M.P. Hoogeveen

Staatsdeelnemingen

De heer Hoogeveen (JA21): Voorzitter, voor mij speelt hetzelfde. Ik heb een aantal krenten uit de pap gehaald, om het maar zo te zeggen. Anders had ik wel meer krenten gehad. Ik zou zeggen: gewoon vasthouden aan vier minuten.

De heer Hoogeveen (JA21): Ik hoorde de collega van de VVD aan het kabinet vragen of het gouden aandeel ook een optie is om in de gereedschapskist klaar te hebben. Correct me if I'm wrong, maar gaf de VVD daar ook zijn eigen mening aan? Met andere woorden, wat is de mening van de VVD over dit principe?

De heer Hoogeveen (JA21): Dank u, voorzitter. Vandaag bespreken we de toekomst van onze staatsdeelnemingen. Voor JA21 is het uitgangspunt dat de overheid zich moet richten op haar kerntaken. Met het runnen van niet-strategische bedrijven moeten we zeer terughoudend zijn. Dat brengt me direct bij de Nederlandse Loterij. De staatssecretaris kondigt in zijn brief een nadere verkenning aan naar een mogelijke privatisering, maar voor het einde van het jaar komt er pas meer duidelijkheid over het vervolg. Ligt dat tempo dan toch niet wat laag? In 2023 is het staatsaandeelhouderschap in de Nederlandse Loterij al uitgebreid geëvalueerd. Ook ligt er al een verkenningsrapport waarin mogelijke privatiseringsvarianten op hoofdlijnen zijn geschetst. Er ligt dus geen blanco papier meer, maar gewoon een stapel onderzoeken, analyses en rapporten. Wat JA21 betreft moeten we daar niet opnieuw langdurig onderzoek bovenop stapelen. Beperk de scope tot het actualiseren en concretiseren van het bestaande onderzoek uit 2023. Doe geen onderzoek naar een onderzoek, maar geef een concreet pad richting de besluitvorming. Marktomstandigheden kunnen namelijk veranderen en het beste verkoopmoment kan ook weer voorbijgaan. De Nederlandse Loterij is nu financieel gezond en juist bij een gezonde onderneming moet de Staat niet wachten tot het moment waarop verkoop minder aantrekkelijk wordt. We hebben al gezien in landen als Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk dat nationale loterijen geheel of gedeeltelijk geprivatiseerd zijn, met succes. De blauwdrukken liggen er dus. Daarom vraag ik of de staatssecretaris bereid is de vertraging uit het proces te halen en de Kamer niet met een nieuwe verkenningsagenda, maar met een concreet besluitvormingsproces te informeren. Is de staatssecretaris bereid daarbij het bestaande onderzoek uit 2023 als vertrekpunt te nemen in plaats van het debat opnieuw te beginnen? Voorzitter. Dan de aanwending van eventuele verkoopopbrengsten. Wanneer de Staat kapitaal vrijspeelt uit niet-strategische of minder noodzakelijke deelnemingen, dan moet dat geld niet verdwijnen in algemene middelen. Het moet worden ingezet voor de structurele versterking van ons verdienvermogen. We zien het bij de nationale investeringsinstelling. Het kabinet werkt aan de oprichting van een instelling die juist de Nederlandse kapitaalmarkt moet versterken. Door de verkoop van de Duitse tak van TenneT beschikken we over een omvangrijk bedrag. Een korte vraag: kan de minister toezeggen dat de opbrengsten uit de verkoop van TenneT Duitsland geoormerkt blijven voor de oprichting van die nationale investeringsinstelling? Hoe gaat de minister waarborgen dat deze opbrengsten de komende jaren worden beschermd tegen de politieke verleiding, die er onvermijdelijk gaat komen, om hier gaten in de begroting mee op te vullen? Voorzitter. Tot slot de positie van de overheid ten opzichte van Damen Naval. In de media vernemen wij dat de Staat overweegt aandelen in de marinetak te kopen om defensiecapaciteit te borgen. Dit raakt precies de kernvraag van dit debat. Wanneer is staatsaandeelhouderschap noodzakelijk en wanneer kan het publieke belang via opdracht, contract, of andere minder vergaande instrumenten worden geborgd? JA21 vindt dat staatsdeelname in Damen Naval de verkeerde route is. Als de overheid schepen nodig heeft, dan moet zij schepen bestellen en geen aandelen kopen. Defensiebedrijven worden al lang in onzekerheid gehouden over langjarige opdrachten. Zonder voorspelbare orders kan Damen Naval geen capaciteit opbouwen, geen mensen vasthouden en kan er ook niet worden verwacht dat er een werf klaarstaat zodra Den Haag ineens wel schepen nodig heeft. Als we onze maritieme defensiecapaciteit willen borgen, moeten we opdrachten, concrete bestellingen en langjarige contracten bieden. Dat is directer, zuiverder en effectiever dan de overheid aandeelhouder maken. Daarom vraag ik de minister om toe te zeggen dat een staatsaandeelhouderschap pas als allerlaatste redmiddel aan de orde komt, als overtuigend is aangetoond dat het publieke belang niet via opdrachten, contracten of andere minder vergaande instrumenten kan worden geborgd. Voorzitter, dank.

De heer Hoogeveen (JA21): Ik denk dat dat redmiddel toentertijd nodig was. Dat dient natuurlijk ook wel tot op zekere hoogte onze strategische belangen, maar op termijn zouden we daar inderdaad vanaf moeten. De vraag is wat een opportuun moment in de markt is. We hebben het nu bijvoorbeeld over de Nederlandse Loterij. Wij zouden op termijn ook van Holland Casino af willen. Maar goed, dan is ook weer de vraag: is het een opportuun moment om dat nu te doen, terwijl het bedrijf op dit moment verlies maakt en nog met grote covidschulden te maken heeft? Het liefst kijken wij dus naar strategische sectoren waarin het echt meerwaarde heeft. In andere zaken waar een commerciële partij ook zelf in de toekomst meer kans heeft om te groeien, denken wij dat je er op termijn afscheid van moet nemen, maar nogmaals, dat moet wel op een opportuun moment.

De heer Hoogeveen (JA21): Ik denk dat Damen Naval in principe een strategische waarde heeft. We moeten investeren in defensie; dat is nodig. Tegelijkertijd moet je er wel mee oppassen, omdat juist zo'n bedrijf als Damen Naval heel erg afhankelijk is van het aantrekken van durfkapitaal. Heel veel daarvan is afkomstig van buitenlandse investeringen. We zien in de maakindustrie dat zo'n 70% vorig jaar uit het buitenland kwam. Je ziet toch dat als de Staat daarin vroegtijdig gaat interveniëren ... Nogmaals, JA21 zegt dat het wel als laatste redmiddel kan worden ingezet, maar op dit moment is het ook belangrijk dat je buitenlandse investeerders niet afschrikt en dat je als overheid allereerst moet inzetten op contracten en orders.

De heer Hoogeveen (JA21): Ik heb toch nog de vraag wat de staatssecretaris dan precies weerhoudt. We hebben het over voortborduren op het onderzoek uit 2023. De staatssecretaris heeft het over het toch meer morele argument, los van de gokverslavingproblematiek en dergelijke, over maatschappelijke functies en goede doelen. Ik zie de belemmeringen niet zo, als ik heel eerlijk ben. Dat zijn toch gewoon zaken die je in de licentie zou kunnen gieten bij markttoegang? Waarom wordt daar dan weer zo'n vervolgonderzoek aan opgehangen? Kan dat niet toch sneller? Het lijkt me dat we hier ook zakelijk naar moeten kijken. Als het een opportuun moment is om over te gaan op privatisering, dan moeten we ons daar niet te veel in laten tegenhouden.

De heer Hoogeveen (JA21): De staatssecretaris heeft het over de vormen, maar die zijn al onderzocht. Dat staat in dat onderzoek uit 2023. Zoals ik in mijn bijdrage zei, begrijp ik de zorgvuldigheid waar de staatssecretaris zich op baseert, maar zijn we nu niet te veel dubbel werk aan het doen? Nogmaals, ik vind het tijdspad toch wat lang.