Milan Schenk

Raad Buitenlandse Zaken 15 juni 2026

De heer Schenk (FVD): Dank u wel, voorzitter. De agenda van de Raad Buitenlandse Zaken geeft ons de gelegenheid om te reflecteren op de positie van Europa in de wereld. Het gaat over Oekraïne, Iran en de Straat van Hormuz en over onze schepen in de Zuid-Chinese Zee. In al die stukken en documenten zie ik de kenmerken van één overkoepelend patroon. Dat is een patroon dat mij en mijn partij al langer bezighoudt. Heel lang hebben wij namelijk in Europa, en in het Westen in bredere zin, een duidelijke geopolitieke machtspositie gehad. Wij waren zowel economisch als militair hegemoon, of in ieder geval waren wij nauw verbonden met Amerika, dat in de tweede helft van de twintigste eeuw en zeker sinds de val van de Muur, de echte militaire en economische macht had. Deze bijna vanzelfsprekende machtspositie lijkt op alle mogelijke manieren in ons denken gekropen te zijn, maar wij bewegen ons nu in een wereld die multipolair is geworden. Andere geopolitieke machten zijn opgekomen, waarvan enkele ons ondertussen ruim hebben ingehaald. Dat erkennen we soms in onze woorden, maar in onze houding en in onze onderhandelingspositie gedragen we ons nog altijd alsof het oude continent Europa, het oude Westen, de heerser is en alsof de regels die wij schrijven de regels zijn die de rest van de wereld ook accepteert. Neem bijvoorbeeld Oekraïne. De inzet van de EU is onveranderd: meer steun aan Oekraïne en meer sancties en druk richting Rusland. Intussen staat er ook al een Speciaal Tribunaal voor het Misdrijf Agressie tegen Oekraïne, het agressietribunaal, in de steigers, hier in Den Haag. Het kabinet noemt dit een belangrijk politiek signaal dat de Russische agressie niet onbestraft kan blijven. Ongeacht hoe je aankijkt tegen de schuldvraag in het Oekraïneconflict moet ieder weldenkend mens toch erkennen dat de oprichting van een agressietribunaal niet het beginpunt van serieuze vredesonderhandelingen kan zijn. Welk signaal geven we daarmee af, vraag ik de minister. Denkt de minister nu daadwerkelijk dat hiermee een vredesproces dichterbij komt? Wij communiceren daarmee naar de wereld dat de uitkomst al vaststaat, dat Rusland zal moeten verliezen en totaal moeten capituleren en dat wij het vonnis dan zullen moeten uitvaardigen, dus geen onderhandelingen en geen compromis maar volledige capitulatie en berechting. Wat zegt het als je dit doet terwijl de oorlog nog volop gaande is en vredesbesprekingen nog niet eens zijn begonnen? Welk land zou onder die omstandigheden naar de onderhandelingstafel komen? Welke tegenstander gaat aan tafel zitten als er een aanklacht bij een speciaal tribunaal voor hem klaar zal liggen? Zo'n houding sluit vrede bij voorbaat uit. Vrede vereist onderhandeling, je verplaatsen in de tegenstanders, win-winsituaties opzoeken en niet alleen win-lose, en de tegenstander iets geven, ook als je het zelf niet leuk vindt. Dat is diplomatie. Dat woord "diplomatie" lijkt langzaam zijn betekenis te verliezen. In het verslag van de Gymnich, een bijeenkomst van ministers van buitenlandse zaken van EU-lidstaten, lazen we dat er geen aanwijzingen zijn dat Rusland bereid is tot betekenisvolle onderhandelingen, maar ik vraag aan de minister of het Westen deze bereidheid dan wél heeft getoond, welke concessie wij op tafel gelegd hebben en welk perspectief wij de andere kant bieden. Hetzelfde zien we nu ook bij de Straat van Hormuz.

De heer Schenk (FVD): Ik zou mevrouw Van der Werf willen vragen om de vraag iets te verduidelijken, want ik begrijp niet helemaal wat mij nu precies gevraagd wordt.

De heer Schenk (FVD): Het is natuurlijk zo dat het Westen, Europa, Nederland al vanaf het begin toch onvoorwaardelijke steun heeft uitgesproken voor Oekraïne en heeft gedaan alsof Poetin op een dag wakker werd en dacht: "Weet je wat ik vandaag eens ga doen? Vandaag ga ik Oekraïne eens binnenvallen." Daar is een hele geschiedenis aan voorafgegaan. Denk bijvoorbeeld aan 2014, met die Majdancoup. Ik zie de heer Verhofstadt nog staan met zijn vuisten in de lucht, die wel even democratie kwam brengen. Het is een uitermate complexe situatie. Wat ons betreft was het bijzonder onverstandig om zo direct partij te kiezen in dat conflict. Oorlog kent alleen maar verliezers. Het is ontzettend naïef om te denken dat Rusland hiervan geniet. Aan beide kanten vallen onschuldige slachtoffers. Het is verschrikkelijk. Wat ons betreft moet nu zo snel mogelijk naar de onderhandelingstafel gegaan worden en moeten wij stoppen met al die morele oordelen. Dat doet er allemaal niet zoveel toe. Het gaat erom dat er nu doden vallen. Dat is op elke mogelijke manier totaal verschrikkelijk. Wat ons betreft zou er dus wel toenadering gezocht moeten worden, zouden er gewoon gesprekken geopend moeten worden en moeten we stoppen met alles steeds maar veroordelen, met het sturen van meer wapens, met meer oorlogshitserij. Daar schiet niemand wat mee op.

De heer Schenk (FVD): Ik zal mijn best doen, maar het is natuurlijk een lastig en gevoelig onderwerp. Ik probeer mij goed uit te drukken en soms vereist dat wat extra uitleg, maar ik zal er gehoor aan geven.

De heer Schenk (FVD): Niet per definitie, maar het zou natuurlijk wel een mogelijke uitkomst kunnen zijn van de onderhandelingen. Dat is een feit. Het lijkt me ook geen serieus startpunt om bij voorbaat al de uitkomst van een mogelijk tribunaal uit te spreken. Als we alleen al kijken naar de benaming daarvan, dan vermoed ik dat dat voor Rusland weinig kans op een goede afloop zal betekenen. Ik denk dat het Westen, Nederland en Europa een serieuzere positie zouden moeten innemen en wat neutraler naar de situatie zouden moeten kijken. Ik hoop dat dat een stap kan zijn richting duurzame vrede, want dat willen we allemaal.

De heer Schenk (FVD): Dat vind ik een lastige vraag, die niet makkelijk te beantwoorden is. Rusland is Oekraïne in 2022 binnengevallen, maar dat is niet het begin geweest van dit conflict. Ik denk dat er in de jaren daarvoor echt wel olie op het vuur is gegooid door het Westen, met Amerika voorop. Amerika was al heel lang bezig met allerlei politieke beïnvloeding in Oekraïne. In 2014 heeft dat tot de Majdancoup geleid. Deze vraag is niet makkelijk te beantwoorden. Het is een feit dat er nu een oorlog gaande is. Ik vind de vraag waar die is begonnen en wie precies wat heeft gedaan helemaal niet zo relevant. Het moet gewoon zo snel mogelijk stoppen, want nogmaals: oorlog kent alleen maar verliezers.

De heer Schenk (FVD): Ik kan me er wat bij voorstellen dat Rusland zich in het nauw gedreven voelde door de voornamelijk Amerikaanse buitenlandpolitiek die al jaren gaande is. De NAVO zou geen inch meer verder opschuiven naar het oosten, maar dat is wel gebeurd. Oekraïne werd steeds meer betrokken bij de westerse wereld, bij de NAVO. Rusland is een onwijs groot land, met een grote macht en een grote economie. Het lijkt ons bijzonder onverstandig om daar ruzie mee te zoeken. Ik denk dat wij als westerse wereld Rusland in een eerder stadium serieuzer hadden moeten nemen en dat we die waarschuwingen niet hadden moeten negeren. Dan hadden we waarschijnlijk niet in deze situatie gezeten, maar dat neemt niet weg dat de situatie waar we nu in zitten bijzonder tragisch is en, nogmaals, alleen maar verliezers kent.

De heer Schenk (FVD): Er wordt nu mij gevraagd of ik de inval in een ander land rechtmatig vind. Dat zou raar zijn om te zeggen. Het is ook heel lastig om daar een oordeel over te kunnen vellen, puur omdat er zo'n historie aan vooraf is gegaan. Als ik nu moet zeggen of dat specifieke onderdeel in een veel langer lopend conflict rechtmatig was, dan sla ik een heel groot deel over. De vraag die mij nu gesteld wordt, is dus niet goed te beantwoorden. Ik begrijp dat Rusland op een dag dacht: tot hier en niet verder; nu moeten wij ook van ons laten horen. De geschiedenis die aan de inval in 2022 is voorafgegaan, wordt voortdurend genegeerd. Die moet serieus genomen worden en daar moet naar gekeken worden, want dan kunnen we de context van het hele conflict beter begrijpen. Maar die wordt hier helaas voortdurend genegeerd.

De heer Schenk (FVD): Wat bedoelt u met "de inval van Rusland"? Bedoelt u het Westen dat Rusland binnenvalt of bedoelt de heer Van Baarle het andersom? Ik begrijp hem niet zo goed.

De heer Schenk (FVD): Ik hoop dat ik hem niet goed begrijp.

De heer Schenk (FVD): Het is een logisch en te verwachten gevolg, waar mijn partij al heel lang voor heeft gewaarschuwd. Dat is er ook de aanleiding voor geweest dat mijn partij ooit organisator was van het Oekraïnereferendum. We zagen al dat het meer en meer betrekken van Oekraïne bij de westerse wereld, bij de EU, bij de NAVO op den duur zou gaan leiden tot oorlog, of in ieder geval tot spanningen met Rusland. En zo geschiedde. Dat is bijzonder tragisch.

De heer Schenk (FVD): Nogmaals, wij vinden de inval van Rusland in 2022 helaas en een te voorkomen logisch gevolg van de provocatie vanuit de westerse wereld, met Amerika voorop. Die had voorkomen kunnen worden. We hadden de waarschuwingen van Rusland al eerder serieus moeten nemen. Dat is niet gebeurd. Het associatieverdrag was, nogmaals, ook een grote fout. Dat neemt niet weg dat de situatie waarin we nu zitten zo snel mogelijk moet stoppen, maar die had voorkomen kunnen worden wanneer wij ook vanuit de andere kant geredeneerd hadden en meer begrip hadden gehad voor de positie van Rusland over de invloeden van de westerse wereld in Oekraïne.

De heer Schenk (FVD): Wij kiezen maar één kant, en dat is de kant van zo snel mogelijk vrede. Dat blijven wij voortdurend zeggen. Wij hebben een ander standpunt over dit conflict dan het overgrote deel van de Kamer en we proberen dat oprecht met alle goede bedoelingen over te brengen, maar we worden steeds in het Ruslandkamp geduwd, terwijl wij gewoon zien dat oorlog, en ook deze oorlog, alleen maar verliezers kent, voorkomen had kunnen worden en gewoon zo snel mogelijk moet stoppen. Dat heeft er niet zozeer mee te maken dat wij aan een bepaalde kant staan. Wij staan aan de kant van de vrede. Dat kan ik niet vaak genoeg benadrukken.

De heer Schenk (FVD): Ja, net zoals niets het legitimeert dat Russisch gezinde Oekraïners en ook Russen in de Donbas al ruim voor 2022 het slachtoffer waren van onder andere bombardementen en beschietingen. Ook dat is dus volstrekt moreel verwerpelijk. We kunnen er nu heel specifieke situaties of incidenten uit gaan pakken, zo van: wat vindt u dan daarvan en veroordeelt u dat? Maar dan kan ik over van alles beginnen. Ik probeer oprecht mijn best te doen om onze positie uit te leggen, maar als mij hier nu gevraagd wordt om allerlei specifieke incidenten te gaan recenseren, dan zeg ik daar steeds nadrukkelijk bij: er gaat een context aan vooraf en het is niet terecht om één incident er los van te zien en daar van mij een oordeel over te vragen. Het is een uitermate complex conflict, dat uiteindelijk alleen maar verliezers kent en voorkomen had kunnen worden. We zouden als Westen een serieuze positie in moeten nemen om Rusland te begrijpen en in gesprek te gaan, om tot vrede te komen.

De heer Schenk (FVD): Als deze vraag mij vijf jaar geleden gesteld zou zijn, had ik gezegd: nee, daar is geen enkele aanleiding toe. Maar inmiddels zitten we wel in de situatie waarbij de westerse wereld — de NAVO, de EU — behoorlijk aan het provoceren is, waardoor het mij helaas niet zou verrassen wanneer inderdaad misschien wel de Balkan ook straks bij het conflict betrokken wordt, al is het maar om de reden dat bijvoorbeeld Sint-Petersburg enkele dagen geleden het slachtoffer was van een droneaanval. Dat moet wel over het luchtruim van de Balkanlanden zijn gegaan. Tenminste, ik kan me geen andere mogelijkheid voorstellen. Als ik de vraag dus vandaag zou moeten beantwoorden, zou ik zeggen: ja, dan zou misschien ook dat een logisch gevolg zijn. Ik hoop van harte dat het voorkomen kan worden, maar dan zullen we heel snel naar een onderhandeling met Rusland moeten.

De heer Schenk (FVD): Ik neem afstand van het feit dat ik me zojuist versprak en de Baltische staten met de Balkan verwarde. Dat was niet mijn bedoeling, maar in de context begreep u waarschijnlijk wat ik bedoelde. Maar ging uw eerste vraag, even voor de helderheid, over de Balkan of over de Baltische staten?

De heer Schenk (FVD): Dan ga ik daar graag alsnog op in.

De heer Schenk (FVD): Dan voor alle helderheid: ik zei per ongeluk, onverhoopt, "Balkan" waar ik "Baltische staten" bedoelde. Laat dat vooropstaan. En volgens mij is mijn antwoord dan glashelder.

De heer Schenk (FVD): In de eerste plaats heb ik volgens mij geen bevestigend antwoord gegeven op de vraag van de heer Van Baarle en probeerde ik daar juist nuance en context in aan te brengen. En in welk kamp wij zitten? Het kamp van zo snel mogelijk vrede en zo snel mogelijk aan de onderhandelingen met Rusland.

De heer Schenk (FVD): Ik vind dit een beetje een simplificatie van een uitermate complexe situatie, alsof je per definitie een kant zou moeten kiezen in een oorlog. Nogmaals, oorlog kent alleen maar verliezers. Het is zowel voor Rusland als voor Oekraïne als voor de westerse wereld slecht. Dus ja, laten we zo snel mogelijk aan de onderhandelingen gaan. Nogmaals, als wij een kant moeten kiezen, kiezen wij de kant van vrede. Dat is in het belang van Rusland en ook in het belang van Oekraïne, en daarmee dus ook in het belang van de westerse wereld.

De heer Schenk (FVD): Ja, het lijkt me wel even gepast om hierop te antwoorden, al zal ik me niet tot een inhoudelijk antwoord verlagen. Er wordt mij hier behoorlijk wat toegesmeten, zoals: de schoenen van Poetin kussen. Ik vind het nogal wat om dat tegen een Nederlandse volksvertegenwoordiger te zeggen. Het enige land waar ik voor opkom, is Nederland en geen enkel ander land. Ik laat me hier dus niet aanwrijven dat ik de schoenen van een buitenlands staatshoofd kus. Ik vind het echt alle schaamte voorbij dat dit mij hier toegeworpen wordt. Nogmaals, wij staan aan de kant van vrede. Dat is de enige juiste kant in dit conflict.

De heer Schenk (FVD): Mevrouw Dobbe kan van alles smakeloos vinden. Wij vinden de hele situatie waarin we terecht zijn gekomen door de waarschuwingen van Rusland de afgelopen jaren stelselmatig te negeren, ook smakeloos. Zo weet ik er ook nog wel een paar. Nogmaals, ik heb nergens gezegd dat 2 miljoen doden een incident is, maar dat is toch wat hier ook weer een beetje wordt gesuggereerd. Ik heb wel gezegd dat ik niet op allerlei losse incidenten kan reageren als de hele context mist. Deze hele oorlog had nooit zover hoeven komen. We hadden eerder moeten luisteren naar Rusland. De wereld kent gewoon meerdere landen met meerdere belangen en met andere prioriteiten. We moeten eens stoppen met het morele vingertje naar iedereen te wijzen. De wereld is aan het veranderen en we begeven ons langzaam maar zeker naar een multipolaire wereld. De tijd dat Europa iedereen ter wereld haar maatstaven oplegt, is voorbij. We moeten realistisch kijken naar geopolitiek en dat betekent ook dat we in gesprek moeten gaan met landen die andere belangen en andere prioriteiten hebben. Dat is diplomatie en het wordt tijd dat we diplomatie weer gaan zien voor wat het is, en dat is de afgelopen jaren helaas niet het geval geweest in de westerse landen.

De heer Schenk (FVD): Er wordt mij gevraagd om twee totaal niet met elkaar te vergelijken oorlogen met elkaar te vergelijken. Dat ga ik dan ook niet doen. Deze twee oorlogen zijn totaal los van elkaar staande zaken.

De heer Schenk (FVD): Dank, voorzitter. En dan moet ik nog over Iran beginnen! Wellicht wordt het nog gezelliger, al zal ik het kort houden. Hetzelfde zien we bij de Straat van Hormuz. Het belemmeren van de vrije doorvaart kan voor de wereldeconomie een serieus probleem worden, maar wat is dan onze reactie op Iran? We zetten in op uitbreiding van het sanctieregime. Alleen als Iran zich helemaal terugtrekt of capituleert, willen we misschien een verzachting overwegen. Hebben we ons ooit serieus afgevraagd wat Iran wil en wat Iran nodig heeft om te de-escaleren? FVD roept dan ook op tot een koerswijziging. De machtsverhoudingen in de wereld zijn veranderd. De tijd dat Europa de normen en waarden in de wereld bepaalde, die tijd is voorbij. Het wordt tijd dat we dat onder ogen zien. Onze morele waarden zijn niet universeel en geen betoverend wondermiddel. Er bestaan ook andere omgevingen met andere maatstaven. We moeten beseffen dat we niet als superieuren maar als gelijkwaardigen in gesprek moeten zijn met alle andere machten die de wereld kent.

De heer Schenk (FVD): Of Forum voor Democratie, mijn partij, met het Iraanse regime in overleg wil treden? Dat lijkt me een vreemde gang van zaken.

De heer Schenk (FVD): Dan zou het misschien handig zijn om ook gewoon duidelijke vragen te stellen en die goed te verwoorden. Ik probeer oprecht mijn best te doen om de vraag goed te beantwoorden. Op dit moment heeft Nederland volgens mij geen directe rol in dat conflict. Er is in mijn ogen dus geen enkele aanleiding voor Nederland om daar gesprekken over te hebben. Wel hoop ik van harte dat Israël en de Verenigde Staten dat zo snel mogelijk gaan doen, want we moeten zo snel mogelijk ook daar naar vrede. Dat is in ieders belang, ook in dat van ons.