzitter: Een kort antwoord, mevrouw Boelsma-Hoekstra.

De voorzitter: Dank u wel. U was ook aan het einde van uw betoog. Ik draag het voorzitterschap weer aan uw over.

De heer Clemminck (JA21): Dat is ook een beetje in de verlengde van mijn vraag: wat is nou eigenlijk het doel van een lobbyregister? Als het erom gaat dat het feitelijk meer transparantie biedt, dan klopt dat, denk ik. Dingen registreren die eerst niet werden geregistreerd en die we openbaren, leidt feitelijk tot meer transparantie, ja. Of is het doel om het vertrouwen van de burgers in het instituut ook te vergroten? Als dat laatste het geval is, kunnen we kijken naar het institutioneel vertrouwen in Nederland. Dan lijkt het toch zo te zijn dat instituties niet meer of minder vertrouwd worden als ze meer of minder transparant zijn.

De heer Clemminck (JA21): Helder, dank. Feitelijk zal elk lobbyregister, hoe uitgebreid of hoe smal ook, leiden tot meer transparantie. We gaan immers iets registreren en openbaar maken wat eerder niet openbaar werd gemaakt. Mijn zorg zit toch echt in de paradox dat wanneer instituten steeds meer publiceren, dit het wantrouwen voedt. Ik kan natuurlijk niet voor de heer Flach spreken, maar ik vond het voorbeeld in zijn inbreng wel treffend. Op het moment dat iets op straat ligt, leidt dat tot allerlei insinuaties. We kunnen allerlei verbanden gaan leggen die er in de praktijk misschien helemaal niet zijn. Wellicht vergroot dat ook de kwetsbaarheid van het instituut dat we willen verdedigen. Daar zit voor mijn fractie op dit moment wel het belangrijkste bezwaar.

De heer Clemminck (JA21): Uiteraard, dat is waar. Wat mijn fractie echt een doorn in het oog is, zijn — laat ik het voorbeeld maar gewoon noemen — ambtenaren die met toenaam en ook in functie een advertentie in een krant plaatsen omdat zij bezwaren hebben tegen bepaald beleid van de minister. Mijn concrete vraag aan deze minister zou zijn: is dat nou wel of niet wenselijk binnen de kaders die de minister net heeft geschetst?

De heer Clemminck (JA21): Het ingewikkelde aan deze situatie is dat wij als volksvertegenwoordigers er natuurlijk wel op worden aangesproken. Ik ben het overigens wel met de minister eens: de voorbeelden die ik gebruik, zullen net wat andere voorbeelden zijn dan die van de collega naast me wellicht. Maar het principe is op zich hetzelfde. Het is natuurlijk wel ingewikkeld als je als volksvertegenwoordiger wel geconfronteerd wordt met vragen over in hoeverre dit nou eigenlijk bij de overheid past, ja of nee. Ik stelde daar een vraag over. Ik snap ook dat de minister in individuele casussen daar niks over kan zeggen in het openbaar. Tegelijkertijd maakt het de controle voor de Kamer, en ook het meegeven van de Kamer hoe zij wenst dat de overheid handelt, ingewikkeld. Zijn er wellicht ook andere manieren waarop de minister ons kan helpen om beter te begrijpen wat er wel en niet mag worden verwacht van ambtenaren als het gaat om demonstraties?

De heer Clemminck (JA21): Voorzitter. De zorgen van mijn fractie JA21 over het lobbyregister zijn duidelijk. Tegelijkertijd geeft het zorgvuldig proces van minister wel weer comfort. Daar zal ik eerlijk in zijn. Ik denk wel dat het resultaat uiteindelijk zal zijn dat er een lobbyregister gaat komen, want zo staat het nou eenmaal in het coalitieakkoord. Maar daar spreken we elkaar nog over. Dat over die ambtenarij blijft toch hangen, vind ik. Ik vind de suggestie dat de politiek de ambtenarij politiseert onjuist. Volgens mij zijn oorzaak en gevolg precies andersom. Het zijn de ambtenaren zelf die zichzelf politiseren door de acties die ze doen. Ik vind ook dat het wel aan de Kamer is om zich uit te spreken over wat zij wel of niet wenselijk vindt. Dat komt in dit debat niet goed. Dat zullen we op een ander moment wel vervolgen, vermoed ik. Voorzitter. Het laatste punt gaat over de Remigratiewet en het woordje "remigratie". Dat steekt mij en ik denk dat dat ook voor de heer Flach geldt. Remigratie staat gewoon in de wet. Het is een feitelijke definitie. Alle Kamerleden aan de linkerkant hebben die wet in al die jaren gesteund. Ik vind het verwijt vervelend dat partijen die diezelfde wet in hun partijprogramma meenemen extreemrechtse retoriek zouden gebruiken. Het debat daarover is aangevraagd. Ik hoop dat we, als we dat debat hebben, daar eens en voor altijd vanaf kunnen. Voorzitter, dank u wel.

De voorzitter: Het woord is aan mevrouw Boelsma-Hoekstra.

De voorzitter: Ik draag het voorzitterschap weer aan u over.