Ilana Rooderkerk

Praktijkonderwijs en vmbo

Mevrouw Rooderkerk (D66): Veel dank, voorzitter. Het is goed om te zien dat er zo veel belangstelling is voor dit onderwerp. Tegelijkertijd zou dit ook vaker besproken moeten worden, omdat er best wat is waarvan wij zeggen: als je echt wilt zorgen voor een volwaardig praktijkonderwijs en verbeteringen op het vmbo ten aanzien van lezen en schrijven, dan moet daar gewoon heel veel aandacht voor zijn en moeten er sneller stappen worden gezet. Dat gezegd hebbende heb ik onlangs de Staat van het Praktijkonderwijs met veel plezier in ontvangst genomen op het Hofstede College. Leerlingen vertelden mij daar waarom zij het zo belangrijk vinden dat zij op het praktijkonderwijs zitten. Een meisje beschreef het heel treffend door te zeggen dat zij op haar vorige school, een vmbo-school, "aanvallend" leerde rekenen, en hier op een rustige manier en met vertrouwen de kans kreeg om zich te ontwikkelen. Een andere leerling beschreef het als de plek waar je kunt groeien en bloeien en aan je toekomst kunt werken. Ik zou het niet beter kunnen zeggen dan dat. Als we willen dat kinderen op een passende plek belanden, dan moeten we er ook voor zorgen dat het advies dat zij krijgen na de doorstroomtoets daarbij past. Op dat gebied zien we toch een probleem met het kansrijk adviseren, wat er vaak juist toe leidt dat een leerling die op het praktijkonderwijs goed terecht zou kunnen, naar het vmbo gaat en later na een faalervaring weer terugstroomt. Dat zouden we moeten voorkomen. Daarom vraag ik de staatssecretaris of zij wil komen tot een oplossing voor die dubbelfunctie. Wat ons betreft stappen we daarvan af, om ervoor te zorgen dat kinderen een passend advies krijgen in plaats van een kansrijk advies dat hen niet verder helpt. Daarnaast heeft D66, samen met GroenLinks-PvdA, BBB en heel veel steun van andere Kamerleden, al eerder, in 2024, een motie ingediend om de toelaatbaarheidsverklaring af te schaffen en over te gaan naar directe bekostiging zonder bekostigingsplafond, om ervoor te zorgen dat het praktijkonderwijs een volwaardige plek is binnen het onderwijs, net als elke andere onderwijssoort, maar wel een heel mooie plek. Ik hoor graag van de staatssecretaris wanneer ze die motie gaat uitvoeren. We zien ook dat er onderzoek is gedaan dat daar bezwaren bij opwerpt, maar het is ons niet helemaal duidelijk, zoals de vorige spreker ook aangaf, wat de staatssecretaris daar precies aan gaat doen. Wat ons betreft: maak er een volwaardige vorm van onderwijs van. Dan ten aanzien van lezen en schrijven. We zien hoe er in het praktijkonderwijs hard wordt gewerkt aan het bijspijkeren daarvan. In de kooklessen wordt er bijvoorbeeld ook gewerkt met cijfers en getallen, om op die manier ook te leren rekenen en schrijven. Ook in het vmbo ligt daar een hele grote zorg. Als we het hebben over een op de drie kinderen die van school komt of dreigt te komen zonder dat goed genoeg te kunnen, gaat dat voor een groot deel over het vmbo. Mijn vraag aan de staatssecretaris is: hoe gaat zij ervoor zorgen dat er in de komende jaren grote verbeteringen plaatsvinden richting de PISA-scores over drie jaar? Daarbij ben ik ook benieuwd hoe zij kijkt naar de ouderbetrokkenheid. Uit internationaal onderzoek blijkt dat die in Nederland enorm gedaald is tussen 2018 en 2022. Ik ben benieuwd of zij bereid is dit te onderzoeken, bijvoorbeeld met de Onderwijsraad, die aangaf hier ook aandacht voor te hebben. Wat kunnen we doen om die ouderbetrokkenheid te vergroten? Er wordt weleens gezegd "it takes a village to raise a child", maar ik zou zeggen: it takes a village to educate a child. Voor hoe goed kinderen het doen op school weten we dat het heel belangrijk is dat ouders daarin een stimulerende rol spelen. Een leescampagne zou daar bijvoorbeeld ook een mooie bijdrage aan kunnen leveren, zodat iedereen weet: leren lezen begint met voorlezen. Tot slot, voorzitter. Laten we alle vormen van onderwijs op waarde schatten. Het gaat om een waaier. Het gaat erom dat kinderen een passende plek krijgen in het onderwijs. Dat vraagt om meer dan alleen mooie woorden. Dat vraagt echt om keuzes en meer snelheid, om ervoor te zorgen dat we kinderen deze kansen ook echt bieden. Dank u wel.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik probeer even te koppelen hoe … Hiermee lok ik eigenlijk een nieuwe interruptie uit, als dat binnen 30 seconden kan. Kunt u iets meer toelichten wat volgens u de relatie tussen beide is en waarom die twee elkaar zouden bijten?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Dank voor deze verheldering. Ik denk dat het wellicht interessant is om samen een keer langs te gaan bij een praktijkonderwijsschool. Ik zag daar dat zij juist heel goed kijken naar hoe ze deze kinderen lezen, schrijven en rekenen het beste kunnen bijbrengen en dat ze daar juist heel hard aan werken. Wie belanden op het praktijkonderwijs? Kijk naar het 2F-niveau en de doorstroomtoets. Het zijn de kinderen die het slechtst scoren op lezen, schrijven en rekenen, want dat is bijna het enige dat we daarmee toetsen. Het is dus niet heel gek dat daar de zorg zit. Maar wat is dan de oplossing? Ik denk dat er wel degelijk heel goed gewerkt wordt op het praktijkonderwijs om ervoor te zorgen dat kinderen niet alleen met directe instructie — dat kan er ook onderdeel van zijn — maar ook via alles wat zij doen binnen het hele onderwijs bijdragen aan het beter leren lezen, schrijven en rekenen. Dat is ook wat we willen bereiken met het nieuwe curriculum: dat je dat niet alleen in één vak hebt, maar dat daar in het hele onderwijs aandacht voor is. De manier waarop zij dat doen, is, denk ik, juist een voorbeeld. Tegelijkertijd heb ik natuurlijk dezelfde zorgen. Je wilt dat ieder kind van school komt en het basisniveau haalt. Voor sommige leerlingen is dat op dit niveau echt lastig, maar we moeten daar wel met z'n allen naar streven. Ook voor het vmbo moet de lat echt omhoog. We moeten er alles aan doen om dat te verbeteren. Voorstellen van collega-Kamerleden die die richting op gaan, zie ik graag tegemoet en steun ik graag.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik ging zowel in op het vmbo als op het reguliere onderwijs. Voor ons is het van belang dat we hier overal in het onderwijs aandacht voor hebben, niet alleen bij het vak rekenen, maar in het hele onderwijs. Dat is ook waar we met het nieuwe curriculum naartoe gaan. Daarbij is het natuurlijk van belang dat we dat op een effectieve manier doen. Dat zijn we met elkaar eens, denk ik. Het doel moet in ieder geval zijn dat het niveau gaat stijgen. Dat vraagt ook om een langjarige inzet.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik ben eerst vooral benieuwd naar de antwoorden van de staatssecretaris, maar ik heb wel veel moeite met het kansrijk adviseren, omdat het niet altijd een passend advies lijkt. Daarom ben ik daar altijd al kritisch op geweest. In het geval van het praktijkonderwijs, waar ik het specifiek over had, zou ik daar inderdaad mee willen stoppen, omdat ik denk dat het beter is om een advies te krijgen dat past bij het niveau van het praktijkonderwijs dan een dubbel advies te krijgen waarbij je vaak ziet dat kinderen op het vmbo komen en vervolgens een paar jaar later naar het praktijkonderwijs gaan. We zien een enorme toestroom op dat punt. Dat is niet goed voor het kind. Daarom zijn wij op dat punt inderdaad kritisch.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ook met het verplichte ophogen heb ik moeite. Je kan zeggen: dan schaffen we dat weer af. Maar als je terugkijkt naar de afgelopen zes jaar, dan moest je eerst zo adviseren, toen ging het omhoog, en dan zouden we het nu weer omlaag doen. Je lost daar niet de problemen mee op. Ik denk dat de problemen met ons onderwijssysteem breder zijn dan alleen de vraag of je wel of niet iets ophoogt. Het zit 'm er ook in dat die doorstroomtoets maar bepaalde delen toetst van wat een kind leert. Het zit 'm er ook in dat wij kinderen al veel te vroeg selecteren en ze al op 10-jarige of 11-jarige leeftijd in zeven vakjes stoppen, waarbij het ook nog eens helemaal niet zo is dat er op die leeftijd al zo'n duidelijk onderscheid te maken is. Ik ben benieuwd of de heer Boomsma dan zelf die richting op denkt. Ik wil een beetje voorzichtig zijn met denken: we schaffen dit weer makkelijk af en dat lost het dan op. Zo simpel ligt het ook weer niet.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ja, een hele terechte en interessante vraag, zeker wanneer we het hebben over het vmbo- en praktijkonderwijs, omdat daar natuurlijk veel kinderen zowel theoretische als praktische vaardigheden hebben. Die laatste wordt dus helemaal niet getest. Als je dat wel zou doen, zouden ze daarop wellicht juist heel hoge scores halen en ook het gevoel van waardering hebben dat je niet hebt als je alleen die theoretische vaardigheden toetst. Ik vind dat dus zeker een interessante gedachte. De vraag is wel hoe je dat vormgeeft. Een Cito-toets of een doorstroomtoets is een beperkt middel als je praktische vaardigheden wil testen. Je zou dan meer kunnen denken aan bijvoorbeeld een portfolio dat leerlingen opbouwen gedurende hun schoolloopbaan. Maar dat soort gedachtes vind ik zeker interessant.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ja, helemaal mee eens. Het is juist heel belangrijk dat we die beide vaardigheden evenveel waarderen; dat geldt niet alleen voor hoe we ons onderwijs inrichten, maar ook heel erg voor hoe we als samenleving kijken naar dit soort vaardigheden. Ik denk dat dit kabinet daar ook mee aan de slag kan, om ervoor te zorgen dat we juist die praktische vaardigheden meer waarderen en om ervoor te zorgen dat leerlingen die naar scholen gaan waar ze daar extra in worden opgeleid, voelen: ja, ik heb straks echt een beroep waar ik trots op kan zijn en ik doe een opleiding waar ik trots op kan zijn.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik vind het goed dat de VVD aangeeft: we moeten de aanpak van de basisvaardigheden verbeteren. Ik denk wel dat het nodig is om er genuanceerd over te praten, want uit het onderzoek van het SCP hiernaar blijkt vooral dat er te weinig tijd is geweest om überhaupt meetbare resultaten te kunnen meten, omdat er maar een paar maanden gebruik is gemaakt van de subsidie.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Dat is heel goed. Volgens mij blijkt daar dan juist uit dat we structureel moeten investeren in het verbeteren van de basisvaardigheden en niet maar korte tijd. Daaruit blijkt ook dat je niet kan verwachten dat een leerling die vanaf groep 3 twee jaar extra goede lessen krijgt dan meteen promoveert. Is de VVD het ermee eens dat je dat gewoon langjarig moet doen?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Het lijkt me goed dat we kijken naar het goed inzetten en besteden van het geld en dat we ervoor zorgen dat de resultaten verbeteren. Daar kunnen we ons dus helemaal in vinden. Als je heel goed kijkt naar hoe die subsidie wordt ingezet en hoe scholen hiermee aan de slag gaan, wat zijn dan zaken waarvan de VVD zegt dat we die anders zouden moeten doen?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ten dele ben ik het daarmee eens. Ik denk wel dat het vraagt om een grondige analyse. Wellicht is dat een vraag voor de staatssecretaris. Wat maakt volgens haar nou dat dit niet goed genoeg werkt? Dit is namelijk een van de signalen die je kunt horen. Ik denk dat het nodig is dat we ook als Kamer wat betreft het inzetten van middelen heel goed moeten bekijken wat wel werkt, wat niet werkt en hoe we daar een betere aanpak voor maken. Dat vraagt niet alleen om sturing, maar ook om een goede analyse van de inzet van het geld.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ten eerste ten aanzien van het punt van de leerlingen uit de internationale schakelklas. We zien namelijk dat daar een heel grote instroom is geweest, in 2024 bijna een verdubbeling ten opzichte van 2023. Dat gaat om meer dan 1.000 kinderen. Die komen nu in het praktijkonderwijs omdat ze de taal niet spreken, maar horen daar qua cognitief niveau vaak helemaal niet thuis. Wat gaat de staatssecretaris daaraan doen?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Dit lijkt me dan dus niet de passende plek, want het praktijkonderwijs is natuurlijk een heel specifieke vorm van onderwijs, en kost ook nog eens veel meer dan andere vormen van onderwijs omdat de kinderen extra aandacht verdienen. Het is toch gek dat veel van deze leerlingen hier dan op terechtkomen. Wat wil de staatssecretaris hier op korte termijn aan doen? Dit geeft gewoon heel veel druk op deze scholen.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik zoek dan toch nog naar iets meer voor de korte termijn, want een wet en dit daarin betrekken, betekent echt: lange termijn. Is het niet mogelijk om op korte termijn in gesprek te gaan met de sector en ons dan per brief te informeren over wat er kan worden gedaan om te voorkomen dat jongeren specifiek vanwege hun taalachterstand naar het pro worden doorverwezen, terwijl ze qua cognitie een meer theoretische schoolsoort aankunnen?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Als ik die verkenning lees, dan zie ik daar juist in staan dat alle mensen uit de sector en de praktijk, die dat weten, negatieve gevolgen zoals een stijging van het aantal leerlingen in het onderwijs of hogere kosten allemaal afwijzen. Volgens hen is dat niet zo.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Het argument dat werd gegeven, is het argument van verdringing. Het zou dan kunnen leiden tot een enorme toeloop in het onderwijs en hogere kosten voor het Rijk. Daarover staat in het rapport echter dat uit gesprekken met de sector en scholen zelf blijkt dat dat risico er niet is.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Nou ja, niet tot slot, want ik ga hier echt even op door. Ik krijg een heel algemeen, vaag antwoord. Ik vind dit een heel belangrijk punt, omdat we twee jaar geleden inderdaad hebben gezegd: wij maken ons hier zorgen over; verken het. Er ligt nu een verkenning en wij begrijpen de conclusie niet die daaruit wordt getrokken, ook door de staatssecretaris. Want ook ... Nou, ik moet het kort houden.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ja, dat snap ik. Ik denk dat we het erover eens zijn dat kinderen op de juiste plek moeten komen. Wat ik gewoon een probleem vind, is dat we het praktijkonderwijs niet hetzelfde behandelen als andere vormen van onderwijs. Wat mij betreft zou dat wel moeten. Het is mooi onderwijs. Het is in die zin bijzonder onderwijs, maar het is geschikt voor kinderen die daar horen. We hangen nu heel veel op aan een check die door het samenwerkingsverband wordt gedaan voor zo'n tlv, wat vooral voor heel veel bureaucratie en werkdruk zorgt. Met het kabinet zeggen we juist dat we daarvanaf willen. We willen gewoon dat kinderen naar het onderwijs kunnen dat ze horen te krijgen. Wat betreft verdringing zie ik veel meer zorgen bij de isk-leerlingen die nu massaal op deze scholen terechtkomen. Die horen daar helemaal niet thuis en zouden er eigenlijk veel meer bij gebaat zijn als er een havo met een extra klas voor Oekraïense leerlingen is of als ze op een andere manier goed in het onderwijs terechtkomen omdat ze worden bijgespijkerd qua taal. Kortom, het lijkt mij heel wenselijk om niet ... Ik wil er echt voor waken dat we over een jaar weer dit debat voeren en weer niet verder gekomen zijn op dit punt, terwijl ik me echt zorgen maak over het feit dat we kinderen en ouders het gevoel geven dat ze helemaal een aparte verklaring moeten aanvragen voor een vorm van onderwijs die gewoon heel goed is en een heel erg bij kinderen kan passen.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Dit is mijn laatste zin.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Dit is ook een lange interruptie.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ja, ik snap het.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Mijn vraag is: ziet de staatssecretaris deze zorgen? Is zij bereid om hier echt mee aan de slag te gaan, zodat we niet over een jaar weer hetzelfde debat hoeven te voeren? Is zij bereid om echt serieus te kijken naar afschaffing van de tlv, en internationale schakelstudenten daarbij mee te nemen, en te zorgen dat de directe bekostiging echt zo snel mogelijk naar de Kamer komt?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Is er ook een dubbel advies voor het vwo?

Mevrouw Rooderkerk (D66): Er is ook een enkelvoudig vwo-advies. Dat is het gekke. Als je aan de bovenkant van de score zit, kun je wel een enkelvoudig vwo-advies krijgen, maar als je aan de onderkant van de score zit, kun je niet een enkelvoudig pro-advies krijgen. Dat is vreemd.

Mevrouw Rooderkerk (D66): Ik zeg het om aan te tonen dat het gewoon vreemd is dat we hier zo'n uitzondering voor maken. Ik denk namelijk dat juist die toets niets voorspelt over praktische vaardigheden maar dat leraren, ouders en leerlingen die zelf heel goed kunnen zien. Het lijkt mij daarom heel logisch dat we niet nog een jaar hoeven te wachten en niet nog een jaar kinderen verkeerd adviseren met een vmbo-advies terwijl ze eigenlijk praktijkonderwijs nodig hebben.