Begrotingsproces

De voorzitter: Het is 10.00 uur en daarom open ik nu graag de vergadering van de commissie voor de Rijksuitgaven. Aan de orde is het commissiedebat Begrotingsproces. Een hartelijk welkom aan de minister van Financiën en zijn ondersteuning. Van de zijde van de Kamer zijn aanwezig de heer Faddegon van de PVV, de heer Van der Lee van GroenLinks-PvdA, mevrouw Aukje de Vries van de VVD, de heer Idsinga van NSC en de heer Vermeer van BBB. De vergadering staat gepland tot 13.00 uur, maar er is direct aansluitend een andere vergadering in deze gaal. Daarom mik ik erop dat wij uiterlijk om 12.45 uur de zaal verlaten, zodat er gelegenheid is om te wisselen. De orde. Ik ga zelf proberen drie petten te combineren. Ik ga het debat proberen voor te zitten. Daarna zal ik een inbreng leveren als rapporteur en als allerlaatste zal ik dat doen als woordvoerder. We gaan kijken of dat goed gaat, maar ik heb er alle vertrouwen in. De spreektijd is behalve voor de rapporteurs vier minuten per fractie. Ik wil verder beginnen met drie interrupties en kijken hoever we daarmee komen. Als dat akkoord is, ga ik van start met pet nummer twee, dus als rapporteur. De commissie voor de Rijksuitgaven heeft de heer Faddegon en mij benoemd als rapporteur verslaggevingsstelsel en kwaliteit begrotings- en verantwoordingsstukken. Namens de commissie spreken we dan ook graag in dit debat over het begrotingsproces, het financieel beheer en de informatievoorziening. Ik zal het begrotingsproces tot en met het risicomanagement onder mijn hoede nemen en de heer Faddegon het verplichtingenbeheer en de informatievoorziening. Dat als spoorboekje van onze kant. Alle drie zijn onderdeel van de agenda Toekomstbestendig begroten en verantwoorden, die deze minister vorig jaar aan de Kamer heeft gestuurd. Die agenda werd eerder ook wel de hoofdlijnenbrief genoemd en is in april 2022 aangekondigd door de toenmalig minister. De bedoeling ervan was om integraal de langer lopende ontwikkelingen inzichtelijk te maken en te laten zien hoe die samenkomen. Dit rapporteurschap loopt dan ook al enige tijd. We hebben toen vastgesteld dat er veel trajecten naast elkaar lopen en onze missie was en zal blijven om die trajecten zo veel mogelijk in samenhang met elkaar te doen. Het is daarom goed dat de minister met een overkoepelende agenda is gekomen om daarover te spreken. Dat is direct ook mijn eerste oproep. Het duurt allemaal natuurlijk wel lang, terwijl het huidige bestel aan een update toe is. Daarom alvast de oproep aan de minister en de mensen aan de andere kant: houd de vaart erin. Iedereen onderschrijft namelijk het belang van een goed begrotings- en verantwoordingsstelsel en daar is ook wat betreft de Kamer gelukkig niks controversieels aan. Voorzitter. Allereerst inhoudelijk over het begrotingsproces. Onze waardering voor de doorgevoerde aanpassingen, zoals de meerjarige voorjaarsnota. Dankzij de adviezen van de Rekenkamer en de Raad van State hebben we nu ook meer duidelijkheid over de vraag wat er moet gebeuren als een begroting wordt verworpen. De regering moet dan onverwijld een nieuw voorstel indienen. De minister heeft in zijn brief van vlak voor de zomer ook aan de Kamer laten weten de Comptabiliteitswet hierop te zullen aanpassen. Mooi! Wij horen graag wanneer wij dit kunnen ontvangen van de minister. We zijn er nog niet. Ik heb namelijk op dit punt vier aandachtspunten. Ten eerste. Het is goed dat Kamer en kabinet al in het voorjaar over de plannen en het budget voor het nieuwe jaar kunnen spreken en dat er ook een extra moment is gekomen om te besluiten over begrotingsaanpassingen. Maar er is wat ons betreft meer aandacht nodig voor de kwaliteit van de begrotingsinformatie. Het moet duidelijker zijn wanneer de Kamer slechts een doorkijkje krijgt en wanneer ze over welke dingen echt moet besluiten. De minister werkt op verzoek van de commissie aan een meer uniforme presentatie in de begrotingsstukken. Dat is belangrijk en wat ons betreft zelfs noodzakelijk. Ten tweede. Als rapporteurs onderschrijven we het uitgangspunt van de minister dat dat wat simpeler kan, ook simpeler moet. Dat kan helpen om de drukte in het begrotingsproces te verminderen, maar vanuit het budgetrecht van de Kamer blijven ook andere uitgangspunten van belang, zoals voldoende tijd voor de Kamer voor de behandelingen en stemmingen op één moment. De minister heeft eerder aangegeven met een nadere analyse te komen en wij horen graag wanneer de Kamer die kan verwachten. Kan de minister daaraan dan ook een beknopt overzicht toevoegen van de voorgestelde stappen, de eventueel benodigde wetswijzigingen en het beoogde tijdpad? Ten derde. Ook deadlines helpen om de drukte te verminderen. Dat is zeker rondom de voorjaarsbesluitvorming nog steeds een aandachtspunt. Al in 2023 adviseerde de Raad van State vaste deadlines voor de besluitvorming en publicatie. Dat doet de raad ook dit jaar. De vraag aan de minister is of hij die aanbeveling gaat overnemen. Ten vierde artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet. Op initiatief van deze minister, in een andere hoedanigheid, is dat aangescherpt als uitzonderingsbepaling die het voor het kabinet mogelijk maakt om geld uit te geven voordat de begroting is goedgekeurd. Lange tijd stond de teller op nul, maar dit voorjaar is er zeven keer een beroep op dit artikel gedaan. In vier gevallen bleek, na druk vanuit de Kamer, een andere oplossing mogelijk. Maar voorkomen blijft toch beter dan genezen. De uitzonderingsmogelijkheid moet, en ik citeer, "uiterst terughoudend" en "alleen in afstemming met de minister van Financiën" worden benut, zo lezen we in een fiche van het departement zelf. Dat onderschrijven wij vanuit onze kant volmondig. Het verzoek aan de minister is om hier meer regie op te pakken. Ook hebben wij de vraag wat de minister kan doen om de kennis over deze procedure bij de andere departementen te vergroten. Voorzitter — dat zeg ik dan tegen mezelf! Ik kom bij het financieel beheer en vooral het risicomanagement. De minister besteedt er in de bijlage van zijn agenda enige woorden aan. Als rapporteurs pleiten we, ook gezien de grote maatschappelijke opgave en onzekerheden in de ramingen, voor een prominentere plek daarvan. Dan het risicomanagement in brede zin. Ten eerste. Er is al langer behoefte aan meer zicht op financiële risico's. Sinds enkele jaren bevat het Financieel Jaarverslag van het Rijk gelukkig ook informatie over de financiële risico's als gevolg van juridische procedures. Wat ons betreft is dat een goede eerste stap. Maar financiële risico's uit procedures op het gebied van belastingen vallen daar nog buiten. Waarom is dat eigenlijk, zo vragen we de minister. Kan hij die informatie in het Financieel Jaarverslag van het Rijk, het FJR, toevoegen? Ten tweede. Ook het inzicht in andere financiële risico's en de langetermijngevolgen daarvan ontbreekt, bijvoorbeeld op dossiers als klimaat, defensie en vergrijzing. Voor een zuivere discussie over de stand van de overheidsfinanciën is dat volgens ons wél nodig. Dat volgt ook uit eerdere adviezen over het verslaggevingsstelsel. Wat gaat de minister doen om het inzicht in die risico's te vergroten? Wat gaat hij doen om de baten van investeringen en de kosten van niets doen beter in beeld te brengen en te presenteren? Ten derde. Minstens zo belangrijk is het management van de bredere risico's voor de bedrijfsvoering en voor beleid. Dat onderstreept ook de evaluatie van de Comptabiliteitswet. Het volwassenheidsniveau — mooi woord! — tussen de departementen verschilt daarin nog. Dat lijkt ons ook een risico voor de realisatie van sommige strategische beleidsdoelen. Er is nu een handreiking. De vraag is of de minister ook gaat monitoren en sturen op verbetering. Kan de minister de Kamer informeren over de ontwikkeling van departementale strategische risicoanalyses? Wat zijn daarin best practices? Tot slot vanuit mijn kant. De achttiende Studiegroep Begrotingsruimte pleit voor een langere begrotingshorizon en adviseert daarover een werkgroep in te stellen. Dat nemen we hier gemakshalve maar even mee onder het risicomanagement. Het lijkt ons in ieder geval een goed idee. Kan de minister de werkgroep vragen ook advies uit te brengen over mogelijkheden om in de begroting meer informatie te geven over de ontwikkeling bij ongewijzigd beleid, het welbekende basispad, inclusief de eventuele risico's in dat pad? Graag een reactie van de minister op dat punt. Tot zover vanuit mij. Ik geef graag het stokje door aan mijn collega-rapporteur, de heer Faddegon.