Claire Martens-America

Verdienvermogen van Nederland

De voorzitter: Goedenavond, iedereen. Welkom bij de vaste commissie voor Economische Zaken, waar deze avond het debat over het verdienvermogen van Nederland op de agenda staat. Een hartelijk welkom ook aan de minister. Aanwezig hier vanavond zijn mevrouw Van Meetelen van de PPV, de heer Thijssen van GroenLinks-PvdA, de heer Sneller van D66, mevrouw Van Dijk van het CDA, de heer Vermeer van de BBB en ikzelf, mevrouw Martens, namens de VVD-fractie. We hebben vijf minuten spreektijd per fractie. We starten met vier interrupties in de eerste termijn. Ik zal zelf als laatste spreken. Ik heb de heer Vermeer gevraagd om het voorzitterschap dan even van mij over te nemen. Namens mevrouw Van Meetelen alvast een excuus: zij is haar stem kwijt en niet fit, dus zij zal haar inbreng doen en ons daarna verlaten. Wij wensen haar heel veel beterschap. Dan beginnen we met de inbreng van mevrouw Van Meetelen.

De voorzitter: Mevrouw Van Meetelen, de heer Sneller heeft een interruptie.

De voorzitter: Mevrouw Van Meetelen, gaat u verder.

De voorzitter: Dank. Ik kijk de heer Vermeer met een schuin oog aan, omdat ik heel graag een interruptie wil plegen op mevrouw Van Meetelen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik merk een koerswijziging in het verhaal van de PVV, zowel binnen de coalitie als buiten de coalitie. Persoonlijk vind ik het toch fijn dat de VVD in ieder geval invloed had op de bijdrage van de PVV, aangezien het belang van een bedrijf als ASML werd onderstreept. Ik deel wel de verbazing die de heer Sneller hier ook op tafel legt. Dan had ik een vraag met betrekking tot de expats. Ik heb, als woordvoerder OCW, eigenlijk nooit een bijdrage van de PVV gehoord om die talenten aan te trekken, die we voor de sector van de toekomst nodig hebben. De PVV is ook tegen iets als een expatregeling. Dus wat is dan de visie van de PVV op het in stand houden van dat hele fragiele ecosysteem waar ASML zich op dit moment in begeeft?

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik had nog een interruptie.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dank en alle respect voor het feit dat mevrouw Van Meetelen wellicht het antwoord op OCW niet weet. Maar dan stel ik toch de vraag die ik net ook heb gesteld. Op het moment dat expats niet mogelijk zijn en manieren om talenten aan te trekken worden weggezet als oneerlijk, wat is dan het alternatief dat mevrouw Van Meetelen namens de PVV binnen de EZ-vergadering daartegenover zou willen zetten om toch die talenten aan te trekken?

De voorzitter: Dank u wel, andere voorzitter. Mevrouw Van Meetelen, vervolgt u uw betoog.

De voorzitter: Er zijn nog twee interrupties. Ik begin bij de heer Thijssen.

De voorzitter: Mevrouw Van Dijk, in tweede instantie.

De voorzitter: Mevrouw Van Meetelen, was u aan het einde van uw bijdrage?

De voorzitter: Dank u wel. Aan iedereen in de zaal: mevrouw Van Meetelen gaat ons nu verlaten; zij heeft zich daarvoor van tevoren verexcuseerd.

De voorzitter: Beterschap. Dan gaan we nu naar de bijdrage van de heer Thijssen, GroenLinks-Partij van de Arbeid.

De voorzitter: Meneer Thijssen, wilt u uw bijdrage afronden?

De voorzitter: Meneer Thijssen, de heer Vermeer wil graag een punt maken.

De voorzitter: Dank aan de heer Vermeer. We gaan naar de volgende spreker: de heer Sneller.

De voorzitter: Meneer Thijssen …

De voorzitter: Meneer Thijssen, met alle respect. Ik wil dit even laten gaan. De heer Vermeer heeft punt gemaakt, maar het verdienvermogen van Nederland en de verantwoordelijkheid van bedrijven ombuigen naar de demonstraties van afgelopen zaterdag, vind ik wel wat vergezocht. Volgens mij heeft u nu beiden uw punt gemaakt. De heer Thijssen heeft dat in zijn bijdrage gedaan en de heer Vermeer heeft een persoonlijk punt gemaakt. Of wilt u daar nog iets over kwijt, meneer Thijssen?

De voorzitter: Meneer Thijssen …

De voorzitter: Meneer Thijssen, dan toch een punt. Het was geen interruptie. Het was een persoonlijk feit. Ik wil voorkomen dat we nu persoonlijk feit op persoonlijk feit op persoonlijk feit krijgen. Beide heren hebben hun punt gemaakt en zijn het niet met elkaar eens. Ik zou nu graag door willen gaan met het inhoudelijke debat, met uw goedkeuring. De heer Sneller, na zijn slok water.

De voorzitter: Meneer Sneller, dit was het einde van uw termijn. Dank u wel. Mevrouw Van Dijk.

De voorzitter: Mevrouw Van Dijk, u heeft een interruptie van de heer Vermeer.

De voorzitter: Heel galant, meneer Vermeer.

De voorzitter: Meneer Vermeer, ook u had een half debat in uw bijdrage. Mevrouw Van Dijk.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik kan mij goed vinden in de bijdrage van mevrouw Van Dijk. Een van de eerste dingen die ik hier heb gezegd, was ook dat ik hoop dat we ooit een saai economisch beleid gaan voeren. Ter aanvulling op de heer Vermeer ben ik ook blij om te horen dat we de fiscale maatregelen waar het bedrijfsregelen om vraagt dus wellicht met rust laten. Maar ik moet dan toch wel een vraag stellen. Het CDA laat op dit moment een nieuwe lastenverzwaring boven de markt hangen, in de vorm van een vrijheidsbijdrage. Ik ben het helemaal met mevrouw Van Dijk eens dat vrijheid niet gratis is, dus ik zal het niet helemaal platslaan. Maar is mevrouw Van Dijk het wel met me eens dat ook zo'n vrijheidsbijdrage op dit moment voor onrust zou kunnen zorgen?

De voorzitter: Dan neem ik het woord weer over van de vervangend voorzitter. Dan gaan we naar de heer Thijssen.

De voorzitter: Dit heeft toch iets getriggerd bij de heer Sneller.

De voorzitter: Mevrouw van Dijk, was u aan het einde van uw termijn? Oké. Dan gaan we nu naar de heer Vermeer.

De voorzitter: Dank u wel, meneer Vermeer. Ik wil zelf graag mijn bijdrage leveren, dus ik vraag de heer Vermeer om het voorzitterschap over te nemen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik zal ervoor zorgen dat u een knipoog krijgt.

Mevrouw Martens-America (VVD): Voorzitter. Het verdienvermogen van Nederland is waar we het vandaag over hebben. Bedrijven verdienen het geld dat wij als land nodig hebben voor onze veiligheid en welvaart. In het licht van de geopolitieke onrust is economische rust en voorspoed urgenter dan ooit. Dat is iets wat we in mijn ogen de afgelopen tijd, de afgelopen jaren, te vaak als vanzelfsprekend hebben genomen. Die economische groei, hoe klein ook, daar gingen we eigenlijk altijd al van uit. Maar ook die kleine procent groei vraagt om keuzes. Daar wil ik het vandaag graag over hebben, net als mijn collega's. Ik wil het hebben over keuzes voor de toekomst, investeringen, nieuwe technieken en het ruimte geven aan start- en scale-ups, maar ook over de bedrijven van vandaag, van de basisindustrie tot de grote multinationals. Voorzitter. Wat de VVD betreft is de tijd van uitzwaaitweets wanneer bedrijven ons land verlaten, voorbij. Dat geldt ook wanneer dit grote multinationals betreft. Het bedrijfsleven vult de schatkist. We zullen het geld toch echt eerst moeten verdienen. We moeten het hebben over beleid en sectoren, maar ook over zaken waarvan we hier met elkaar kunnen afspreken om ze niet te doen. De roep vanuit de bedrijven waar we het vandaag over hebben, is heel duidelijk: blijf ervan af. Laat qua stimuleringsregels staan wat werkt. Geef de bedrijven stabiliteit. Dan heb ik het over de WBSO, de Innovatiebox en de expatregeling. Dat zijn drie regels waar elk bedrijf om vraagt als we die spreken, en iedereen spreekt ze, dus we weten allemaal waar het over gaat. Voorzitter. Wat de VVD betreft kiezen we dan ook voor radicale economische groei. Ik zou uren kunnen praten over dit onderwerp — dat doen wij allemaal, in deze setting en met deze mensen — maar gezien de spreektijd beperk ik het tot drie onderwerpen: de techsector, de halfgeleiders, het ophalen van kapitaal en de maakindustrie. Het goede nieuws is dat de techsector, en met name start- en scale-ups, de afgelopen jaren steeds nadrukkelijker op de politieke agenda is gekomen. De realisatie dat een ecosysteem van een start-up en talent dat zich beweegt écht wat anders is dan andere sectoren, lijkt steeds breder bekend te worden. Het maakt mij optimistisch dat dit een sector is waar wij het in dit huis bijna allemaal over eens zijn. Zo starten we met de vaste commissiedebatten over start- en scale-ups, komt er een separate start- en scale-up-agenda, staat de sector bij EZ en Financiën op de agenda, herstelden we de voor hen zo belangrijke expatregeling, en maken we een grote slag op het gebied van medewerkersparticipatie. Want ja, er is nog heel veel meer nodig. Denk aan de te strakke WKR, te lange loondoorbetaling bij ziekte, schommelende fiscale voordelen en tot slot de grootste uitdaging: het ophalen van kapitaal. We hebben het er vaak over, maar wat ons betreft nog niet vaak genoeg. Onze conservatieve kapitaalmarkt beperkt groei, vooral in de scale-upfase. De ministers van Financiën en EZ zijn gestart met de weg richting een investeringsmaatschappij, in welke vorm die er uiteindelijk ook mag komen. Ik heb een aantal vragen. Wat is de status? Hoever zijn we? We hebben de oproepen in de krant gelezen de afgelopen dagen, en ik deel de oproep om haast te maken. Maar hoe borgen we ook de ruimte voor garantstelling? Dat is iets wat in mijn ogen te vaak nog niet wordt meegenomen. We hebben het alleen over subsidie, maar de roep bij vooral start- en scale-ups voor een volgende ronde is ook die borgstelling. Eerder heb ik met mijn collega Dassen van Volt een voorstel ingediend, welke is aangenomen, met betrekking tot de EIS en de SEIS. Kan de minister ook meedelen hoe dat ervoor staat? Ik wil iets heel specifieks uitlichten — die werkbezoeken zijn namelijk echt wel goed om te weten wat er goed en fout gaat — en dat is de innovatiebox. Er bereiken mij steeds meer geluiden dat alleen al het toegang krijgen daartoe soms heel lastig is. De meest innovatieve bedrijven in ons land herkennen zich eigenlijk niet in de vragen die worden gesteld en kunnen niet voldoen aan de enorme stapel verzoeken die zij krijgen. Het lijkt wel alsof er een soort van no way back is, als je eenmaal in het systeem zit. Er is ook geen informatieknop voor als je bedrijf niet in het rijtje past. Herkent de minister dit? Zijn er mogelijkheden om dit op zeer korte termijn op te pakken? Ik zie aan de heer Vermeer dat ik moet wachten op een interruptie.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dan ga ik door op ruimte voor innovatie. Een van de dingen die naar voren kwam uit het rapport van Draghi, is bijvoorbeeld het geringe aantal spin-offs dat Europese universiteiten voortbrengen, en dan specifiek Nederlandse universiteiten. Als ik die innovatieve bedrijven spreek, noemen ze vaak de enorm hoge percentages die Nederlandse universiteiten als aandeelhouder hebben in die start-ups. Ik ben heel erg benieuwd of de minister dit herkent. Zou hij hierop kunnen reflecteren? Zou hij wellicht met de universiteiten en zijn collega bij OCW kunnen kijken naar een standaardpercentage en -formulier, om te zorgen dat wij onze eigen Googles gaan voortbrengen. Voorzitter. Ik sluit af met het puntje maakindustrie, de maritieme maakindustrie specifiek. De uitdagingen waar zij en wij voor staan, zijn groot. Een van de uitdagingen die heel prangend is en waar we veel over lezen is de ruimte om te ondernemen. Amsterdam is, denk ik, een heel typisch voorbeeld. We willen verduurzamen. De oude producten moeten worden uitgefaseerd. De ruimte voor nieuwe producten wordt weggegeven aan woningbouw. Er is een Nota Ruimte. Hoe verstaat dat? Kan de minister daar al iets over delen? Dat is het. Dank u wel.

Mevrouw Martens-America (VVD): Die kan natuurlijk nooit genoeg zijn, helemaal niet gezien de aantallen die we hebben gelezen die nodig zijn om hier daadwerkelijk verschillende ambities te realiseren. Ik ben blij dat de minister — wat was het? — 500 miljoen heeft vrijgemaakt voor de techsector. Ik denk dat dat een heel belangrijke stap is, maar ik hoop uiteindelijk dat dit meer gaat worden.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dat is vooruitlopen op een debat dat ik zelf niet doe, maar ik vind het een interessante vraag. We zijn op zoek naar ruimte, iedereen, altijd. Maar we zitten wel in een coalitie. Ook mevrouw Van Dijk weet hoe het is als je afspraken hebt gemaakt en je die waarmaakt. Maar ons verkiezingsprogramma is in ieder geval duidelijk en ik hoop dat we in de volgende periode meer ruimte hebben.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik denk dat dat een hele goede vraag is. Het is een goed moment om te laten zien wat de verschillen zijn tussen GroenLinks-Partij van de Arbeid en de VVD. Gezien de geopolitieke spanningen in de wereld willen we niet expliciet aanwijzen waar we ons geld in willen verdienen, omdat we niet weten hoe de wereld er over vijf jaar uitziet. Dus nee, u kunt mij hier niet verleiden tot uitspraken over welke sectoren we wel willen hebben en niet. Maar goed, ik heb de verbindende pet op vandaag. De heer Thijssen en ik geloven allebei in de toekomst van de techsector, zeker in die van de halfgeleiderindustrie. Daar wordt met een nationale strategie van de vorige minister Adriaansens natuurlijk al op ingezet. Dat is de Nationale Techstrategie. Wat ons betreft gaan we daarmee verder. Deze minister heeft volgens mij ook een nieuw industriebeleid aangekondigd. Daar gaan we nog verdere keuzes maken. Ik ben heel erg benieuwd waarvoor we gaan kiezen. Dus nee, ik zou graag blijven stimuleren waar we wel ons geld in verdienen op dit moment. Ik vraag heel nadrukkelijk om drie maatregelen, waar de partij van de heer Thijssen van heeft gezegd: we snappen dat u het allemaal nodig heeft, maar we zijn het er principieel niet mee eens. Dus als we daarvoor kiezen, zullen we met z'n allen ook de expatregeling in stand moeten houden.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ga hier op dit moment uiteraard geen uitspraken over doen. Als we het hebben over die rust, stabiliteit en voorspelbaarheid, moeten we volgens mij niet in een commissiezaal op donderdagavond gaan bepalen welke bedrijven wel bestaansrecht hebben in Nederland en welke niet. Maar ik vind het wel een interessante vraag die de heer Thijssen stelt. Ik ga ervan uit dat het hele kabinet zich op dit moment over exact dezelfde vraag buigt, dus ik zou die ook graag willen doorgeleiden naar de minister: worden daar gesprekken over gevoerd en komt dat naar de Kamer? Daar wil ik het bij laten.

Mevrouw Martens-America (VVD): Sorry, u was eigenlijk door uw interrupties heen, maar we hebben bedacht dat het waarschijnlijk een leuke interruptie wordt, haha.

Mevrouw Martens-America (VVD): O, excuus!

Mevrouw Martens-America (VVD): Ik ben eigenlijk blij dat deze interruptievraag wel gesteld is, want het is natuurlijk wel een heel legitiem vraagstuk. Het grote probleem is alleen — ik zal proberen om niet te vervallen in een OCW-debat, want dat lijkt me niet heel verstandig — dat dit vraagstuk voor 2019 ook al bestond. Na de OCW-bezuinigingen op hbo en wo vallen we niet terug onder de begroting van voor 2019. Het doembeeld dat het hoger onderwijs totaal wordt uitgekleed, deel ik niet met de heer Sneller. Dat staat nog los van het feit dat ik de onderwijsbezuinigingen direct in relatie tot een sterk vestigingsklimaat moeilijk vind in dezen. Er zijn namelijk heel veel onderzoeken gepubliceerd, onder anderen van de heer Henley van de Leidse universiteit, waaruit blijkt dat het extra geld voornamelijk terecht komt bij ondersteunende teams. Wat de VVD betreft is de grootste uitdaging in het onderwijs op dit moment om ervoor te zorgen dat het geld wordt uitgegeven waar het aan uitgegeven moet worden. Dat is zorgen dat onderwijs beter aansluit op de banen van de toekomst. Dat is een mandaat dat wij, in de politiek, niet hebben — gelukkig, denk ik soms. Wij gaan niet over het aanbod van de universiteiten. Dus we gaan ook niet over of ze het hier specifiek aan uitgeven. Dat is dus een zorg die ik heb. Ik denk dat ik de motie waar de heer Sneller naar verwijst niet ken, dus ik ga me daar nog een keertje in verdiepen. Misschien kunnen we er nog een keer naar kijken, als die overal buiten valt. Voor mij is dit een hele belangrijke stap richting het loskrijgen van die start- en scale-ups. Ik wil daar dus met liefde naar kijken.

De voorzitter: Dank u wel, meneer Vermeer. Fijn dat we dit samen hebben kunnen doen. We zijn aan het einde gekomen van de eerste termijn van de kant van de Kamer. Dat betekent dat we gaan schorsen. Dat wordt gelijk een dinerpauze. Ik kijk naar de minister of 45 minuten genoeg voor hem is, dus dat we om 19.15 uur weer doorgaan. Dat is het geval. Dank u wel.

De voorzitter: Goedenavond eenieder. We gaan weer door met het commissiedebat Verdienvermogen van Nederland. We zijn inmiddels aangekomen bij de eerste termijn van de minister. We gaan met vier interrupties per fractie deze termijn in.

De voorzitter: De heer Sneller heeft een verhelderende vraag, denk ik.

De voorzitter: De heer Thijssen heeft een vervolgvraag.

De voorzitter: De heer Thijssen heeft een vervolgvraag.

De voorzitter: Voordat we naar de minister gaan, meneer Thijssen, wil ik zeggen dat uw interrupties wat lang zijn. U heeft er nog twee, maar misschien kunnen we ze iets inkorten. De antwoorden van de minister graag ook.

De voorzitter: De heer Thijssen heeft een persoonlijk feit.

De voorzitter: Een reactie van de minister.

De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk met een schuin oog of de heer Thijssen nog een interruptie heeft. Of kan ik de minister vragen om verder te gaan met zijn bijdrage? U heeft er nog één, meneer Thijssen. Die bewaart u. De minister.

De voorzitter: Minister, gaat u verder.

De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Vermeer.

De voorzitter: Hoe kijkt de minister daarnaar?

De voorzitter: De heer Vermeer heeft nog een vraag.

De voorzitter: Is minister Karremans bereid om achter minister Brekelmans aan te rennen?

De voorzitter: Volgens mij kan de minister ... Nee, er is nog interruptie van de heer Sneller.

De voorzitter: Dan kan de minister verdergaan met zijn bijdrage.

De voorzitter: Minister, gaat u door met uw bijdrage.

De voorzitter: Dat heeft een vraag opgeroepen bij mevrouw Van Dijk.

De voorzitter: De heer Sneller heeft een interruptie.

De voorzitter: Minister, gezien de tijd en de geringe opkomst vanavond geven we iedereen een extra interruptie. De heer Sneller zit al te springen op zijn stoel.

De voorzitter: Minister, gaat u door met uw bijdrage.

De voorzitter: Minister, de heer Vermeer heeft nog een interruptie.

De voorzitter: Dank aan de minister. Dan gaan we over naar de tweede termijn van de kant van de ... De heer Thijssen heeft nog een interruptie, excuses.

De voorzitter: Meneer Thijssen, zou u misschien in de vorm van een veegrondje die drie vragen willen herhalen? Dan kunnen we bekijken of de minister gelijk kan overgaan naar de beantwoording.

De voorzitter: De heer Thijssen mag nog een vraag stellen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Als ik het goed begreep, was de minister aan het einde van zijn blokje. Ik miste het hele blokje maritieme maakindustrie volgens mij. Of heb ik geluisterd met zaken in mijn oren? Dat kan. Ik heb een aantal vragen gesteld over de fysieke ruimte. De Nota Ruimte is natuurlijk naar de Kamer gekomen. Daarin wordt expliciet ruimte gemaakt voor de maritieme maakindustrie. Tegelijkertijd staan er nog steeds heel veel gebieden onder druk. Ik noemde bijvoorbeeld de regio rondom de Amsterdamse haven. Ik ben heel erg benieuwd of de minister ons iets kan vertellen over de update met betrekking tot het EZ-stuk in de Nota Ruimte. Welke stappen worden er nu gezet? En hoe gaan we voorkomen dat er, ondanks het huis van Thorbecke, ruimte voor strategische autonomie verdwijnt voor bijvoorbeeld woningbouw? Dat is een aanvullende vraag.

De voorzitter: Ja, en stiekem nog als woordvoerder zeg ik: we hebben lang gewacht op Q3 en we gaan nu naar Q1. Ik kijk ernaar uit. Dit is het einde van de eerste termijn van de minister. We gaan nu over naar de tweede termijn. Ik check even hoeveel minuten daarvoor staan: 1 minuut en 50 seconden per persoon. We beginnen met de heer Thijssen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Het staat de heer Thijssen natuurlijk vrij om in de antwoorden van de verschillende ministers te lezen wat hij wil. Daar ga ik me niet aan branden. Maar het is natuurlijk wel interessant dat er meermaals wordt gehamerd op het feit dat er niet wordt gekozen. Nu wordt er gekozen, wordt er ingezet op bepaalde strategieën en wordt er extra geld uitgetrokken om bepaalde industrieën te versterken. Zijn dat voor de heer Thijssen dan niet de juiste industrieën en zegt hij daarom dat er niet gekozen wordt? Of is hij ...? Ik ben een beetje zoekende naar wat er dan moet worden gekozen.

Mevrouw Martens-America (VVD): Ja, hieruit kan ik dan toch niets anders opmaken dan dat de partij van de heer Thijssen van mening is dat de minister niet voor de juiste sectoren kiest. Dat is natuurlijk wat anders dan zeggen dat er niet wordt gekozen. Mijn fractie is ontzettend blij dat er nu 500 miljoen wordt vrijgemaakt voor de techsector. Is er dan een andere sector waar de heer Thijssen dat geld liever voor had vrijgemaakt? Hoe moet ik dat zien?

De voorzitter: Nog 45 seconden.

Mevrouw Martens-America (VVD): Nee, excuses, voorzitter. U heeft helemaal gelijk. Ik was blijven hangen in de eerste termijn. Ik laat het hierbij.

De voorzitter: De heer Thijssen was klaar met zijn bijdrage; nu gaan we streng zijn ook. Dan de heer Sneller.

De voorzitter: Dan gaan we naar mevrouw Van Dijk.

De voorzitter: De heer Vermeer.

Mevrouw Martens-America (VVD): Dank, voorzitter. Ook dank aan de minister en dank aan eenieder die hier vanavond aanwezig was. Het doet me goed om te merken dat we allemaal de juiste gesprekken voeren en dat we weten wat ons te wachten staat, ondanks het feit dat de nuances waarschijnlijk heel verschillend zullen zijn. Ik ben blij met de toezeggingen van de minister. Ik kijk ook uit naar het nieuwe industriebeleid. Ik hoop dat het er sneller komt dan de stukken waarop we in het verleden soms hebben moeten wachten. Fijn, dank u wel.

De voorzitter: Dank. Dit was het einde van de tweede termijn van de kant van de Kamer. Dan hebben we de laatste vragen. Ik kijk even met een schuin oog naar de minister of hij deze beantwoording nu kan doen. Dan gaan we dat gelijk doen.

De voorzitter: Minister, excuus. Even voor de zekerheid. Ik besluit om geen maximaal aantal interrupties op te leggen. Als er echt verhelderende vragen zijn, laten we die dan gewoon stellen. Maar laten we het, met goedkeuring van de aanwezige leden, vlot laten lopen. De minister.

De voorzitter: De heer Sneller heeft een verduidelijkende vraag.

De voorzitter: De heer Thijssen heeft nog een verduidelijkende vraag.

De voorzitter: De vakbonden.

De voorzitter: Dan zijn we aan het einde van de tweede termijn van de minister. Met jullie goedkeuring ga ik door de toezeggingen die zijn gedaan. Het zijn er vijf.

De voorzitter: Dan vullen we de toezegging aan met de vraag die de heer Sneller zojuist heeft gesteld aan de minister. Het is een wat abstracte toezegging. Ik hoor de minister zeggen: de ingediende motie wordt afgedaan. Ik kijk naar de heer Sneller.

De voorzitter: De vraag aan de minister is of hij de moties die zijn aangenomen op dit onderwerp, zou willen bundelen en de antwoorden zou willen verbreden. De minister zegt: we gaan kijken of we die regeling kunnen versimpelen. Dat vind ik helemaal een mooie toezegging, dus daar laat ik het bij. Daar doe ik het voor. Meneer Vermeer, misschien kunt u deze toezegging nog even toelichten?

De voorzitter: De minister. De minister zegt: ja, klopt. Dat is een toezegging. De heer Thijssen.

De voorzitter: Dan hadden we volgens mij nog mevrouw … Meneer Thijssen?

De voorzitter: Volgens mij heb ik het goed begrepen dat de minister heeft gezegd dat bij de overdracht aan de nieuwe gezant dit onderwerp bespreekbaar wordt gemaakt. Dan heeft mevrouw Van Dijk nog een verduidelijkende vraag.

De voorzitter: Er komt een technische briefing met betrekking tot … Om het even formeel af te kunnen ronden: de vraag van mevrouw Van Dijk was natuurlijk heel terecht. Meerdere mensen hebben dit aangehaald, namelijk: wat is er echt nodig in het bedrijfsleven? Wat is er zo gevoelig voor de politieke besluitvorming in relatie tot het vestigingsklimaat? Volgens mij heeft de minister gezegd: als jullie een technische sessie willen, dan gaan we dat regelen. Volgens mij is dat nu toegezegd. Meneer Vermeer, heeft u nog een uitsmijter? Nee?

De voorzitter: Dan wil ik eenieder … O ja, de heer Thijssen heeft een tweeminutendebat aangevraagd. Dan wil ik verder eenieder bedanken, de minister, de ondersteuning, de aanwezige Kamerleden, de mensen op de tribune en de mensen die live meekijken.