Judith Bühler

WIA-problematiek

Mevrouw Bühler (CDA): Dank u wel, voorzitter. Allereerst wil ik de griffie nog bedanken voor het zo snel regelen van een technische briefing met UWV. Die was gisterenavond en was zeer informatief. Ik ben dan ook blij dat de mensen van UWV elke dag aan de slag gaan voor de mensen die het nodig hebben, want vertrouwen van mensen in de overheid wordt voor een belangrijk deel bepaald door de uitvoeringsorganisaties. Maar we spreken vandaag niet voor niets over de WIA-problematiek, want hier, bij die uitvoeringsorganisatie, gaat het juist niet goed. De WIA-problematiek brengt levens van mensen tot stilstand. Dat is schrijnend voor mensen die wachten. Ook werkgevers blijven met onduidelijkheid zitten. De titel van het Rekenkamerrapport zegt genoeg: "Fouten bij WIA-uitkeringen: blind voor de signalen, burgers geraakt". De Rekenkamer komt met een hard oordeel en ook hier verdient het kabinet op z'n zachtst gezegd geen schoonheidsprijs. Ik wil vandaag vooral stilstaan bij de reactie van het kabinet en de aangedragen oplossingen en verbeteringen. Er wordt in de brief van de minister veel gezegd. Echter, wij zien nog steeds geen harde verbeteringsagenda. Dat moet wat ons betreft een stuk concreter. Ik heb dan ook een aantal vragen aan de minister. De eerste vraag is wanneer er daadwerkelijk een concrete verbeteringsagenda ligt die verdergaat dan wat we nu al hebben liggen. We zijn al laat, maar we willen hem wel voor de zomer zien. Overigens bedoelen we met "concreet" ook echt concreet: duidelijk per maatregel aangeven wat er opgelost wordt, dus wat de burger kan verwachten. Twee. Het is ook nodig dat bij het uitwerken van een concrete verbeteringsagenda niet alleen UWV en SZW betrokken worden, maar juist ook het hele veld eromheen, conform het advies van de Rekenkamer. Kan de minister toezeggen hen ook hierbij te betrekken? Neemt de minister dan ook het aantrekkelijk maken van het beroep verzekeringsarts hierin mee? Dan kom ik bij het volgende. Ten aanzien van het sturingsmodel voor zbo's hebben wij al vaker opmerkingen gemaakt. De Rekenkamerbevinding Blind voor signalen en falend kwaliteitsmanagementsysteem is niet bepaald klein bier, zeker omdat we vaker hebben aangedrongen op een ander sturingsmechanisme. De governance is dus echt niet goed geregeld. Dat zegt de Rekenkamer ook. In het Rekenkamerrapport staat dat de kwaliteit van de uitvoering minder aandacht krijgt van het ministerie dan het behalen van de kritieke prestatie-indicatoren die het ministerie van SZW wél wil zien. De rechtmatigheid wordt wel op een positieve manier gerapporteerd. Met andere woorden: de minister wil vooral weten of de declaraties kloppen en de bonnen op orde zijn. Ik chargeer een beetje. Er wordt echter nauwelijks gevraagd naar de kwaliteit van de primaire taak van het UWV: het goede doen voor onze inwoners. Juist daar is de minister verantwoordelijk voor. Wat ons betreft is dit een serieus probleem in het sturingsmodel. In de praktijk wordt eigenlijk maar één rol echt ingevuld. Dat is die van de eigenaar, gericht op onder andere de bedrijfsvoering en rechtmatigheid. Als opdrachtgever moet je willen weten hoe goed je opdracht wordt uitgevoerd. Dat geeft je zicht op de kwaliteit van de uitvoering. Dat dat niet goed is gegaan, moge duidelijk zijn. De Rekenkamer adviseert daarom terecht om bestuurlijke driehoeken aan de kant van het opdrachtgeverschap te versterken. Dat vraagt om voldoende kennis en inhoudelijke diepgang vanuit SZW. Ik vind het dan ook bedenkelijk dat de minister in haar brief niet aangeeft deze opdrachtgeversrol zo snel mogelijk verder te willen invullen. Ook stelt zij niet voor om vanuit het ministerie kennis en diepgang in te brengen om eigen inzichten te ontwikkelen in de bedrijfsvoering van het UWV. Dat brengt mij bij het afdoen van de motie-Inge van Dijk. De minister heeft naar aanleiding van deze motie een onderzoek laten doen naar de meerwaarde van andere sturingsvormen. Die doet ze in deze brief wat ons betreft wat mager af. De Rekenkamer concludeert nu juist dat de huidige sturingsvorm niet goed is ingericht en adviseert om daar nu aan te werken. Nu blijkt dat dat niet zwaar wordt opgepakt, ga ik dan maar weer terug naar de zbo-structuur. Dat is niet om koste wat kost het UWV terug te halen naar het ministerie, maar juist omdat we ministeriële inzet willen zien op dat opdrachtgeverschap. Kan de minister toezeggen dat ze dat opdrachtgeverschap zichtbaarder en steviger gaat invullen en ons daarover informeert voor de zomer? Voor ons is dit ook gewoon de crux. Dit zijn namelijk de instrumenten die de Kamer heeft op het gebied van toezicht.

Mevrouw Bühler (CDA): Ik heb me echt moeten beperken in de tekst om dit ingewikkelde stuk uit te leggen. Ik wil ook niet verzanden in een discussie over governance. Dat is het laatste wat we willen. We willen graag dat er ministeriële verantwoordelijkheid wordt genomen. We willen graag dat er daadwerkelijk, in samenhang, gekeken gaat worden naar een oplossing. Volgens mij kun je dat doen door juist aan beide kanten de inzet te versterken als het gaat om opdrachtgeverschap. Ik ben ex-bankier. Op het moment dat het bij bedrijven niet goed ging, zorgden wij ervoor dat er vooral juist werd gekeken naar hoe je ervoor kunt zorgen dat die operatie op een goede manier uitgevoerd kan worden. Zo kun je ook de taak die belangrijk is op een goede wijze vormgeven. Dat zorgt voor duurzaamheid en een juiste manier om dingen verder te versterken. Dat mis ik nu heel erg. Daarom blijven wij erop hameren dat de minister dat eigenaarschap wat meer moet pakken. Als dat dan niet kan door de manier waarop het nu georganiseerd is en daar als niet sterk op ingezet kan worden, zeggen wij: haal het UWV dichter naar huis. Dan ben je direct namelijk verantwoordelijk. Dat ben je sowieso, maar dan heb je vanzelf dat eigenaarschap. Zo kunnen wij als Kamer op de juiste manier onze controlerende taken goed invullen.

Mevrouw Bühler (CDA): Het CDA wil heel graag dat eigenaarschap.

Mevrouw Bühler (CDA): Ja, het CDA vindt inderdaad dat er hervormingen moeten komen. Het CDA vindt ook dat je vooral moet kijken naar wat er op de korte termijn gedaan kan worden. Wij vinden dat het ministerie daar samen met het UWV in moet optrekken, om te kijken hoe we zaken op de korte termijn organisatorisch anders kunnen gaan inrichten. Vervolgens zijn er onderwerpen die betrekking hebben op het stelsel. Het CDA vindt dat we die goed met elkaar, ook met de polder, moeten gaan bespreken.

Mevrouw Bühler (CDA): Volgens mij maakt u het complexer dan het is. We hebben gezegd dat we het eigenaarschap heel belangrijk vinden. In eerste instantie hebben we een motie ingediend om de zbo-structuur verder uit te zoeken. Er zijn ook andere mogelijkheden om het eigenaarschap goed in te richten. Dat heb ik net gezegd. Dat is voor ons het allerbelangrijkste. We hebben de minister nu gevraagd of ze daarop een toezegging kan doen en of ze kan aangeven op welke wijze ze dat eigenaarschap goed gaat invullen, rondom die opdracht. Daarmee heb ik niet gezegd dat wij nu al grote hervormingen richting een zbo-structuur voorstaan. Volgens mij zijn u en ik het met elkaar eens dat het heel belangrijk is dat die opdracht goed wordt uitgevoerd. Daarvoor wensen wij, zeker op de korte termijn, al maatregelen die makkelijker te nemen zouden kunnen zijn.

Mevrouw Bühler (CDA): Ik heb gezegd wat ik gezegd heb. We moeten vooral gaan kijken naar de oplossingen, en de financiële plaat is een ander traject, waar ik nu niet op in wil gaan.

Mevrouw Bühler (CDA): Meneer Dijk, ik heb uw betoog gehoord. Ik heb ook gehoord dat u voorstellen heeft. Ik ben heel benieuwd naar de voorstellen van de SP. Maar zo gemakkelijk is het niet; het is natuurlijk wel een puzzel die gelegd moet worden. Hervormingen zijn niet van vandaag op morgen opgelost. De inzet is: kijk wat we op korte termijn kunnen doen qua invoering. Laten we daarmee met elkaar aan de slag gaan. Ik denk dat wij als Kamer en als commissie hierover het goede gesprek moeten voeren. Gisteren is in de technische briefing ook gezegd door het UWV dat zij een aantal zaken sneller kunnen uitvoeren als de Kamer daarover het gesprek voert met hen. Laten we onze energie vooral daarop richten. Grote hervormingen op de middellange termijn moet je volgens mij in gezamenlijkheid doen.

Mevrouw Bühler (CDA): De vraag wordt elke keer op een andere manier gesteld. Ik heb een antwoord gegeven en daar houd ik het bij.

Mevrouw Bühler (CDA): Ik probeer mijn interrupties op te sparen totdat mijn vragen beantwoord worden, maar ik heb nu toch heel eventjes een vraag. U gaf aan het begin van uw betoog aan dat de informatievoorziening tussen UWV en het ministerie niet goed was vormgegeven en niet goed is gemonitord. Bent u het met mij eens dat de crux juist zit in hoe je het opdrachtgeverschap hebt vormgegeven? Is dat niet juist hetgeen we nu wel heel goed moeten gaan inregelen om ervoor te zorgen dat je goed de vinger aan pols houdt en erbovenop kunt zitten?

Mevrouw Bühler (CDA): Het is echt duidelijk dat de sociaal-medische achterstand de achilleshiel van de operatie is. Er is een aantal vragen gesteld en een aantal antwoorden gegeven. Bij mij komt de vraag op wat we doen als de wachtlijsten oplopen. U zegt nu: wij leggen de prioriteit bij de wachtlijsten. Maar u kunt niet aangeven of die wachtlijsten worden weggewerkt. Wat doen we als die wachtlijsten oplopen? Kunt u daar een antwoord op geven? Op welke manier informeert u de Kamer hierover?

Mevrouw Bühler (CDA): Ik begrijp het. U geeft heel duidelijk aan hoe ingewikkeld het is. De Kamer vraagt regelmatig om mee te kijken en te monitoren. U gaf al aan: we doen dat vaak met wollige teksten. Het zou, denk ik, wel heel fijn zijn als we als Kamer mee kunnen monitoren en dat we bedenken op welke wijze we dat kunnen doen. Dat hoeft wat mij betreft niet met brieven met een hoop tekst. Het kan op een andere manier. Ik zou graag aan de minister willen vragen om met een werkwijze te komen als het gaat om hoe wij scherp aan de wind kunnen zeilen.

Mevrouw Bühler (CDA): Ik hoor de minister duidelijk maken dat zij van plan is om echt op het niveau van de dienstverlening aan de slag te gaan. Daar ben ik dus heel blij mee. Ik ben blij met de beantwoording. Ik heb ook aangegeven dat ik het belangrijk vind dat we als Kamer mee kunnen monitoren. We hebben het ook gehad over het creëren van een instrument waarmee we dat kunnen doen. Volgens mij hebben we daarmee wel een aantal punten gecreëerd om die monitoring ook vanuit deze rol op goede wijze vorm te geven. Ik zou graag aan de minister een toezegging willen vragen om af en toe even in te prikken en te peilen bij de Kamer of we nog samen op de juiste koers zijn. U heeft natuurlijk al gezegd dat we gaan kijken op welke manier we dat kunnen rapporteren. En dan heb ik eigenlijk geen vraag gesteld. Sorry, voorzitter.

Mevrouw Bühler (CDA): Ik heb misschien dan toch nog een vraag en misschien een aanvulling op de toezegging. Dit is onderdeel van de eigenaarsrol, die ook bij de minister zit. In het Rekenkamerrapport werd die driehoek met de eigenaarsrol en de opdrachtgeversrol heel duidelijk aangegeven. Dus misschien moeten we er op het moment dat we met elkaar in gesprek gaan over indicatoren ook heel duidelijk onderscheid in maken vanuit welke rol die indicatoren aangeleverd worden. Dan hebben we dat helder.

Mevrouw Bühler (CDA): Collega's hebben al veel gezegd en ik heb ook veel gesproken over de governance. Het was niet de bedoeling om daarover een discussie te voeren, maar vooral om ons ervan te vergewissen dat we in de uitvoering dingen gaan doen die impact hebben op de mensen die op dit moment aan het wachten zijn. We zien immers dat de opdrachtgeversrol in het verleden niet goed vorm is gegeven en dat de Kamer daarom niet goed heeft kunnen sturen. De minister heeft een aantal toezeggingen gedaan. Dat wil niet zeggen dat ik daarmee alle comfort heb dat ik wil hebben, maar neem ons alsjeblieft mee, want de hersteloperatie is heel complex en uiteindelijk gaat het om de mensen die zitten te wachten. Daar wil ik het bij laten.