Michelle Jagtenberg

Materieel (voortzetting van het commissiedebat van 3 juni)

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ik werd even getriggerd door wat de staatssecretaris zei over de Patriots en het afbouwen van afhankelijkheden. Ik denk dat dat een hele goeie is. Hier zijn natuurlijk al een aantal moties vanuit de Kamer over ingediend en ook aangenomen. Ik neem aan dat daar ook werk van wordt gemaakt. Daar vertrouw ik volledig op, al is er laatst wel een nieuwe bestelling geplaatst voor een extra batterij voor een Patriotsysteem. Vanuit de operationele noodzaak snap ik dat. De termijn waarop dat geleverd gaat worden, zal echter niet per se helpen voor het afbouwpad dat je ook op die termijn wil realiseren. Daar ben ik op zich benieuwd naar. Ik ben echter vooral nieuwsgierig naar de blik van de staatssecretaris op wat dat betekent voor de afhankelijkheden op de korte termijn. Dan hebben we namelijk echt een capaciteitsissue.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ik wachtte deze keer eventjes om te kijken of de staatssecretaris er toch nog op kwam, maar ik denk dat dit een goed moment is. Ik heb een vraag over de priority capability areas in relatie tot de Stand van Defensie. Die PCA's, als ik die zo mag noemen, klinken ontzettend veelbelovend. Als Kamercommissie zijn we daar ook ontzettend nieuwsgierig naar. Afgelopen maandag waren we op werkbezoek in Brussel en daar werd er ook over gesproken. Het is voor mij nog niet helemaal inzichtelijk wat daar de status van is en wat daar nu de resultaten van zijn. Als dat niet in de eerstvolgende update komt, kan de staatssecretaris dan toezeggen dat hier een brief over komt met een update?

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ik hoop niet dat ik nog een interruptie verspil, maar dit was helaas geen antwoord op mijn vraag. Het was wel een heel goed antwoord. Ik ben blij met dit initiatief. De vraag die ik net echter had, ging over de kortetermijnoplossingen. Dit is wel meer voor de langere termijn.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Volgens mij verwachtte de staatssecretaris deze interruptie al, want hij stopte even. Hier ben ik het natuurlijk niet mee eens. Het brengt de staatssecretaris ook zelf in een moeilijker parket, denk ik. Hij heeft net zelf het voorbeeld genoemd dat het FCAS-programma is geflopt. Daarmee is er dus geen Europees alternatief meer. Als wij dus zelf niets gaan initiëren, wat voor wenkend perspectief blijft er dan nog over? Dan zitten we gewoon vast aan Amerika.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ik vind het heel fijn dat we extra interrupties kunnen doen; ik stond al te springen. Als ik de staatssecretaris de ambitie een beetje hoor afzwakken, dan vind ik het mijn taak om hem weer een beetje op te peppen en te zeggen dat het wél kan. Ik hoorde hem net namelijk zeggen: "Nederland is klein. We kunnen dit niet. We trekken een te grote broek aan." Dan is het natuurlijk aan mijn fractie om vervolgens altijd te zeggen: het kan wél. In dit geval kan het ook oprecht. Ik heb zelf als deskundige jaren in dit veld onderzoek gedaan. Ik kan tal van bedrijven opnoemen die dit oprecht zouden kunnen, maar het vergt ook wel een beetje out of the box denken. Een hoop experts zeggen dat er een mix aan systemen nodig is. We kunnen ons dus vast blijven pinnen op alleen maar het ene grote type onbemenste jachtvliegtuigen dat we in de VS zien, maar dat is misschien helemaal niet het type dat wij als Nederland nodig zouden hebben. In dat out of the box denken, denken aan de operationele setting waarin wij het gaan gebruiken, met een balans tussen betaalbaar en effectief, kan Nederland echt een hele grote rol spelen. Ik zou de staatssecretaris dus eigenlijk willen vragen of hij kan toezeggen dat hij hier toch meer ambitie zal gaan tonen.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Dank u wel, voorzitter. Ik ga mijn best doen om die twee minuten aan te houden. Het eerste punt is het afbouwen van de afhankelijkheid. Ik hoorde de staatssecretaris zeggen dat er aan de ene kant vaak geen alternatieven zijn. Aan de andere kant moeten we denken aan de operationele effecten. Van dat laatste ben ik erg fan, maar met die tegenstrijdigheid van "er zijn geen alternatieven" blijf je toch denken in platforms. Zitten we dan niet in een catch 22? Mijn fractie denkt dat we de morele plicht hebben om ons meer te richten op de alternatieven. Daar zit ook een kans. Er wordt vaak gezegd dat we moeten leren van Oekraïne. De drones zijn daar groot geworden, doordat er een tekort was aan artillerie. Dat hebben ze met drones opgelost. Laten we misschien eens een onafhankelijke analyse doen om te ontdekken of we met andere manieren van optreden dezelfde operationele effecten kunnen bereiken maar met andere systemen, zodat je wel die afhankelijkheden afbouwt. Ik ben benieuwd naar een reactie van de staatssecretaris hierop. Ten tweede iets over innovatie. We moeten de keten van innovatie aan elkaar zien te rijgen. Het bestaat uit onderzoek, ontwikkeling en implementatie. Dat laatste betekent eigenlijk commercialisatie. Toch zien we dat innovatiebeleid en industriebeleid gescheiden werelden zijn, met name financieel gezien. Aan het begin betekent dit dat we duidelijker moeten zijn in onze doelstellingen; welk probleem lossen we concreet op? Aan het eind betekent het een afzetmarkt creëren. Het gaat dus niet alleen om meedoen aan pilots, maar ook om het kopen van het product. Ik ben benieuwd of de staatssecretaris kan toezeggen dat hij dit zal meenemen in het opzetten van de Defensie Innovatie Opschaling Autoriteit en of hij met een brief hierover naar de Kamer komt.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ja, sorry. Ik zei in de vorige termijn dat ik een tweeminutendebat zou aanvragen, maar dat vergat ik in de haast om binnen de twee minuten te blijven. Dus bij dezen.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Ik begrijp de redenatie van de staatssecretaris op zich wel, maar ik wil toch nog een keer benadrukken dat we bij het zoeken naar oplossingen moeten beseffen dat alleen denken in huidige platforms ons een restrictie oplegt. Innovatie is een wisselwerking tussen nieuwe technologieën en nieuwe manieren van optreden. In Oekraïne zien we dat men zich continu kan blijven verdedigen tegen alle inkomende drones en raketten. Of ze pakken het probleem bij de bron aan, zoals met Operation Spiderweb. Die manier van denken zou ik ook graag bij Defensie zien terugkomen.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Als er wordt gezegd dat ik een fout maak, terwijl het de intentie is om een wenkend perspectief te bieden naar een alternatief dat er nog niet is, wil ik daar even aandacht aan schenken.

Mevrouw Jagtenberg (D66): Valt die technische briefing wel onder die toezegging?