Olger Olger van Dijk

Verkeersveiligheid

De heer Olger van Dijk (NSC): Dank u wel, voorzitter. Maar liefst 70% van de ernstige verkeersgewonden is fietser. We zijn eigenlijk allemaal fietser — daar ga ik van uit; ook deze ministers, neem ik aan, als ze niet in de dienstauto zitten — en ervaren dat het drukker en gevaarlijker wordt. Ergernis nummer één is nog steeds de fatbike. Maar ook de fatbikers zelf zijn regelmatig verkeersslachtoffer. Het werd al even genoemd door de VVD: maar liefst de helft van de fatbikeslachtoffers is tussen 10 en 14 jaar. Sinds het aangenomen aanvalsplan van Nieuw Sociaal Contract vorig jaar is er gelukkig wel iets gebeurd. Er is betere handhaving, markttoezicht en communicatie. Maar er is meer nodig. Daarom zijn collega Veltman en ik met een dringende oproep gekomen voor een minimumleeftijd van 14 jaar en een helmplicht voor fatbikes. Onze motie is met een ruime meerderheid aangenomen. De Kamerbrief van vorige week viel ons koud op het dak. Minister Madlener gaat onze motie niet uitvoeren. Onbegrijpelijk wat Nieuw Sociaal Contract betreft. Ja, het DTV-rapport laat zien dat het lastig is om een aparte voertuigcategorie fatbike te maken, maar niet onmogelijk. Wij verwachten van de minister flexibiliteit en dat hij vanuit de bedoeling van de motie op zoek gaat naar een oplossing. Maar deze minister lijkt vooral te zoeken naar argumenten waarom het niet kan. NSC wil echt een andere mindset, conform het motto van het kabinet: kijken hoe het wél kan. NSC is wel oplossingsgericht. Daarom stellen wij vandaag voor om een aparte categorie zware e-bikes in het leven te roepen. Deze categorie moet vooral fatbikes beslaan. We zien in het DTV-rapport juist aanknopingspunten hiervoor. Kijk naar het gewicht en het koppel van de elektromotor. Beide kenmerken zijn te vatten in regelgeving. In het overzichtje in het rapport zien we twee groene balken voor beide elementen: gewicht en koppel. Die zijn te vatten in regelgeving. Het is ook — dat is heel belangrijk — een verkeersveiligheidsargument, want hoe zwaarder, hoe meer impact bij een botsing. Maar het heeft ook effect op de bestuurbaarheid voor jongeren. Een hoog koppel maakt snel accelereren mogelijk. Dat is een bron van heel veel fatbike-ellende. Deze kenmerken zijn niet volledig uniek voor de fatbike, maar wel onderscheidend van de reguliere e-bikes waarop scholieren in de regio naar school gaan. Die groep willen we ontzien. Als we bijvoorbeeld een zware categorie maken voor fietsen met een gewicht van 30 kilo en een koppel van 60 newtonmeter, dan vallen alle huidige fatbikes hieronder en blijven er genoeg normale e-bikes beschikbaar. Wij vragen de minister vandaag met klem om langs deze lijnen een aparte categorie voor zware e-bikes — dat betreft dus vooral fatbikes — uit te werken. We willen ook vragen om daarvoor de minimumleeftijd van 14 jaar en een helmplicht te laten gelden. Ook vragen we hem om zo snel mogelijk en uiterlijk voor de zomer een concreet voorstel te doen aan de Kamer. Graag wil ik een stevige toezegging van de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Dat bespaart een motie. Voorzitter. Maak daarnaast haast met de invoering van een vorm van typegoedkeuring voor alle elektrische fietsen, zodat je nieuwe halfgare producten van de markt weert, conform onze eerdere motie. Gelukkig pakt RAI dit nu op. We lezen dat de Kamer rond de zomer van 2025 wordt geïnformeerd, maar dat moet sneller. Voor de zomer willen we ook hier een uitgewerkt voorstel voor zien. Ook hierover wil ik graag een toezegging. Voorzitter. Ook het markttoezicht kan beter. In onze briefing vorige week werd duidelijk dat er nog een wereld te winnen valt bij de samenwerking tussen de ILT, de Douane, de politie en de NVWA. Mijn vraag aan het kabinet is of deze kan worden bevorderd. Kan er een concrete opdracht aan de Douane worden gegeven om ook op producteisen te controleren? Kan de NVWA worden gevraagd om de aanpak te intensiveren? Er zijn echt signalen dat de brandveiligheid niet in orde is.

De heer Olger van Dijk (NSC): Eigenlijk is het vrij simpel. Aan de ene kant willen we het probleem bij de wortel aanpakken, namelijk bij de fatbikes. Aan de andere kant willen we het 30.000 scholieren niet onmogelijk maken om naar school te kunnen op een e-bike. Ik heb vorige week nog een meisje van 13 gesproken, die op een normale e-bike naar de middelbare school van haar keuze kon gaan. Er is echt een verschil in gewicht tussen dat type normale e-bikes en de zwaardere varianten. Ook het koppel is een heel groot verschil en een element van verkeersveiligheid. Het vooruitspurten van fatbikes bij stoplichten is echt een probleem. Wij zeggen nu: laten we nou kijken hoe je dat kan aanpakken. Dan moet je een categorie zware e-bikes maken, waarin dus vooral fatbikes vallen. Het is waarschijnlijk niet te voorkomen dat er ook een aantal andere typen onder zullen vallen. Dat staat ook in dit rapport. Bakfietsen werden al genoemd. Wij zijn bereid om dat voor lief te nemen, maar alleen — dat is de vraag aan de minister — als er gekeken wordt of het op basis van gewicht en koppel kan worden afgesteld, zodat je vooral de fatbikecategorie gaat pakken. Dat is ons voorstel. Het is eigenlijk zo logisch als wat als je dit rapport leest. Wij kunnen ons niet anders voorstellen dan dat dit wordt uitgevoerd, vanwege de Kamermeerderheid die er was en hopelijk ook blijft.

De heer Olger van Dijk (NSC): Dank, voorzitter. Ik ben bij de derde tranche van de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid. Die wordt binnenkort namelijk opengesteld. De vraag aan de minister is of er ook specifiek te sturen is op fietsverkeersveiligheid, want deze is een groot probleem. Hoe staat het met het veiliger maken van drukke schoolroutes door vrijliggende fietspaden, conform de aangenomen motie van de heer Grinwis, Stoffer en mijzelf? Er is beperkt budget — het ging er al even over — dus het is ook zaak om slimme, kosteneffectieve maatregelen te nemen. Hoe kijkt de minister er bijvoorbeeld tegenaan om afgevlakte trottoirbanden meer te verplichten of te stimuleren bij vervanging of in nieuwbouwwijken? Kun je dat vanuit het Rijk stimuleren? Is het gesprek daarover dan ook te voeren met medewegbeheerders? Wat denkt de minister van het stimuleren van fietsverlichting die ook naar de zijkant schijnt? Dat is gewoon een slimme innovatie, die de zichtbaarheid aantoonbaar vergroot. Voorzitter. NSC heeft eerder vragen gesteld over de zorgwekkende toename van aanrijdingen van weginspecteurs. Maar neemt de roodkruisnegatie nou toe of niet? De politie kan op verzoek van Rijkswaterstaat ter plaatse controleren. Kan dit ook prioriteit krijgen, vraag ik specifiek aan de minister van Justitie en Veiligheid. Er komen dit jaar 40 roulerende onbemande zogenaamde focusflitsers. Waarom komen die vooral op N-wegen? Waarom komen die niet ook op drukke snelwegen, is mijn vraag aan de minister. Voorzitter, tot slot. Kan de minister aangeven wat de effecten zijn van de generieke taakstelling subsidies, zoals op de SWOV, conform mijn aangenomen motie? Kan de minister aangeven of er bij de herschikking van subsidies in de Voorjaarsnota écht gekozen kan worden in plaats van dat de kaasschaaf eroverheen gaat? Kan de minister garanderen dat het domein verkeersveiligheid wordt ontzien? Dank u wel.

De heer Olger van Dijk (NSC): Waardering voor de heer Grinwis omdat hij ook met een eigen voorstel komt, in dit geval helmplicht voor minderjarigen op een e-bike. Dat roept bij mij echter wel meteen de volgende vraag op. Als die keuze wordt gemaakt … Er zijn juist in de categorie 75-plussers ontzettend veel verkeersslachtoffers, ook ouderen op e-bikes. Waarom zou de helmplicht niet voor hen gelden?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik ben blij dat de heer Krul vandaag deelneemt aan dit debat. Zijn enthousiasme, maar ook het stukje geschiedenis, verrijken dit debat. Laat ik dat gezegd hebben. Hij heeft ook een aantal mooie suggesties gedaan. De vraag die ik de heer Krul namens het CDA aan dit kabinet hoor stellen, is om welke vergaande maatregelen het gaat; de problematiek is heel duidelijk geschetst. Er zat een soort teaser in de bijdrage van de heer Krul, omdat hij zei dat hij nog zou komen met vergaande maatregelen. Die heb ik eigenlijk een beetje gemist. Misschien wil de heer Krul met deze extra spreektijd toch nog duiden wat die vergaande maatregelen van het CDA dan zijn?

De heer Olger van Dijk (NSC): Dat snap ik, maar tegelijkertijd heb ik hier natuurlijk een voorstel gedaan ten aanzien van de categorie zware e-bikes, met name de fatbikes. Hopelijk kunnen we deze minister met een ruime Kamermeerderheid dwingen om dat verder uit te werken; misschien gebeurt dat vandaag, of anders tijdens het tweeminutendebat. Kan ik de heer Krul aan de zijde van Nieuw Sociaal Contract vinden? Kan hij steun geven aan het idee om daarvoor die minimumleeftijd van 14 jaar en die helmplicht in te voeren?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ook mijn laatste, in aanvulling op de heer Krul. Dit is toch wel de kern van dit debat, denk ik. Het gaat over verkeersveiligheid. Ik zou de heer El Abassi toch wel willen voorhouden dat het over heel veel meer gaat dan over het lelijk zijn van deze producten. We horen nu al twee of drie jaar berichten dat deze fietsen wel degelijk onveiliger zijn. Dat is niet alleen beleving. Die beleving hebben we volgens mij wel allemaal. Die heb ik in ieder geval wel. Ik ben ook een paar keer bijna aangereden, met al die capriolen die men uithaalt. Zelfs in Barcelona hadden ze last van fatbikes op de stoep, zeg ik tegen de heer El Abassi. Dat is niet alleen "ervaren verkeersonveiligheid", dat ís gewoon verkeersonveilig. Als je kijkt naar het product met het DTV-rapport in de hand, zie je dat er twee kenmerken zijn die echt wel vrij uniek zijn voor een fatbike. Dat heb ik natuurlijk betoogd in mijn inbreng. Dan gaat het om het koppel, het acceleratievermogen. Dat staat echt in relatie tot verkeersveiligheid. Dat staat gewoon in dit rapport. En voor gewicht geldt hetzelfde. Erkent de heer El Abassi dat deze aspecten, die vooral kenmerkend zijn voor een fatbike, een relatie hebben met verkeersveiligheid?

De heer Olger van Dijk (NSC): Goed om te horen dat de handhaving geïntensiveerd is en dat de opgevoerde fatbikes worden beboet. Als we een boete uitdelen, hebben we altijd een zekere marge. We weten allemaal hoe dat zit, ook bij de normale boete bij de autosnelheden. In de media las ik dat deze bij de fatbikes veel hoger ligt en dat je pas een boete krijgt als op die rollerbank wordt geconstateerd dat je ver in de 30 kilometer per uur zit. Klopt dat? En is er misschien wat aan te doen zodat die marge omlaag kan?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik had inderdaad ook mijn hand hierover opgestoken, want volgens mij had u er wel op gereageerd en dat had ik ook begrepen, maar het antwoord ging net wel even de andere kant uit. Zoals ik het begrijp was het aantal uitgeschreven boetes vorig jaar lager onder andere doordat er heel veel flitspalen uit stonden of doordat daar onderhoud aan was. Ik denk dan: daar kun je ook op sturen. Wat Nieuw Sociaal Contract betreft moeten de boetes inderdaad niet hoger worden, maar moet de handhaving beter en meer. Misschien kun je de boetes dan zelfs verlagen. Dat was volgens mij ook de vraag van de heer Grinwis. Misschien mag ik die vraag hier nu neerleggen. We hebben nu ook de focusflitsers en ik neem toch aan dat die heel veel zullen opleveren aan boetes en aan middelen in die zin. Krijg je daarmee niet de ruimte om die boetes in ieder geval niet verder te verhogen? En als er inderdaad meer binnenkomt, kan dat dan worden besteed aan verkeersveiligheid?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik heb natuurlijk de antwoorden op mijn Kamervragen goed gelezen. Dank dat de minister daaraan refereert. Maar ik heb toen geen antwoord gekregen op mijn vraag, en nu ook niet, of de roodkruisnegatie nu wel of niet toeneemt. Ik hoor dat het belangrijk is. Dat vinden wij natuurlijk ook. Het is ernstig dat dit plaatsvindt. Maar ik zou toch willen dat daarnaar gekeken wordt en dat we daarover geïnformeerd worden.

De heer Olger van Dijk (NSC): En daar zaten de marges voor de snelheden ook bij hè, maar goed.

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik denk dat het goed is dat ik pas als zesde een interruptie doe, want ik heb even moeten afkoelen. Ik vind het namelijk onbestaanbaar hoe deze minister reageert op dit voorstel. Na een vraag van een collega noemt hij niet het gewicht en het koppel maar noemt hij weer de dikke banden. Hij maakt daarmee een karikatuur van het voorstel dat we hebben willen doen, alsof we daarmee maar een derde zouden willen vatten. Ik denk dat de minister zich bewust is van zijn positie: wat hij zegt en wat hij doet, moet kloppen. Ik ga de vraag op basis van het rapport hier gewoon aan de minister voorleggen: is het karakteristieke kenmerk gewicht te vatten in regelgeving en geldt dat ook voor het koppel van de elektromotor? Kan wettelijk worden vastgelegd dat elektrische fietsen met een koppel boven een bepaalde grens worden gezien als fatbikes of als zware e-bikes, dus als een aparte categorie? Dat is mijn vraag. Is de minister het ermee eens dat dat kan, ja of nee?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik constateer dat de minister inderdaad concludeert dat het te vatten is in regelgeving. Dat staat ook in het rapport. Dat is dus winst. Hij gooit het op het punt van de handhaafbaarheid, maar hij vergeet het verkeersveiligheidsargument. Daar zitten we hier voor bij elkaar, want beide elementen hebben daar een relatie mee. In het betoog dat ik namens Nieuw Sociaal Contract heb gehouden, heb ik al gezegd dat het ons gaat om een categorie "zware e-bikes". Dan vind ik dat de minister hier niet moet aankomen met "u pakt daarmee niet alleen alle fatbikes". Als we een categorie zouden maken van 30 kilo en 65 newtonmeter of meer, pakken we uit de bestaande markt 90% à 95% of misschien wel bijna 100% van alle fatbikes. Daar zitten inderdaad ook wat andere categorieën bij. Dan is het inderdaad een kwestie van de wil om met fabrikanten te voorkomen dat dit wordt omzeild. Dan is het een kwestie van het door deze minister uitspreken dat dit kan en van het door hem aanspreken van de fabrikanten, zodat hij met een nieuw keurmerk voor nieuwe fietsen gaat voorkomen dat dit gebeurt. Mijn vraag is dus nog één keer: is deze minister bereid om die categorie "zware e-bikes" in het leven te roepen of dit in ieder geval te onderzoeken en met een voorstel te komen en ook te kijken hoe je dit handhaafbaar zou kunnen doen?

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik denk dat mensen dat heel goed begrijpen, want er is een verkeersveiligheidsargument. Het is zwaarder; dat wordt hier ook beschreven. Het is groen. Het is inderdaad logisch en uitlegbaar dat een zwaardere e-bike een verkeersveiligheidspunt heeft. Dan zul je dus ook aan een helmplicht moeten en dan geldt er een minimumleeftijd. Het punt dat de fabrikant dit ontwijkt, kun je, zoals wij ook hebben betoogd, inderdaad ondervangen door het aanspreken van die producenten.

De heer Olger van Dijk (NSC): De vraag is simpelweg: kan de minister naar aanleiding van die criteria toch een voorstel uitwerken met inderdaad niet 30 kilo maar misschien iets daaronder of met regelgeving die weer makkelijk kan worden aangepast, zodat in ieder geval de huidige markt van fatbikes en misschien wat andere categorieën daarmee worden afgedekt? En is hij bereid de Kamer daarover te informeren?

De heer Olger van Dijk (NSC): Dank u, voorzitter. Dank aan de minister voor de beantwoording. Ik probeer toch maar een lichtpuntje te zien in dit debat en dat is dat de minister aangeeft: misschien kan het wel, maar wat betreft de aparte categorie "zware e-bikes" zit het vol op de handhaving. Bij handhaving denk ik: waar een wil is, is een weg; dan maar met een weegschaal, want lijkt me niet ingewikkelder voor de politie dan met een rollerbank van €16.000. Kortom, collega Veltman en ik zullen daar met een motie toch weer aandacht voor vragen, omdat wij denken dat het wel kan. We zullen die richting graag aangeven en hopen op een meerderheid in de Kamer. Over de roodkruisnegatie heb ik toch nog een vraag. Ik hoor dat we daaromtrent eigenlijk niets kunnen weten. We weten op dit moment niet in hoeverre dat het geval is, terwijl het wel een ernstig iets is. Ik wil de minister toch vragen of hij een poging wil doen om dat in kaart te brengen alsook de mogelijkheden om dat verder tegen te gaan. Ik ben blij met de toezegging over de fietsverlichtinginnovatie. Ik hoor dat het stimuleren van afgevlakte trottoirbanden echt aan de lokale wegbeheerders is. Volgens mij kun je dat wel degelijk stimuleren, dus misschien kan de minister daar nog op reageren. Tot slot de SWOV. In 2025 hebben we problemen daarmee via het amendement-Stoffer dat wij mede hebben ondertekend kunnen voorkomen. Mijn vraag is er natuurlijk juist op gericht om dat ook in de jaren erna te voorkomen. Zou de minister in ieder geval willen aangeven dat hij dat meeneemt in de uitwerking over het verdelen van de kaasschaaf, de ellende eigenlijk, die half april komt? We vragen hem om juist bij het verdelen van de ellende de verkeersveiligheidssubsidies te ontzien.

De heer Olger van Dijk (NSC): Kijk, waar het om gaat, is dat een motie heel breed is aangenomen na een heel lang debat. Het gevoel dat ik met dat woord probeer uit te drukken en volgens mij net ook weer heb vertolkt, is dat je dan verwacht dat de minister al het mogelijke doet om wat in die motie gevraagd wordt, mogelijk te maken, links- of rechtsom. Wij vinden dat dat niet gebeurd is en daarom zijn we daarop teruggekomen. Wij hebben met het rapport in de hand een suggestie gedaan. Uiteindelijk heeft de minister toegegeven dat het wel degelijk mogelijk is om dit in regelgeving te vatten en dat hij vooral grote problemen verwacht bij de uitvoering en de handhaving. Ik ben er op zich wel blij mee dat hij dat toegaf. Dat is het lichtpuntje dat ik net benoemde. Wij zullen hier met de minister op doorgaan en er het gesprek over blijven aangaan.

De heer Olger van Dijk (NSC): Er moet wel goed geciteerd worden. Toen was het het woord "onbegrijpelijk". Dat is toch net even anders, een andere kwalificatie. Ik vind het lastig te begrijpen, dus onbegrijpelijk, dat deze minister aangenomen moties van de Kamer naast zich neerlegt. We roepen deze minister daarom ter verantwoording. Dat hebben we in het luchtvaartdebat gedaan. Dat doen we vandaag ook hierover. Zo hoort dat ook in goede verhoudingen. Het hoort ook bij onze politieke weging om daar een oordeel aan te geven. Wij hopen nu dat de minister wel degelijk alsnog in beweging wil komen, ook naar aanleiding van het tweeminutendebat. Dat gaan we zien met de feiten in de hand. Het is ook aan deze minister. Zo gaan wij ook over ons eigen oordeel.

De heer Olger van Dijk (NSC): Blijkbaar heeft de heer Grinwis niet heel goed geluisterd naar mijn bijdrage. Ik heb eerst duidelijk gemaakt dat het door NSC gekomen is dat er een aanvalsplan is gekomen en dat er beter wordt gehandhaafd. Tot slot is de conclusie: een heilloze weg in het rapport. Dat is een politiek oordeel. Dat is echter gekoppeld aan de vraag of fatbikes als een aparte voertuigcategorie kunnen worden gekenmerkt. Als u goed heeft geluisterd naar de inbreng van NSC, dan hebt u gehoord dat NSC heeft aangegeven dat het inderdaad ingewikkeld is en zegt: kies voor een aparte categorie "zware e-bikes". Dit rapport gaat niet over dat voorstel. Dat is een nieuw voorstel. Ik constateer vandaag dat de minister daar een beetje omheen gaat. Hij geeft wel toe dat je het inderdaad apart kun categoriseren. Wij hopen dat we deze Kamer ervan kunnen overtuigen dat dat een verstandig plan is. We doen echt op basis van het DTV-rapport een nieuw voorstel, waar dit rapport dus geen uitspraak over heeft gedaan.

De heer Olger van Dijk (NSC): Ik doe het met liefde, voorzitter. Ik doe het met liefde, maar ook op feiten gebaseerd. Dat begint met het punt: welke kenmerken hebben een verkeersveiligheidsargument? Nou, dat zijn die twee punten: gewicht en koppel. U kunt dat lezen in het DTV-rapport. Iedereen kan dat lezen. De conclusie van NSC en de VVD is dat we op basis daarvan een aparte categorie zware e-bikes kunnen identificeren. Dan moeten we inderdaad gaan kijken naar de handhaafbaarheid. Ik denk dat het kan op basis van gewicht. De minister denkt dat het lastig is. Hij heeft het niet uitgesloten en daar ben ik blij mee, dat zie ik als een opening. Daar gaan we verder het gesprek over aan.

De heer Olger van Dijk (NSC): In de tweede termijn heb ik toch echt een toezegging van de minister gehoord om de roodkruisnegatie in kaart te brengen en ook om te kijken of er nog meer maatregelen mogelijk zijn, want dit is een groot probleem. Het zou mij een lief ding waard zijn als de minister dit herkent.