Chris Stoffer

de Algemene Politieke Beschouwingen

De heer Stoffer (SGP): Ik hoorde de heer Klaver een paar minuten geleden spreken over gewone mensen. Ik hoor PRO het kabinet ook vaak oproepen om op te komen voor gewone mensen. Mijn vraag aan de heer Klaver is: zijn boeren en boerengezinnen ook gewone mensen?

De heer Stoffer (SGP): Ik had al gehoopt dat dit antwoord zou komen. Dat helpt u ook, voorzitter. Op dit moment gaat het veel over links en rechts. Tegen de heer Paternotte zeg ik: hier staan voldoende zetels om over die 75 heen te komen. Dan kun je over rechts. Maar dan op de inhoud. De heer Klaver en ook de heer Eerdmans en ik, dat links en rechts: dat gaat niet over een spelletje, dat gaat erover dat er inhoudelijke verschillen zijn. Een van die verschillen betreft de stikstofbrief van minister Van Essen. Die doet heel veel boerengezinnen ongelofelijk veel pijn. Het verschil is als volgt. PRO zegt: wat er nu ligt, kunnen we dragen, of misschien net dragen. Wij zeggen: die boerengezinnen, en ook de agrarische vakbonden, zien heel veel pijn, zien geen toekomst meer en denken "hoe moet dit verder?" Mijn vraag is: zou de heer Klaver die agrarische vakbonden, ook vakbonden, toch niet eens in de ogen willen kijken en dan die pijn die er is niet willen negeren en willen kijken of er ergens ook iets is om te kunnen bewegen om boeren wél perspectief te geven? Wat er nu ligt, is te weinig.

De heer Stoffer (SGP): Dit kenmerkt, denk ik, precies het verschil tussen links en rechts op een van de dossiers waarop het kabinet een keuze moet maken. Voor ons is het heel helder. Boeren zijn in paniek. Boeren denken: waar ligt onze toekomst? Ik doe een oproep aan de heer Klaver. Als u aan tafel zou willen en zou willen kijken of we verschillen tussen links en rechts kunnen overbruggen, dan moet er echt wat gebeuren met die stikstofbrief. Heel concreet: negeer alstublieft niet die oproep, die paniek van de boeren en de boerengezinnen. Net zoals die mensen in de haven zich afvragen of het met de sociale zekerheid wel goed gaat, denken deze boeren: dadelijk blijft er gewoon geen boer meer over in Nederland. Alstublieft, negeer het niet en ga met de agrarische vakbonden in gesprek. Dat is mijn oproep.

De heer Stoffer (SGP): Voorzitter. Je komt hiermee op een heel lastig punt, want welk stuk kun je dan nog vertrouwelijk behandelen? Dus wat mij betreft zou de oproep aan het kabinet zijn: doe het wel, maak stukken op een gegeven moment gewoon openbaar. Maar het verzoek steunen we niet. Het moet wel door het kabinet naar buiten zijn gebracht. Conceptstukken ... Het houdt dan op een gegeven moment ook wel ergens op. Maar ik vind het wel superlelijk dat dit gewoon wordt gelekt. Dus wie dat ook gedaan heeft, waar het ook vandaan komt ... Zo bouw je geen vertrouwen op in dit land.

De heer Stoffer (SGP): Het is mooi dat het debat al zo op de inhoud terechtkomt. Ik wil toch nog een andere vraag aan de heer Paternotte stellen. Hij is namelijk goed op de inhoud, maar hij is ook fractievoorzitter van de grootste partij hier in de Kamer, die ook de grootste partij in het kabinet is. Er ligt dadelijk natuurlijk een heel aantal begrotingen voor die we de komende maanden op inhoud gaan behandelen, maar het zijn nog steeds begrotingen waar geen meerderheid onder staat. Hoe kijkt hij daartegen aan?

De heer Stoffer (SGP): Ik vind dit op zich mooie woorden, maar ik vind het wel een vrij mild oordeel, zeker als ik de woorden in herinnering haal die zijn voorganger, die inmiddels in dat vak, vak K, zit, vorig jaar bezigde bij een vorig kabinet. Ik heb met behulp van AI een paar citaatjes naar boven gehaald. Ik houd ze even voor. "Een ruziënd vechtkabinet", "politieke chaos" en "bende". Over premier Schoof werd er gezegd: "Hij is gezakt voor zijn eerste test. Hij maakt geen keuzes en pakt geen regie." Is getekend: Rob Jetten. Mijn vraag aan de heer Paternotte is: vindt hij dat het op dit moment zo veel beter gaat?

De heer Stoffer (SGP): Ik vind de heer Paternotte behoorlijk optimistisch. Die gesprekken op het ministerie van Financiën zijn namelijk geweest, maar er was geen uitkomst. Dat monsterverbond — we hebben wel 30 keer bij de heer Wilders gezeten — was geen pretje, moet ik zeggen, maar er was wel resultaat. Dus, om een lang verhaal kort te maken: de heer Paternotte is behoorlijk optimistisch, maar ik denk dat de mensen in Nederland de draad inmiddels behoorlijk kwijt zijn als we kijken waar het kabinet naartoe wil. Ik geef het maar mee.

De heer Stoffer (SGP): Een hele tijd geleden, ik denk al bijna anderhalf uur ...

De heer Stoffer (SGP): Dat zou zomaar kunnen, maar onze interruptie was denk ik zo'n anderhalf uur geleden. Toen gaf de heer Paternotte aan dat hij goed luistert naar de oppositie als het over inhoud gaat. Nou, daar kom ik mee. In juni — dat vind ik heel mooi — kwam D66 met een initiatiefwet om de belangen van het kind voorop te stellen, de zogenaamde kind-eerst-wet. Ik denk dat dit heel belangrijk is, want kinderen zijn veel kwetsbaarder dan volwassenen. Heel concreet is mijn vraag: hoe past D66, hoe past de heer Paternotte, dat toe als we het hebben over draagmoederschap?

De heer Stoffer (SGP): Met dit antwoord geeft de heer Paternotte juist datgene aan waar bij ons de angel zit. Het gaat over volwassenen die ouders willen worden en over de draagmoeders. Maar het kind? Wenst het kind dit ook? Volwassenen hebben deze wens, maar kinderen volgens mij niet. Daar zit voor mij juist het moeilijke punt. Het kabinet heeft onlangs excuses gemaakt aan afstandsmoeders. In de jaren vijftig, zestig, zeventig en tachtig is er veel gebeurd waarvan je denkt: had dat zo gemoeten? Wat je ook doet met draagmoederschap, je scheidt de moeder en het kind direct na de geboorte. Dat is iets waar veel rapporten ons voor waarschuwen. Dat is een misstand. Mijn vraag is: D66, wilt u echt deze route op?

De heer Stoffer (SGP): Dit is ook een heel moeilijk vraagstuk. Daar moeten we ook geen grote woorden bij gebruiken. Dat is denk ik heel belangrijk. Dat doet de heer Paternotte niet. Ik hoop dat de toon helder is dat ik dat ook niet doe. Het belang van het kind moet wat ons betreft vooropstaan. Als je kijkt naar de geschiedenis en als je kijkt naar rapporten, dan denk ik: laten we alsjeblieft met elkaar oppassen dat we niet opnieuw een moeder-kindaffaire krijgen en dat een volgend kabinet over weet ik hoeveel jaren opnieuw excuses kan aanbieden. Laten we dat met elkaar voorkomen. Dat is mijn oproep.