M. Schenk

Innovatie

De heer Schenk (FVD): Op de eerste plaats hoeft de heer Vermeer zich geen zorgen te maken, want hij zal zeker niet de enige zijn die een dergelijke lijn kiest in dit debat. Ik ben wel heel benieuwd naar het volgende. Ik deel heel veel van wat hij zegt. Waar ziet BBB op dit moment concreet het probleem waar het gaat om het innovatiebeleid van het kabinet en het missen van bijvoorbeeld agrifood en mkb? Wat zou er concreet moeten veranderen?

De heer Schenk (FVD): Ik ben het daar voor een heel groot deel mee eens. Deelt de heer Vermeer ook mijn visie dat, waar het gaat om innovatie met betrekking tot mkb, het vooral heel erg gericht is op de productinnovatie en niet zozeer op de procesinnovatie, en dat daar echt meer nadruk op zal moeten komen in het kabinetsbeleid en het overheidsbeleid als zodanig?

De heer Schenk (FVD): Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Nederlandse ondernemers geven het kabinet een 4,6, een dikke onvoldoende. Laat dat even op u inwerken: een 4,6, en niet van zomaar een willekeurig groepje of clubje, nee, het kabinet Jetten krijgt deze dikke onvoldoende van de mensen die iedere dag keihard werken, voor banen zorgen, risico nemen en onze welvaart maken. Zij geven het kabinet een 4,6. In alle eerlijkheid mag dat toch niemand hier verbazen, want wie anno 2026 ondernemer is in Nederland, wordt geconfronteerd met overheidsbeleid dat steeds meer vraagt en steeds minder mogelijk lijkt te maken. Ondernemers worden geacht te investeren, te innoveren en te groeien, maar tegelijkertijd lopen zij vast in netcongestie, stikstofregels, vergunningstrajecten, regeldruk en een voortdurende stroom aan nieuwe verplichtingen, mede mogelijk gemaakt door hun eigen overheid. Het gevolg laat zich raden. Bijna de helft van de ondernemers stelt investeringen uit en een op de zeven overweegt zijn bedrijfsactiviteiten deels of zelfs geheel naar het buitenland te verplaatsen. Dat raakt aan de kern van hetgeen wij hier vandaag bespreken, want innovatie ontstaat niet uit zichzelf. Innovatie ontstaat enkel wanneer ondernemers vertrouwen hebben in de toekomst, wanneer zij zich in een situatie begeven die maakt dat zij durven te investeren in nieuwe machines, nieuwe technieken, nieuwe producten en nieuwe markten. Innovatie ontstaat op de werkvloer, in de fabriekshal, in de machinekamer en aan de tekentafel, en niet in Excelsheets op ministeries. Voorzitter. Ondernemers vragen ook echt niet zo heel veel: vooral stabiliteit, voorspelbaarheid en minder belemmerende regelgeving, en daarmee dus ook minder innovatiebelemmerende regelgeving. Maar toch wordt het ondernemersklimaat in Nederland steeds minder aantrekkelijk. Bezuinigingen van dit kabinet gaan ten koste van economische groei. Daarnaast constateert Forum voor Democratie een andere zorgwekkende trend, namelijk dat het beleid van dit kabinet omtrent innovatie het brede mkb lijkt te missen.

De heer Schenk (FVD): Dank voor de vraag. Ik deel ook een heel groot deel van het betoog dat de VVD hier zojuist uitsprak. Nu hebben wij maar vier minuten de tijd, dus we kunnen het ook niet over alles hebben. Wat dat betreft ben ik blij met deze interruptie. Ik had het over de bezuinigingen. Ik heb onder andere iets gelezen over de MIT-regeling, het Toekomstfonds, ROM-financiering. Ik zie ook dat het IPO bijvoorbeeld waarschuwt dat dat uiteindelijk dan weer zorgt voor het onder druk komen te staan van Vroegefasefinanciering en Innovatiekrediet. Ik heb mijn betoog voornamelijk gericht op het mkb, omdat het mkb volgens mij toch de ruggengraat vormt van onze economie. Als innovatiebeleid het mkb mist, dan zie je natuurlijk dat bedrijven die ook weer heel belangrijk zijn voor de grotere bedrijven … Denk bijvoorbeeld aan ASML, Philips en de hele waardeketen die daarachter zit. Als dat niet op gang komt, als dat vast blijft lopen, dan hebben ook de grote bedrijven daar uiteindelijk last van. Volgens mij moeten we innovatiebeleid niet alleen maar zien waar het gaat om start-ups, scale-ups en kwantum — dat is ook allemaal heel belangrijk; daar zal ik straks nog op terugkomen — maar wordt het mkb nu echt gemist en zal daar extra nadruk op moeten komen.

De heer Schenk (FVD): Dank. Dan ga ik even kijken waar ik was. Ik zie nog een vraag; dan kan ik even kijken waar ik straks verderga.

De heer Schenk (FVD): Dan moet u mij heel even helpen. Mijn laatste opmerking in mijn betoog of mijn laatste opmerking als antwoord op de interruptie van mevrouw Martens-America?

De heer Schenk (FVD): Dan moet u mij ook even helpen met wat dan precies mijn laatste opmerking was.

De heer Schenk (FVD): Dank voor de vraag. Ik had het in die interruptie net onder andere over de MIT-regeling. Die is heel erg gericht op productinnovatie. Ik zei ook al in mijn interruptie op de heer Vermeer dat wij veel meer naar de procesinnovatie zouden willen kijken. Dat is op de langere termijn volgens mij veel effectiever en ook beter voor de economie. Automatisering, digitalisering en implementatie van nieuwe technologie zijn volgens mij heel goed, maar dat gebeurt wat mij betreft te weinig, zoals ik al zei. Wat mij betreft moeten we de prioriteit misschien verleggen of misschien zelfs wel verbreden. Het is dus niet dat we het geld op andere plekken weg willen halen, maar er moeten wel meer mogelijkheden komen om het brede mkb aan te spreken waar het gaat om het innovatiebeleid.

De heer Schenk (FVD): Ik heb weer gevonden waar ik was; dat is ook heel mooi. Ik zei: het beleid van het kabinet omtrent innovatie lijkt het brede mkb te missen. Dat is wat ons betreft een enorm probleem, want wanneer hier in de Tweede Kamer over innovatie wordt gesproken, gaat het heel vaak over start-ups, scale-ups, deeptech, kwantum en andere voor de gewone Nederlander soms toch wat abstracte taal. Laat vooropstaan: innovatie is ook voor mijn partij van groot belang. Maar de Nederlandse economie draait uiteindelijk toch op die honderdduizenden ondernemers die iedere ochtend opstaan om weer aan de slag te gaan en hun boterham te verdienen, op familiebedrijven, machinebouwers, installatiebedrijven, metaalbedrijven en dus uiteindelijk op de maakindustrie, het brede midden- en kleinbedrijf dat banen creëert, jongeren opleidt en onze economie van impuls na impuls voorziet. De economie draait op ons mkb. Dat zijn de bedrijven die Nederland maken, maar het zijn ook de bedrijven die steeds vaker het gevoel hebben dat zij niet worden geholpen maar vooral worden tegengewerkt. Nederland was ooit een vrijhaven van ondernemerschap en economische vrijheid, waar succes werd bewonderd in plaats van gewantrouwd, een land waarin mensen die iets wilden opbouwen, ook de ruimte kregen om dat te doen. Die mentaliteit lijken we langzaam te verliezen, want ruimte lijkt vervangen door regels en ondernemerschap lijkt vervangen door bureaucratie. Natuurlijk blijven investeringen dan in veel gevallen achter. Zonder innovatie geen productiviteitsgroei, zonder productiviteitsgroei geen verdienvermogen en zonder verdienvermogen geen welvaart. Daarom heb ik een aantal vragen aan de minister. Erkent die minister dat het grootste risico voor innovatie vandaag de dag niet een gebrek aan ideeën is, maar een gebrek aan vertrouwen in en ruimte voor ondernemers? Hoe verklaart de minister het vernietigende rapportcijfer van een 4,6 voor dit kabinet? Dat was overigens een peiling van Het Financieele Dagblad. Hoe beoordeelt zij mijn stelling dat het kabinetsbeleid omtrent innovatie het brede mkb mist? Wat gaat zij concreet doen om ervoor te zorgen dat Nederlandse ondernemers weer willen investeren, uitbreiden en in dit land kunnen en willen blijven ondernemen? Ik kijk uit naar de beantwoording. Dank u wel.

De heer Schenk (FVD): Veel van de instrumenten die nu bestaan, lijken vooral gericht op innovatieve technologiebedrijven. Ik neem aan dat D66 met mij deelt dat innovatie ook nieuwe machines, robotisering en digitalisering voor mkb-bedrijven inhoudt. Ziet D66 dat ook daar stappen op nodig zijn om die procesinnovatie voor mkb mogelijk te maken?

De heer Schenk (FVD): Nu was ik zelf altijd wel een beetje van de zesjescultuur, zoals ze dat zo mooi noemen, maar in dit geval ben ik niet zo tevreden en ben ik wat minder van de zesjescultuur. Die 6 volgens de cijfers van het kabinet laat dezelfde dalende trend zien. Ik ben wel heel benieuwd om te horen wanneer de minister dan tevreden is. Koppelt ze daar een bepaald rapportcijfer aan of zijn er bepaalde concrete beleidsdoelen die gehaald moeten worden? Het is natuurlijk heel lastig voor ons als Kamer om te achterhalen wanneer het nou wél goed gaat met het ondernemersklimaat in Nederland. Dus wat moet er gebeuren en wat hebben we straks bereikt? Ik ben heel benieuwd wat de visie van de minister is op waar we haar straks eventueel op kunnen afrekenen. Daar zitten we hier uiteindelijk ook voor natuurlijk.

De heer Schenk (FVD): Laat ik het dan iets nuanceren. Dat was misschien een ongelukkige woordkeuze. Wij zitten hier om de minister te controleren; laat ik het zo zeggen. Dat kan ook af en toe weleens op een kritische manier. Ik hoop vanzelfsprekend dat het niet nodig zal zijn en dat het de goede kant opgaat, maar mijn vraag blijft staan.

De heer Schenk (FVD): Dank, voorzitter. Ook dank aan de minister voor de uitgebreide beantwoording. Ik denk dat het een goed debat was, waarin heel veel belangrijke dingen genoemd zijn. De rode draad van mijn betoog in de eerste termijn was dat het innovatiebeleid het brede mkb mist. Mijn conclusie is dat het vooral gericht is op technologische bedrijven in de technologische top. Wat wel mogelijk is met betrekking tot het mkb lijkt vooral in te zetten op productinnovatie in plaats van op procesinnovatie. Ik hoorde de minister die zorg van mij niet echt erkennen in haar beantwoording, als ik het goed heb gehoord. Ik zou daar heel graag nog wat reflectie op willen, want volgens mij moeten we echt naar een situatie toe waarin automatisering en digitalisering straks ook heel effectief kunnen worden ingezet bij een bedrijf in de elektrotechniek of bij een machinebouwer. Mijn vraag is tot slot: herkent de minister dit en is het niet tijd om daar echt concreet iets aan te doen? Ik hoop van harte dat dat het geval is. Dank u wel.

De heer Schenk (FVD): Ja. Met het oog op de tijd durf ik het bijna niet te doen, maar ik had ook een vraag in de tweede termijn en daar is niet op gereageerd.