c5f73cd0-bc5b-4817-99dc-6f2e6cf0f813

Digitaliserende overheid

Staatssecretaris Van Marum: Dank u wel, voorzitter. We zitten nu bij een nieuwe commissie, maar we gaan toch nog even kijken wat we met elkaar kunnen doen in de tijd die ons rest. Daarna is het aan het nieuwe kabinet.

Staatssecretaris Van Marum: Dank u wel, voorzitter. Ik wil allereerst de Kamerleden bedanken voor al uw vragen in de eerste termijn. Voordat ik overga tot de beantwoording van die vragen, wil ik graag even bij een aantal zaken stilstaan. Dit is het eerste formele commissiedebat sinds de verkiezingen. Ik wil alle leden in deze commissie dan ook succes wensen bij hun taak als commissielid op het terrein van digitalisering. Ik richt ook nog even een woord van dank aan de oude leden, die hier nu niet meer zitten, althans een deel ervan, want we hebben heel constructief samengewerkt in de vorige commissie. Ik wens mijn opvolger een even zo constructieve en kundige commissie toe. Dat vertrouw ik u zeer toe. Voorzitter. De huidige ontwikkelingen op het digitale vlak vragen veel aandacht, ook van uw Kamer. Vandaag spreken we concreet over een digitaliserende overheid, dé digitaliserende overheid. Dat is een breed onderwerp, zoals ook blijkt uit de convocatie. Het is van groot belang dat onze digitale overheid betrouwbaar blijft voor burgers en ondernemers, dat onze overheid digitaal weerbaar is en dat we weten welke partijen invloed kunnen hebben op onze processen, zodat we eventuele risico's kunnen beperken. De digitale systemen van onze overheid zijn ontwikkeld in een ander geopolitiek tijdsgewricht en staan momenteel onder druk. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in de cyberaanvallen die de overheid te verduren heeft en in de discussie over digitale autonomie. Ik wil expliciet stilstaan bij Solvinity en DigiD. Zoals ik eerder heb aangegeven, deel ik de zorgen in de samenleving en in uw Kamer. Voor nu kan ik aangeven dat er een brede, integrale en interdepartementale risicoafweging plaatsvindt, waarbij we ook in afwachting zijn van de toetsing door twee onafhankelijke toezichthouders. De continuïteit van kritische overheidsprocessen is van cruciaal belang. Wij houden alle opties open om de continuïteit van deze dienstverlening te borgen. We spreken op korte termijn verder over Solvinity in een plenair debat. Meerdere leden van uw commissie hebben aangegeven dat het belangrijk is om naar het volledige landschap en de afhankelijkheden binnen de digitale overheid te kijken. Ik onderschrijf het belang van die helikopterblik, omdat die ons dwingt om naar de onderliggende problemen en oplossingen te kijken. De Visie Digitale autonomie en soevereiniteit van de overheid, die in het kabinet in december vorig jaar heeft vastgesteld, is hierbij een belangrijke eerste stap. Ik kan uw Kamer toezeggen om voorafgaand aan het plenaire debat te komen met een brief, waarin het kabinet de verschillende mogelijkheden uiteen zal zetten. Daarin zal ik ook de andere vragen beantwoorden die u gesteld heeft over Solvinity. Voorzitter. Ik sluit het stuk over Solvinity af en wil kort nog wat breder iets zeggen over digitale autonomie en de NDS.

Staatssecretaris Van Marum: Ik denk dat ook de toezichthouders de urgentie snappen, maar ik kan daar geen toezegging over doen, omdat ik niet precies weet wanneer dat gaat komen. Maar zodra de antwoorden er zijn, komen die richting uw Kamer.

Staatssecretaris Van Marum: De toezegging om die vraag daar neer te leggen, kan ik doen.

Staatssecretaris Van Marum: In algehele zin zijn er natuurlijk heel veel contracten en afhankelijk van de zwaarte van de onderwerpen zitten daar bepaalde richtlijnen in, waarbij bedrijven soms wel en soms niet hoeven te melden dat ze met een dergelijke overname bezig zijn.

Staatssecretaris Van Marum: Voorzitter. Ik sluit hiermee het stukje Solvinity af. Ik wil graag nog wat breder iets zeggen over digitale autonomie en de NDS. Digitale weerbaarheid en autonomie is een belangrijke prioriteit in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Dat kan niet lager voor iedere overheidsorganisatie apart. Alleen als één overheid waar alle overheidslagen en alle uitvoeringsorganisaties het samen doen, kunnen we voldoen aan de eisen van deze tijd. Gemeenten, provincies, waterschappen, publieke dienstverleners en Rijk werken dan ook samen aan die digitaliseringsopgave. De zojuist genoemde Visie Digitale autonomie is een concreet voorbeeld van deze samenwerking. Daarbij verkennen we tevens de soevereine overheidscloud, waarvoor ook aanvullende middelen in de investeringsagenda van de NDS nodig zullen zijn. Daarnaast moeten we ervoor zorgen dat clouds en artificiële intelligentie op een verantwoorde manier worden benut, en dat de data die wij als overheid hebben, veilig zijn opgeslagen op de juiste plek en ook beschikbaar zijn om mensen te helpen. Die opgave vereist investeringen die later renderen. U ziet het in de tussenstand van de investeringsagenda, maar ik zeg het hier ook nogmaals met klem: om digitaal voorbereid te zijn op de toekomst en de doelen van de NDS te halen, zijn grote investeringen nodig. Eerder heb ik een bedrag van minstens 1 miljard euro per jaar genoemd. Ter afsluiting wil ik vast reageren op de laatste vraag van mevrouw Kathmann. Toen ik de portefeuille Digitalisering in de zomer overnam van mijn voorganger Szabó, had ik mij niet kunnen voorstellen dat ik aan zo'n dynamisch en belangrijk dossier kwam. Ik heb de gesprekken met uw commissie en met de stakeholders als heel waardevol ervaren en we zijn met z'n allen — sommigen in uw commissie weten inmiddels meer dan ik — in afwachting van de nieuwe plannen van het aankomend kabinet. Ik hoop voor deze portefeuille — en daarmee geef ik ook de reflectie waar mevrouw Kathmann naar zocht — op fors meer middelen en een verantwoordelijke bewindspersoon met mandaat en doorzettingsmacht. In algehele zin heb ik de samenwerking met uw commissie als ontzettend plezierig ervaren. Mijn eigen rol in deze coördinerende functie heb ik weleens omschreven als die van een kapitein die zijn schip, waar hier en daar een lek in zit, met patchwork bij elkaar moet zien te houden. De breedte waarin de verantwoordelijkheid hiervoor nu is belegd bij diverse departementen, maakt slagvaardig handelen weleens lastig. Daarom denk ik dat we met de NDS een echte kans hebben: voor het eerst zien we dat alle overheidslagen en alle uitvoeringsorganisaties het met elkaar erover eens zijn dat er wat moet gebeuren. Ik zou een volgend kabinet dan ook met klem willen aanraden om dat momentum te pakken en daar wat mee te doen. Dat gezegd hebbende wil ik graag overgaan tot de vragen. Die heb ik ingedeeld in de volgende blokjes: digitale autonomie en soevereiniteit, AI en cloud, digitale infrastructuur en ICT-projecten, en tot slot overig. Ik heb de vraag gekregen van D66 welke digitale systemen, diensten en infrastructuren het kabinet beschouwt als kritiek of vitaal voor het functioneren van de overheid. Wie bepaalt welke systemen, diensten of infrastructuren vitaal zijn? Dank voor deze relevante vraag. De beoordeling of een dienst of proces vitaal is, wordt onder de huidige wetgeving gemaakt door het verantwoordelijke ministerie. Hierbij wordt geanalyseerd of een verstoring, uitval of manipulatie van een proces of dienst de nationale veiligheid kan schaden. Voor de sector overheid zijn dat in ieder geval de Basisregistratie Personen, het Handelsregister en DigiD. Overige vitale overheidsdiensten zijn om veiligheidsredenen niet als zodanig openbaar. Hoe definieert het kabinet digitale autonomie? Dat was een vraag van mevrouw Kathmann. Hoe zou digital autonoom Nederland er in een ideale wereld uitzien? Het kabinet hanteert de definitie van autonomie zoals beschreven in de Kamerbrief omtrent de open strategische autonomie, osa, namelijk het vermogen van de EU om als mondiale speler in samenwerking met internationale partners op basis van eigen inzichten en keuzes publieke belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden wereld. De digitale autonomie van de overheid is gericht op het vermogen van de overheid om autonoom te handelen en beslissingen te nemen over haar digitale technologie. Hierin staan drie concepten centraal. De eerste is de technologische keuzevrijheid. De overheid moet in staat zijn om technologie te kiezen, te wijzigen of te vervangen zonder onredelijke belemmeringen door lock-ineffecten of incompatibiliteit met bestaande systemen. Het tweede kernelement is kennisautonomie. De overheid beschikt over voldoende interne expertise om technologie te begrijpen, beheren en ontwikkelen. Het derde aspect betreft de strategische afhankelijkheden, waarbij de overheid gericht bewuste technologische afhankelijkheden mitigeert om de risico's te beheersen. Door risico's te verkleinen en kansen te benutten kan Nederland haar eigen koers varen en onze eigen publieke belangen borgen. Dan had ik de vraag van D66: heeft de staatssecretaris een integraal overzicht van waar onze meest kwetsbare afhankelijkheden zitten? We zijn centraal inzicht aan het organiseren in waar kritieke systemen zitten. Dit gebeurt als onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Gezien de gevoelige aard hiervan zal dit overzicht niet gepubliceerd worden. Een dergelijk overzicht, zeker als het openbaar gemaakt wordt, biedt ook kwaadwillenden de mogelijkheid om daarop gericht aan te vallen. Dat neemt niet weg dat de organisaties zelf hun vitale processen en afhankelijkheden wel in beeld moeten hebben. Ze dienen deze afhankelijkheden te mitigeren om de continuïteit van hun dienstverlening te kunnen blijven waarborgen.

Staatssecretaris Van Marum: Ik hoor net van mijn ondersteuning dat die lijst wel opgesteld wordt en dat we dan intern ook kunnen sturen op zaken. Maar het is geen lijst die we openbaar kunnen maken.

Staatssecretaris Van Marum: De departementen kunnen dat gewoon zelf aangeven en het wordt ook jaarlijks geëvalueerd. Daar zit dus wel een controlemechanisme op.

Staatssecretaris Van Marum: Dan een vraag van mevrouw El Boujdaini van D66: kan de staatssecretaris uiteenzetten welk instrumentarium de Nederlandse overheid heeft om te sturen op digitale soevereiniteit en welke instrumenten ontbreken volgens de staatssecretaris? Nederland hanteert een stelsel van investeringstoetsen, gericht op het mitigeren van de risico's voor de nationale veiligheid. De nieuwe rijksbrede IT-sourcingstrategie, onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, stelt de organisaties in staat om een sterkere regie op digitale autonomie, soevereiniteit en de veiligheid te organiseren. Als onderdeel van de NDS wordt ook gewerkt aan een kader rondom autonomie als nadere uitwerking van de in de ministerraad vastgestelde Visie Digitale autonomie, die ik al eerder noemde. Ook wordt een praktischere handreiking ontwikkeld om de afnemers te helpen met mogelijkheden voor risicomitigatie voor een meer autonome positie. Sinds 1 januari zijn de Algemene Beveiligingseisen Rijksoverheid Opdrachten van kracht, die nu ook door de departementen worden geïmplementeerd. Afgezien daarvan is er op Europees niveau nu ook veel te doen over de eventuele uitzonderingen op hightechaanbestedingen of een Europees voorkeursprincipe. Deze ontwikkelingen volgen wij op de voet in nauwe samenwerking met de collega van EZ. Dan een vraag van de heer Erkens van de VVD: kan de staatssecretaris ook in de Aanbestedingswet inzichtelijk maken welke opties er al zijn voor de verschillende overheidsorganisaties op het gebied van soevereiniteit? Ik ben op dit moment in overleg met verschillende inkoopexpertisecentra om de verschillende opties rondom veiliger inkopen breder uit te dragen, zowel binnen het Rijk als breder voor andere overheden. De uitdaging betreft niet zozeer de inkooptechniek, maar vooral welke consequenties er zijn voor het primaire proces als een aanbesteding wordt ingetrokken of als een contract wordt opgezegd. Er zijn gewoon niet altijd alternatieven voorhanden. Ook de Algemene Beveiligingseisen Rijksoverheid Opdrachten, de ABRO, bieden handvatten als de nationale veiligheid wordt geraakt. Dan een vraag van mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA.

Staatssecretaris Van Marum: Dit is dus een van de opties waar we meer gebruik van kunnen maken.

Staatssecretaris Van Marum: Daar zullen we in de tweede termijn even op terugkomen; dat moeten we even navragen.

Staatssecretaris Van Marum: Dan een vraag van mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA: wat kan de staatssecretaris doen om de autonomie tot die tijd al beter te borgen in de lopende aanbestedingen en in inkoopprocedures? Bij nieuwe aanbestedingen roep ik overheidsorganisaties op om in hun risicoanalyses de geopolitieke situatie mee te nemen in hun afwegingen. Indien er sprake is van processen in relatie tot nationale veiligheid kunnen sinds 1 januari de Algemene Beveiligingseisen Rijksoverheid Opdrachten worden ingezet. Het is niet zomaar mogelijk om in de lopende procedures eisen tussentijds te wijzigen, tenzij die aanbestedingen worden ingetrokken, maar ook dat heeft weer een grote impact op de continuïteit en leidt mogelijk ook tot financiële onrechtmatigheden. We hanteren daarom een risicogebaseerde aanpak. Dan een vraag van mevrouw El Boujdaini van D66. Digipoort wordt gehost door de Amerikaanse multinational Equinix. Hoe borgt de staatssecretaris de veiligheid van Digipoort in het kader van de digitale soevereiniteit? Alleen het oude Digipoort draait bij Equinix. Aan het eind van dit jaar moet de ontmanteling van het oude Digipoort afgehandeld zijn. Dan een vraag van mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA: als Frankrijk in 2027 alle interne communicatie in eigen beheer kan doen, waarom kan Nederland dat dan niet? Net als Frankrijk doet de Nederlandse overheid onderzoek naar autonome communicatiemiddelen voor bijvoorbeeld chats en videovergaderen. Momenteel worden pilots opgezet met de tools die ook in Frankrijk worden gebruikt om te onderzoeken en te waarborgen dat implementaties voldoen aan de Nederlandse wetgeving en richtlijnen op het gebied van onder meer cybersecurity en de Wet open overheid. Voor videovergaderen worden pilots opgezet met de Franse vergadertool Visio en met de videovergaderfunctie Nextcloud. Voor de chat wordt ook gekeken naar opensourceoplossingen. Daarnaast wordt ook getoetst of de videovergadertool bijvoorbeeld kan aansluiten op de verschillende fysieke vergaderruimten van de Rijksoverheid over het hele land. Dan vroeg mevrouw Kathmann of Nederland het voorbeeld van Frankrijk kan volgen en wat er in de weg staat om de gevoeligste ICT-delen bij binnenlandse bedrijven te vestigen. We zijn hierover in nauw contact met Frankrijk. We werken ook met Frankrijk samen in het EDIC op het gebied van digitale gemeenschapsgoederen, waarbij mijn collega net een hele mooie functie gekregen heeft. We zijn in nauw contact. De uitdaging betreft niet zozeer de inkooptechniek, maar vooral welke consequenties er zijn voor het primaire proces als een aanbesteding wordt ingetrokken of als een contract wordt opgezegd. Er zijn gewoon niet altijd alternatieven voorhanden. Dan kom ik bij het volgende blokje, AI en cloud. De vraag van D66 was hoe in het AI-beleid expliciet rekening wordt gehouden met digitale weerbaarheid en soevereiniteit. Vanuit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie zetten we in op een beweging waarin de weerbaarheid en soevereine AI een belangrijke rol spelen. We werken dan ook toe naar een samenhangende blauwdruk. De keuzes werken door in alle fases van de AI-ontwikkeling, van de benodigde infrastructuur tot en met de gebruikte modellen. Concreet gaat het daarbij bijvoorbeeld om investeringen in overheidsbrede cloudvoorzieningen, de nationale AI-fabriek en het stimuleren van de Nederlandse of Europese taalmodellen. Dan de vraag van D66 of bij de inkoop en inzet van AI-toepassingen standaard wordt gekeken naar waar de data verwerkt worden en wie daar zeggenschap over heeft. In het overheidsbrede standpunt over generatieve AI is vorig jaar opgenomen dat bij de inkoop van AI afspraken met leveranciers worden gemaakt over datadeling en dataretentie. Om versnippering te voorkomen werken we vanuit de NDS aan een AI-inkoopaanpak waarin al deze afwegingen expliciet worden meegenomen, zodat we als één overheid AI verantwoord inkopen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het gezamenlijk inkopen van AI voor meerdere bestuurslagen, waarmee we ook beter kunnen afdwingen dat aan onze voorwaarden wordt voldaan.

Staatssecretaris Van Marum: Dit jaar komt dat beschikbaar. Dan een vraag van de VVD, van de heer Erkens. De cloud moet meer Nederlands of Europees worden en er moet kritisch worden gekeken naar aanbestedingsprocessen. Hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar en hoe is hij van plan om met spoed hiernaar te handelen bij de aanbestedingen die eraan zitten te komen, zodat er goed wordt gehandeld en niet achteraf naar dit soort middelen hoeft te worden gegrepen? Het cloudbeleid wordt momenteel aangepast. Het resultaat daarvan kan ik binnenkort aanbieden. De IT-sourcingstrategie is geactualiseerd, mede als onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Vanuit de EU sturen meerdere trajecten naar landelijke en Europese maatregelen. Hierin trekken we ook heel nauw samen met de collega's van EZ op. Dan een vraag van de heer Erkens van de VVD: hoe is de staatssecretaris van plan het gebruik van AI binnen de overheid verder te stimuleren? Ik ben het met u eens dat AI voor de overheid veel kansen biedt en dat we ook de volgende stappen moeten nemen. De AI-activiteiten die zijn opgenomen in de NDS, zijn erop gericht om hierin te versnellen. Zo stimuleren we bijvoorbeeld het hergebruik van AI en schalen we veelbelovende initiatieven overheidsbreed actief op. Ook wordt de overheidsbrede handreiking generatieve AI bijgewerkt om overheden verdere handvaten te bieden voor een verantwoorde en effectieve inzet van AI en investeren we in het versterken van de AI-kennis en -vaardigheden bij de ambtenaren. Dan de vraag van de heer Erkens van de VVD: hoe wordt voorkomen dat er onnodige regeldruk is, zodat AI geïmplementeerd kan worden, welke kaders moeten worden aangepast om dit te regelen en schaalbaar in te zetten, en wat is de volgende stap op dat vlak? Ik begrijp uw zorgen. Daarom heb ik ook in de NDS opgenomen dat er wordt gewerkt aan een zogenaamd auditeerbaar kader voor AI, dat overheden gaat helpen bij een effectieve naleving en bij het wegnemen van juridische belemmeringen voor succesvolle AI-implementatie. De beroepsorganisatie van IT-auditors, NOREA, gaat ons hierbij helpen. Zij werken hier momenteel een plan voor uit. In Europees verband dragen we via het Omnibuspakket bij aan de vereenvoudiging van AI-regelgeving om adoptie en opschaling te bevorderen en onnodige regeldruk tegen te gaan. Dan de vraag van mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA: kan de staatssecretaris vertellen wanneer het nieuwe cloudbeleid er komt? Het herziene rijksbrede cloudbeleid is bijna gereed. We verwachten dit in de eerste helft van het jaar aan de Kamer te kunnen sturen. Vanwege de recente geopolitieke ontwikkelingen is het intern aangehouden om het nog wat scherper aan te zetten met betrekking tot de risicoanalyses en de coördinerende en de kaderstellende rol van de CIO Rijk in aanvulling op het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2026. Dan vroeg mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA nog: hoe staat het met de aanbesteding van de rijkscloud? Wanneer wordt die uitgeschreven? Een verkenning naar de realisatie van een soevereine overheidscloud loopt. Hierbij worden interne dienstverleners, medeoverheden en de markt actief betrokken. Vandaag wordt bijvoorbeeld voor de derde keer in samenwerking met NLdigital een open dialoog met de markt georganiseerd. Hiervoor is een diverse groep marktpartijen, van start-up tot wereldwijde speler, uitgenodigd om mee te denken over het realiseren van een soevereine overheidscloud en een marktplaats voor clouddiensten. Tijdens het notaoverleg over de Nederlandse Digitaliseringsstrategie op 29 september 2025 heb ik uw Kamer laten weten dat de keuze voor een aanbesteding, ontwikkeling in eigen beheer, een combinatie van beide of een andere opzet onderdeel is van de verkenning. Bij dat overleg heb ik uw Kamer ook toegezegd dat u de resultaten van de verkenning in de eerste helft van 2026 mag verwachten. Daarmee heb ik het blokje AI en cloud afgesloten en kom ik bij het blokje digitale infrastructuur en ICT-projecten. Ik kreeg van mevrouw El Boujdaini van D66 de vraag: kan de staatssecretaris een overzicht leveren van de grote contracten in de afgelopen en in de komende twee jaar? Rijksbrede contracten worden bijgehouden in een rijkscontractenregister. Hier kan een overzicht van worden aangeleverd. Dat kan, indien gewenst, voor het voorjaarsreces. Departementspecifieke contracten worden niet actief door mijn ministerie bijgehouden. Dit is de verantwoordelijkheid van de betreffende departementen. De heer Erkens van de VVD, vroeg nog: heeft en neemt de staatssecretaris regie over projecten die uitlopen in kosten en moeten de projecten die fors over hun budget en tijd gaan niet stoppen? De uitvoering van ICT-activiteiten ligt bij de ministeries. De betreffende ministers hebben dan ook de plicht om ICT-activiteiten te stoppen als het niet goed gaat. Wij hebben daar afspraken over gemaakt. In de verzamelbrief digitalisering heb ik ook aangegeven dat ik strenger wil gaan toezien op het naleven van die afspraken, bijvoorbeeld door de ministeries aan te spreken als ze geen duidelijke go of no-go geven bij een CIO-oordeel of als adviezen van het AcICT niet voldoende worden opgevolgd. Dan de vraag van mevrouw El Boujdaini van D66: hoever is het onderzoek naar alternatieven voor de dienstverlening die Digipoort verleent? In 2019 is onderzocht welke vorm de nieuwe Digipoort zou moeten krijgen en hoe dat uitgevoerd zou moeten worden. Daar is de huidige herbouw ook op gebaseerd. In haar publicatie van het AcICT-advies heeft mijn voorganger aangegeven het programma Herbouw Digipoort gecontroleerd en met extra maatregelen te continueren. I-Interim Rijk heeft het afgelopen jaar een toekomstverkenning uitgevoerd. Daar zijn vijf scenario's uit gekomen. Deze scenario's zijn besproken met de gebruikers van Digipoort. Na de toetsing van onze architectuurprincipes maak ik samen met afnemers de keuze voor het beste scenario. Ik verwacht na het zomerreces een keuze te maken. Dan kom ik bij een vraag van mevrouw El Boujdaini van D66: hoe beoordeelt de staatssecretaris dat de herbouw van Digipoort initieel was geraamd op 23 miljoen en dat Logius nu verwacht dat het 81 miljoen euro zal kosten? Die 81 miljoen is op drie manieren te verklaren: vertragingen bij het platform waarop de nieuwe Digipoort moet gaan landen hebben tot meer kosten geleid, het oude en het nieuwe Digipoort moeten beide draaien en de kosten van het oude Digipoort zijn sterk gestegen. Mevrouw Zwinkels van het CDA vroeg: hoe wordt bij nieuwe stelsels structureel getoetst of die begrijpelijk en werkbaar zijn voor de mensen die niet digitaal zelfredzaam zijn? Zij vroeg ook of ik kon toezeggen dat niemand door digitalisering rechten verliest of afhankelijk wordt van informele noodoplossingen. Ik vind het gewoon ontzettend belangrijk dat we digitale dienstverlening leveren die bruikbaar is voor mensen. Een van mijn belangrijkste punten door al mijn dossiers heen is: wat betekent het voor de burger en voor de ondernemer? Ik werk ook samen met publieke dienstverleners aan een overheidsbrede aanpak voor het gestructureerd verzamelen, verwerken en analyseren van signalen, zodat de dienstverlening binnen de organisaties overheidsbreed verbeterd kan worden en patronen tijdig kunnen worden herkend. Bij nieuwe ontwikkelingen zoals EDI-wallet zetten we nu ook in op vrijwilligheid. Burgers en ondernemers kunnen ook op andere digitale en niet-digitale wijze dienstverlening van de overheid krijgen.

Staatssecretaris Van Marum: Bij het ontwikkelen van nieuwe systemen of de doorontwikkeling van bestaande systemen worden gebruikers ook actief betrokken. Dat gaat om verschillende gebruikers, bijvoorbeeld mensen met een beperking en ouderen. Natuurlijk kunnen wij door het te inventariseren ook bijsturen, alleen moet je wel kijken hoe dat in de systemen past en of dat ook op een goede manier te doen is. Daarom is het ook belangrijk dat we niet alleen maar alles volledig digitaal hebben maar soms ook nog met maatwerk zaken kunnen oplossen.

Staatssecretaris Van Marum: Dit is een dun lijntje. We hebben het met name over mensen die een zorgtaak hebben en die willen optreden om iets namens of voor anderen te doen. Daar zijn beperkte mogelijkheden in. Ga je daar erg aan lopen sleutelen, dan kom je ook wel bij fraudegevoeligheid. Daarom moet hier gewoon wel heel zorgvuldig naar gekeken worden en worden de afwegingen gemaakt of ze in een systeem passen en of dat veilig kan of soms niet veilig kan. Dan moet ik nadenken over andere opties die er zijn, maar er zit ook een risicocomponent aan het voor iedereen maar volledig openzetten om dit soort dingen te doen. Daar moet dus wel zorgvuldig naar gekeken worden.

Staatssecretaris Van Marum: Ik kan u de toezegging doen dat daar in de volgende verzamelbrief nader over gecommuniceerd wordt. Mevrouw Zwinkels vroeg ook nog: hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat cruciale voorzieningen zoals het EDI-stelsel en Digipoort niet alleen technisch functioneren maar ook bestuurlijk robuust en toekomstvast zijn met oog voor afhankelijkheden en kennisborging en met toezicht op publieke regie? Cruciale voorzieningen van de digitale overheid zoals het EDI-stelsel en Digipoort moeten betrouwbaar en gebruiksvriendelijk zijn, zodat burgers en ondernemers daar in de praktijk vertrouwen in hebben en gemak aan ontlenen. De afgelopen jaren is gewerkt aan een moderne, flexibele Digipoort. Deze nieuwe Digipoort is in opdracht van Logius gebouwd. De nieuwe Digipoort is ook eigendom van de Staat. Dat is logisch. BZK werkt nu aan het opzetten van een Nederlands EDI-stelsel voor digitale identiteitswallets en ontwikkelt stapsgewijs ook de open source publieke EDI-wallet. Om de publieke regie te borgen wordt de wallet door BZK zelf ontwikkeld en komt het stelsel onder de ministeriële verantwoordelijkheid van de minister van BZK te vallen. Mevrouw Zwinkels vroeg nog: hoe voorkomen we dat de Europese verplichtingen en bijbehorende termijnen leiden tot haastige keuzes, bijvoorbeeld in ontwerpen of aanbestedingen, terwijl de gevolgen uiteindelijk bij burgers en bedrijven terechtkomen? Ik vind het belangrijk dat als we een EDI-wallet opnemen, deze een hoog niveau van veiligheid, gebruiksvriendelijkheid en betrouwbaarheid heeft en dat die daadwerkelijk voor burgers en door burgers gebruikt zal worden. Daar werken we aan — daar werken we hard aan — maar veiligheid gaat mij betreft boven snelheid. Daarom heb ik in de zomer van 2025 aan uw Kamer gemeld dat de verwachting is dat de implementatie van de EDI-wallet wat langer gaat duren dan de verordening voorschrijft. In EU-verband wordt nog onderhandeld over een aantal technische specificaties. Die specificaties zijn nodig om de EDI-wallet in de functionaliteiten voor het stelsel, zoals bijvoorbeeld certificeringsregelingen, te ontwikkelen en veilig en betrouwbaar te krijgen. De heer Erkens van de VVD vroeg mij welke keuzes de overheid maakt om digitale dienstverlening volledig digitaal te laten zijn en welke lessen hierover te leren zijn uit Estland. Ik wil dat overheidsbrede dienstverlening wordt aangeboden op plekken die voor mensen logisch zijn en dichtbij voelen. Ik handel daarin wel vanuit het "altijd de juiste deur"-principe. Het moet voor een burger of ondernemer niet uitmaken waar iemand op zoek gaat naar hulp; de overheid werkt collectief aan een oplossing. Wij werken met alle overheidsdienstverleners samen aan de overheidsbrede portalen overheid.nl en MijnOverheid voor burgers en Ondernemersplein en MijnOverheid Zakelijk voor ondernemers. Dienstverlening vanuit de overheid wordt niet uitsluitend digitaal aangeboden. Er moet altijd een fysiek alternatief zijn voor burgers en ondernemers om gebruik van te kunnen maken. Dan had ik nog een vraag van de heer Van den Berg van JA21.

Staatssecretaris Van Marum: Daar zit wel enige beperking in daar waar het gaat over identiteitscontrole. In principe ben ik het in grote lijnen met u eens, maar er zitten wel enige uitzonderingen in en die hebben gewoon met veiligheid te maken. De heer Van den Berg had een vraag over classificaties. "Het zou goed zijn als de overheid altijd dezelfde classificaties zou aanhouden voor het behandelen van vertrouwelijke informatie. Nu is het moeilijk om de regie te voeren als we aanbestedingen schrijven over hoe data te beveiligen. Is daar al een weg in gevonden?" De classificaties en de regelgeving voor het behandelen van vertrouwelijke informatie is geregeld in het voorschrift informatiebeveiliging rijksdienst bijzondere informatie, oftewel het VIRBI. Dit voorschrift is medio '25 nog herzien en vastgesteld in de mr. In het VIRBI wordt bepaald op welke wijze informatie wordt gerubriceerd, zoals staatsgeheime informatie, en welke minimale beveiligingseisen getroffen dienen te worden. Deze maatregelen zijn ook onverkort van kracht geworden indien dergelijke informatie bij aanbestedingen betrokken is. Mevrouw Zwinkels van het CDA vroeg nog wanneer de opvolging van AcICT-adviezen meer dan een bestuurlijke inspanning wordt en daadwerkelijk een harde randvoorwaarde, bijvoorbeeld als expliciet ijkpunt voordat een volgende fase of verplichting in een project wordt aangegaan. Ik wil ook dat de opvolging van die adviezen verbetert. De departementale CIO monitort de adviezen in de opvolging en kan daar in een CIO-oordeel op terugkomen. De kwaliteitstoetsen zijn ook belangrijk om grote ICT-activiteiten beter te maken, maar dan moeten ze wel worden opgevolgd. Het signaal dat u afgeeft herken ik dan ook. In de verzamelbrief Digitalisering van december 2025 heb ik hier namelijk uitgebreid bij stilgestaan met een aantal verbetervoorstellen: bestaande afspraken moeten beter worden nageleefd en kennis en kunde kunnen beter worden ingezet. De departementale CIO wordt bewust bij deze verbetering betrokken. Ik wil ook even een persoonlijke noot geven van mijn kant wat betreft advisering. Adviesorganen adviseren bewindspersonen. Er zijn bepaalde processen waarbij je dat, omdat die processen zeer technisch zijn, zeer serieus moet nemen en daar goed mee om moet gaan, maar uiteindelijk is het natuurlijk wel aan de bewindspersoon om daar ook zijn eigen afwegingen over te maken. Ik vind het soms ook risicovol om alles dicht te zetten op een adviesorganisatie, hoewel ik in deze wel vind dat hierover hele serieuze adviezen gegeven worden, die ook opvolging dienen te krijgen.

Staatssecretaris Van Marum: Ja.

Staatssecretaris Van Marum: Ik kom bij het kopje overig. Is in de aanbesteding van de SVB gekeken naar Europese leveranciers? Een aanbestedingsprocedure is een open procedure waar in beginsel iedere leverancier zich op in kan schrijven. Ook Europese leveranciers hebben zich inderdaad ingeschreven via de open inschrijving. Op dit moment bevindt de aanbestedingsprocedure zich nog in de gunningsfase, maar er zal eerst een open dialoog met de overgebleven partijen plaatsvinden. Over de overgebleven kandidaten kunnen we vanwege de vertrouwelijkheid van de aanbestedingsregels nu nog niets zeggen. De SVB volgt het rijkscloudbeleid en de Europese aanbestedingsregels in de aanbesteding. Voor eventuele verdere vragen hierover verwijs ik u graag door naar de minister van SZW, die hier meer over kan zeggen. Ik weet niet van wie ik deze volgende vraag gekregen heb, maar hij staat hier wel in. "De SVB geeft aan IT-systemen te vernieuwen in Azure. Waren krantenartikelen van de afgelopen tijd geen wake-upcall? Hoe beschouwt de staatssecretaris dit? Er waren wel degelijk Europese alternatieven." De SVB is bezig met een vernieuwing van zijn systemen en processen om de wendbaarheid en weerbaarheid te vergroten. Bij deze vernieuwing worden delen van de IT-systemen flexibeler en makkelijker overgeplaatst naar andere leveranciers indien dat nodig is. De SVB maakt gebruik van meerdere leveranciers, waarmee ook wordt ingezet op risicospreiding en borging van de leveringszekerheid. Dit is om te voorkomen dat de SVB te afhankelijk wordt van één leverancier of één technologie. Primaire processen van de SVB, de betaling van de AKW en de AOW, wordt uitgevoerd door een andere leverancier. Ook hierbij verwijs ik voor verdere vragen door naar de minister van SZW. Mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA vroeg mij nog wat er gebeurd is met een motie van de Kamer om SIDN, de beheerder van de .nl-internetdomeinen, in Nederland te houden. De opvolging van de motie omtrent het .nl-domein ligt bij het ministerie van Economische Zaken. Hier is uw Kamer op 12 augustus ook over geïnformeerd. Voor verdere vragen omtrent SIDN moet ik u doorverwijzen naar mijn collega, de minister van Economische Zaken, waarmee u op 12 februari in debat gaat over digitale infrastructuur en economie. Dan een vraag van mevrouw Kathmann van GroenLinks-PvdA: wordt de bezuiniging alleen teruggedraaid of komt er meer budget voor de IDO's? Ik ben op dit moment bezig om de doorgevoerde bezuiniging te compenseren. Ik doe hiervoor voorstellen in de eerste suppletoire begroting van 2026 bij de behandeling van de Voorjaarsnota. Het toekennen van additionele middelen is aan een volgend kabinet. Dan de vraag van mevrouw Kathmann wat de ideeën van de staatssecretaris zijn om IDO's een plek in de wet te geven. Ze vraagt of de staatssecretaris onderzoekt of ze bijvoorbeeld in de bibliotheekwet kunnen komen. Het is altijd mijn inzet geweest dat de burger laagdrempelige en empathische ondersteuning bij regelzaken met de overheid moet kunnen blijven ontvangen. Daarom onderzoek ik samen met mijn collega, de minister van OCW, of het mogelijk en wenselijk is om de IDO-dienstverlening wettelijk te verankeren. Daarbij onderzoeken we alle wettelijke en niet-wettelijke mogelijkheden. Dan had ik nog de vraag van de heer Van den Berg: waarom vertalen we de visie op digitalisering van het Rijk niet naar de hele samenleving, provincies, gemeenten, waterschappen en de veiligheidsregio's, zodat één beleid wordt toegepast? Hier kan ik alleen maar van zeggen dat ik dit deel. We moeten als één overheid werken om versnippering te voorkomen en om grote projecten, zoals één overheidscloud, te realiseren. Precies om die reden heeft het kabinet vorig jaar samen met de medeoverheden en de dienstverlening de Nederlandse Digitaliseringsstrategie gelanceerd. De NDS gaat bewust niet alleen over IT van bijvoorbeeld alle gemeenten. We hebben zes prioriteiten gekozen waarop we versneld samen gaan werken, zoals cloud, AI en data. Ook bevat de NDS interventies om het beter mogelijk te maken om overheidsbreed diensten te leveren en gezamenlijk te gaan inkopen en te ontwikkelen. Daarmee ben ik aan het einde gekomen van de beantwoording van de vragen die aan mij zijn gesteld.

Staatssecretaris Van Marum: Agentschappen vallen daar al onder en zbo's nog niet, maar dat willen we wel graag.

Staatssecretaris Van Marum: Ik kan op uw eerste vraag antwoorden dat we proberen dat zo snel mogelijk te doen, dus dat we dat naar voren proberen te halen. Maar het blijft toch even de vraag hoe snel dat kan, want we willen daar wel gewoon serieus antwoord op gaan geven. Wat betreft de tweede vraag: dat is een niet-juiste constatering. Ze zitten wel aan tafel, maar het is niet zo dat ze daar de leiding hebben.

Staatssecretaris Van Marum: Ik kan u hierbij de geruststelling geven dat ze dus niet de leiding hebben. Ze zitten wel aan de tafel en spreken daar wel mee, maar ze hebben niet de leiding. We spreken rechtstreeks met Nederlandse en andere Europese bedrijven. Dus het is niet zo dat de regie bij deze partij ligt.

Staatssecretaris Van Marum: Bij het aanjaagteam Cloud. Dat ligt dus gewoon bij de uitvoering van de NDS op BZK.

Staatssecretaris Van Marum: Dank u wel, voorzitter. Ten eerste met betrekking tot Digipoort. Het gegeven dat Digipoort een generieke voorziening is die meerdere afnemers bedient, maakt dat deze altijd complexer zal zijn dan enkelvoudige voorzieningen. SIG keek naar de kwaliteit en de beheersbaarheid van de software. Dat is dus net vanuit een ander perspectief. SIG en AcICT waren het er overigens over eens dat de software en de architectuur van de nieuwe Digipoort goed in orde zijn. Dat is het antwoord met betrekking tot de vraag van mevrouw El Boujdaini van D66. Mevrouw Zwinkels vroeg naar de opvolging van AcICT en de vrijblijvendheid. Ik heb heel nadrukkelijk aangegeven dat ik in het geval van AcICT die mindere vrijblijvendheid relevant vind. Ik heb wel gezegd dat je in de volle breedte van bewindspersoon zijn te maken hebt met heel veel adviescommissies. Als wij in Nederland beleid willen veranderen of als we zaken moeten doen, hebben we ook enige mogelijkheid om af te wijken van het advies als we dat motiveren. In het geval van AcICT vind ik het wel van belang dat het advies opgevolgd wordt. Ik zal ook proberen dit voor te leggen aan de ministerraad om te kijken of we dit iets dwingender kunnen krijgen.

Staatssecretaris Van Marum: Dat is eigenlijk een toezegging die ik voor mijn opvolger klaarleg, maar ik neem aan dat u over de uitkomsten geïnformeerd wordt zodra die er zijn. Dan heb ik nog een toevoeging over AI. In het kader van de veiligheid krijg ik dat natuurlijk toegestuurd op een fotootje, dat in mijn ogen wat klein is. Ik doe nog alles zonder bril, maar dit is wel heel klein. Ter aanvulling deel ik uw Kamer graag mee dat mijn ministerie afgelopen vrijdag een Europese call is toegekend met de titel European reusable public administrations AI, dus Europe AI, binnen de Apply AI Strategy. In deze call werken de Rijksoverheid, de provincies en de gemeenten samen met Denemarken, België en Luxemburg aan een onafhankelijke en betrouwbare AI-infrastructuur en een gezamenlijke marktplaats voor herbruikbare AI-toepassingen, wat het opschalen van AI binnen de overheid versnelt. De heer Erkens en de heer Vermeer vroegen hoe het geregeld is in de gemeente Winterswijk, die strenge eisen stelt bij de aanbesteding. De aanbesteding van Winterswijk lijkt mij in de basis relevant. Mijn departement heeft hierover vanmorgen contact gezocht. Ik laat de betreffende aanbesteding analyseren om te bezien welke eisen zijn gehanteerd en of deze wellicht breder toepasbaar zijn. Dan heb ik nog de vraag van mevrouw Kathmann over het datalek en het onderzoek. Daar moet ik schriftelijk op terugkomen. Dat zal ik zo snel mogelijk doen. O, die vraag was van het CDA. Nee, die over het datalek was volgens mij wel van Mevrouw Kathmann. Daar is een onderzoek naar gedaan en daar moet ik schriftelijk op terugkomen.

Staatssecretaris Van Marum: Ik krijg het antwoord te horen dat er in elk geval twee dingen door mekaar lopen. Laten we schriftelijk helder maken hoe dat zit.

Staatssecretaris Van Marum: Ik moet helaas bij het antwoord blijven dat ik er even schriftelijk op terugkom.

Staatssecretaris Van Marum: Kijk, dan kan ik u wel weer blij maken met een ja.

Staatssecretaris Van Marum: Ja. We kunnen alleen inzicht geven in de rijksbrede contracten.