M. Schenk

Uitvoeringsproblematiek UWV

De heer Schenk (FVD): Dank u wel, voorzitter. Nederland is hard op weg naar 1 miljoen arbeidsongeschikten. Die realiteit maakt dat we het niet alleen hebben over problemen omtrent uitvoering of financiën. Het maakt vooral dat we het hebben over een ander probleem, namelijk een samenleving die totaal uit balans is geraakt. Uiteindelijk zit achter iedere WIA-uitkering — dat is de uitkering die je ontvangt als je deels of geheel niet meer in staat bent om te werken — een mens. Die mens draagt in het ideale scenario gewoon bij, en wil zelf vaak ook bijdragen. Daarom moeten we niet alleen kijken naar wachttijden of een tekort aan verzekeringsartsen bij het UWV, de organisatie die de uitkering uitbetaalt. We moeten onszelf ook een fundamentele vraag durven stellen. Want waarom vallen Nederlanders tegenwoordig nou zoveel uit? Dat is toch de kern van de uitvoeringsproblematiek? Wat Forum voor Democratie betreft kent dat probleem drie oorzaken. Allereerst de samenleving zelf. De afgelopen decennia is er gebouwd aan een maatschappij waarin het voor steeds meer mensen moeilijk is geworden om een gelukkig en stabiel leven op te bouwen. Een eigen woning is voor een hele generatie buiten bereik geraakt. Gemeenschappen zijn uiteengevallen. Individualisering heeft mensen geïsoleerd. Sociale samenhang is verdwenen. Steeds meer Nederlanders voelen zich vervreemd, verdwaald en alleen. Een samenleving zonder gemeenschap, zonder perspectief en zonder houvast produceert uiteindelijk ook meer ziekte. Voorzitter. Op de tweede plaats komt een ziek iemand terecht in een systeem dat veel mensen te vaak niet terugbrengt naar werk, maar juist steeds verder verwijdert van de arbeidsmarkt. De WIA is niet het begin van het probleem. Voordat iemand daarin terecht kan komen, is diegene al twee jaar ziek. Juist in die twee jaar moet alles op alles worden gezet om iemand weer perspectief te geven. Maar uit alles blijkt een ander beeld. Herbeoordelingen blijven liggen. Re-integratie slaagt beperkt. Mensen wachten maanden op een beoordeling. Hoe langer uit het arbeidsproces, hoe moeilijker om daarin terug te komen. Dat spreekt voor zich. Voorzitter. Dan de derde ontwikkeling. We zijn ook een samenleving geworden waarin steeds meer normale menselijke ervaringen een medisch label krijgen. Laat vooropstaan: ernstige aandoeningen zijn er. Mensen die daadwerkelijk niet kunnen werken, verdienen onze steun en bescherming. Maar juist die groep wordt het slachtoffer van de opschuivende grens tussen ziekte en normaal menselijk ongemak. Stress wordt al snel een diagnose, overbelasting een stoornis, verdriet een behandeltraject. Als steeds meer mensen als ziek worden beschouwd, neemt de druk op het stelsel vanzelfsprekend toe. Deze ontwikkeling gaat ook nadrukkelijk voorbij aan werk als oplossing, of misschien zelfs wel als medicijn. Werk geeft structuur, sociale contacten, eigenwaarde, verantwoordelijkheid en daarmee ook zingeving. Voorzitter. De samenleving maakt mensen ziek, het systeem houdt mensen ziek en er is een cultuur waarin mensen steeds sneller ziek worden verklaard. Hervormingen die daar iets aan veranderen, zullen absoluut op de steun van FVD kunnen rekenen. Tot slot ontkom ik ook niet aan de drastische kabinetsplannen, want volgens het kabinet is de sociale zekerheid financieel onhoudbaar. Daarom wil het miljarden bezuinigen. Ja, als meer mensen arbeidsongeschikt worden, dan gaat het natuurlijk steeds meer kosten, maar in plaats van fundamentele oplossingen te zoeken voor minder arbeidsongeschikten, wil het kabinet op de eerste plaats bijna 7 miljard onder veel nu nog werkende Nederlanders uit trekken. Daarmee los je het echte probleem, het probleem van steeds meer arbeidsongeschikten, natuurlijk niet op. Waarom doet het kabinet dit dan? Nou, omdat minder geld uitgeven, in dit geval aan sociale zekerheid, en ondertussen wel premiegeld laten binnenstromen mogelijkheden biedt voor meer begrotingsruimte op andere posten. Laat het kabinet die overbestedingen nou net goed kunnen gebruiken voor ideologische prioriteiten: meer migratie, meer klimaat en natuurlijk meer oorlogsindustrie, want die extra 20 miljard voor de NAVO moet ook ergens vandaan komen. Met deze begrotingstruc verandert minister Vijlbrief de WW-premie in een ordinaire verkapte belasting voor werkenden en blijft het kabinet tegelijkertijd, vanwege die begrotingstruc, binnen de EMU-norm. Nederlanders die iedere maand trouw premie afdragen en hebben afgedragen, en die verwachtten dat ze zich daarmee verzekerden tegen mogelijke pech in de toekomst, betalen met dank aan dit kabinet en deze minister extra mee voor de afbraak. Dat is geen sociale zekerheid. Dat kunnen we beter asociale zekerheid noemen. Voorzitter. Kortweg praten we vandaag niet alleen over een uitvoeringsprobleem. In het verlengde daarvan praten we over een dieperliggend beschavingsprobleem, een dieperliggend stelselprobleem en een dieperliggend cultuurprobleem. Maar het beleid van het kabinet-Jetten maakt ook dat we over een bestuursprobleem spreken. Die problemen oplossen betekent: ze uiteindelijk bij de kern aanpakken. Dan kunnen we eindeloos over details blijven vergaderen, maar het gaat om de kern: de dingen die ik zojuist noemde. We moeten echt een fundamenteel ander beleid gaan voeren, want anders blijven we eindeloos debatten over uitvoeringsproblematiek voeren. Dank u wel.

De heer Schenk (FVD): Volgens mij is het precies hoe ik het zeg. We hebben onlangs een plenair debat gevoerd over het ultimatum van de vakbonden. Daarin heb ik dat ook aangegeven. Het is niet dat wij per definitie tegen elke vorm van bezuiniging zijn, maar wel tegen hoe dat nu gaat, dat als het ware met een soort begrotingstruc het geld daar weg wordt getrokken om het ergens anders weer te kunnen gebruiken. Verder zien we gewoon diepere problemen, die volgens mij aangepakt moeten worden. De oplossing van de grootste problemen die we zien, is volgens mij niet per definitie om er minder geld aan uit te geven, maar om het probleem bij de kern aan te pakken. Dat betekent meer investeren in preventie. Nederland is in Europa een uniek land als het gaat om loondoorbetaling bij ziekte. Ik geloof dat iemand 75% krijgt. Er is helemaal geen prikkel om te werken, of een te beperkte prikkel om te werken. Dat alles maakt dat steeds meer mensen in de WIA komen. Als we over uitvoeringsproblemen spreken: die ontstaan wanneer je zó veel druk op de keten hebt dat het op een gegeven moment niet meer te overzien is. Volgens mij lossen we dat niet op door er dan maar miljarden onder uit te trekken.

De heer Schenk (FVD): Dat probeer ik vanzelfsprekend, maar het is een gevoelig onderwerp, dus dan probeer ik me goed en zorgvuldig uit te drukken. Ik heb in mijn bijdrage vooral stilgestaan bij de WIA en de WIA-bezuiniging. Het gaat nu over de WW. Met ons valt daar best over te spreken. Om die bijvoorbeeld van twee naar één jaar te brengen moeten we goed kijken naar wat dat betekent voor mensen, maar het zou inderdaad een prikkel kunnen zijn om werk aantrekkelijker te maken. Maar dat is het nu niet — dat is volgens mij precies de kern van het probleem — en dat los je niet op door er dan maar gewoon minder geld aan uit te geven. Het probleem is volgens mij de grote hoeveelheid arbeidsongeschikten en het te snel labelen van hele normale problemen als medische aandoening. Daardoor komt er een enorme druk op de keten. Daar moeten we als eerste naar kijken. Dan kunnen we daarna met alle liefde over hervormingen spreken, want ook dat is een probleem, maar volgens mij is dat niet de kern van waar we het hier over hebben, waar het in de uitvoering nu fout gaat.