Robert van Asten

Spoor

De heer Van Asten (D66): Dank, voorzitter. Ik neem vandaag het debat over van mijn collega Robin van Leijen, die een ander debat heeft. Voor D66 staat vandaag één vraag centraal: hoe zorgen we ervoor dat het spoor werkt voor de reiziger op weg naar huis, werk, opleiding, familie, vakantie et cetera. In dat kader is het mooi om te zien dat het Nederland Dal Vrij Trein-abonnement zo snel kon worden ingevoerd nadat de collega's van PRO het hadden voorgesteld. Dat is toch een mooie geste aan de reiziger. Wat heb je aan een huis als je er niet kunt komen? Voor D66 is mobiliteitsbeleid onlosmakelijk verbonden met woningbouw en brede welvaart. Gezien de enorme woningbouwopgave is het belangrijk dat we zo veel mogelijk gebruikmaken van de bestaande infrastructuur zoals het spoor. Immers: geen rails, geen woning. Dit pleidooi hield de heer Voppen, CEO van ProRail hier op 9 april. De kansen voor verdere verstedelijking aan bestaande infrastructuur zijn groot: langs de Oude Lijn hier in het Westen en langs de spoorinfra van Limburg met Limburg Centraal, maar ook bij nieuwe gebieden, zoals nieuwbouw bij het intercitystation Veenendaal-De Klomp, en bij kleinere plaatsen die nu een station hebben vanwege een regiofunctie, zoals in Veenwouden in Noordoost-Friesland. Over deze mogelijkheden hebben wij de volgende vragen aan de staatssecretaris. Waar ziet de staatssecretaris de ruimte op het spoor waar de heer Voppen over sprak en waardoor woningbouw langs die tracés goed mogelijk is? Werkt de staatssecretaris samen met de minister van VRO om deze ruimte ten volle te benutten voor nieuwe woningbouwgebieden?

De heer Van Asten (D66): Ik ben blij dat het belang van woningbouw samen met spoor én wegen goed wordt onderstreept. Dat hebben wij ook gedaan in het huidige coalitieakkoord. Daarin zijn nieuwe jaarschijven ingevoerd met fors meer geld om dit te gaan doen. We hebben ook gezien wat de enorme opgave is bij IenW, en ook bij VRO — en eigenlijk zijn er nog een hoop ministeries met nog meer afkortingen op te noemen die ook veel meer geld zouden willen ontvangen. We moeten dus goed kiezen. Dat is ook de strekking van mijn pleidooi: zorg ervoor dat je de woningbouw centreert op de plekken waar het zo snel mogelijk kan, waar ruimte is op het spoor en waar je bij investeringen in infrastructuur, als die er moeten komen voor bijvoorbeeld nieuwe stations zoals het nieuwe station Rijswijk Buiten op de Oude Lijn, met zo min mogelijk middelen wel die woningbouw voor elkaar kan krijgen.

De heer Van Asten (D66): Ik begin weer met te zeggen dat ik blij ben dat de boodschap van optimisme is blijven hangen en langzamerhand toch een beetje besmettelijk begint te worden, want ik denk dat we dat optimisme nodig hebben in een tijd waarin we zo ongelofelijk veel opgaves hebben die we samen aan moeten pakken. Woningen bouwen en goed investeren zijn twee van die opgaven. Goed investeren in de klimaatbestendigheid van Nederland is misschien nog wel belangrijker. Als we weer enorme droogtes of juist enorm natte periodes voor onze kiezen gaan krijgen, staan we raar te kijken wanneer een spoordijk wegspoelt omdat we te weinig hebben gedaan aan klimaatadaptatie in de gebieden eromheen. Dat is een kleine reactie; ik denk dat we er ook wel overeenstemming over kunnen vinden.

De heer Van Asten (D66): En om een stap terug te zetten naar de daadwerkelijke vraag die gesteld werd: ja, er is ontzettend veel geld nodig om de infrastructuur op peil te houden, uit te breiden et cetera. Het betreft enorme bedragen. Ik ben blij dat we inzicht hebben in wat ervoor nodig is en wat een afwegingskader zou moeten zijn voor IenW om te investeren. Dat komt eraan, zoals u weet — en dan ben ik alleen maar invaller in deze commissie; kun je nagaan als ik echt in deze commissie zou zitten. We zullen er dus keuzes in moeten maken. Dat is politiek: keuzes maken met schaarse middelen. Ja, we zouden kunnen kijken waar we nog meer middelen vandaan kunnen krijgen. Zoals u weet, is dit een minderheidscoalitie; we hebben dus alle goede ideeën en voorstellen en uiteindelijk steun nodig voor de begrotingen. Dan zullen we rondom Prinsjesdag en alles wat daarna komt gaan kijken waar we op uitkomen. Vervolgens zullen we het doen met het geld dat dan beschikbaar is. Voorzitter. Ik kom toe aan de marktordening, zojuist ook al besproken door een voorganger. De staatssecretaris geeft aan dat het kabinetsbesluit over de marktordening begin 2027 genomen moet worden of genomen zal worden, terwijl de definitieve uitspraak van het Europese Hof van Justitie pas in de tweede helft van '27 wordt verwacht. We weten niet hoe de rechter daarover gaat oordelen. Toch werken we alvast vooruit. Zijn we dan wel voorbereid, ongeacht de uitspraak van die rechter? Liggen er plannen klaar voor een snelle aanpassing van dat besluit uit begin '27 als de rechter tóch een heel andere weg kiest? Wat wordt dan het scenario? Deze onzekerheid kan mogelijk ook belemmerend werken op de verruiming van het aanbod van internationale treinen van nieuwe aanbieders. Deelt de staatssecretaris deze zorg? Hoe wil ze die dan ondervangen?

De heer Van Asten (D66): Ik ga antwoord geven door mijn vervolgtekst, die ik al op papier heb staan, met u te delen. Het grootste belang voor D66 is dat er een goed functionerend, samenhangend en toegankelijk spoorsysteem blijft bestaan waar de reiziger op kan vertrouwen. Als ik het rapport lees van Rebel Group, APPM — ik vergeet er eentje, Goudappel is het, meen ik — waarin die vijf varianten worden uitgewerkt, zie ik daarin ook staan welke waarden er zijn meegegeven vanuit het ministerie, in de trant van: hier moet het aan voldoen. Ik denk dat we die waarden allemaal kunnen onderschrijven. Het lijkt alleen wel alsof we op zoek zijn naar het schaap met de vijf poten om het beste systeem te kunnen bepalen. Ik lees dat we het huidige systeem kunnen houden, dat we het kunnen opdelen, dat we de intercityconcessie apart kunnen zetten van de regioconcessies. Dit lijkt me nogal een drukte van belang te worden, zeker een bestuurlijke drukte. Een van mijn vragen aan de minister — ik zal die vraag nu stellen in antwoord op de vraag aan mij, maar pak daarmee geen extra spreektijd, want mijn tekst is niet zo heel lang en dan heb ik 'm gelijk gesteld — is dat ik benieuwd ben naar de opknipvariant. Er wordt gezegd dat als er een opknipvariant komt, het van belang is dat sturing en coördinatie perfect geregeld zijn en dat er wellicht een nieuwe entiteit op moet komen. Dan is mijn vraag of het opknippen van dat netwerk niet zal leiden tot die noodzaak voor een nieuwe coördinerende entiteit. Wordt dat dan niet een belemmering voor de doelmatigheid van ons systeem? Met andere woorden, om de vraag af te ronden …

De heer Van Asten (D66): Ja, zeker staan die waarden voorop. En het publieke belang, het publieke belang van die reiziger, staat absoluut voorop. Maar dat is natuurlijk ook de basis geweest van een onderzoek naar hoe je kunt kijken naar dit systeem. Daar kwamen vijf varianten uit. Een vraag aan de staatssecretaris is of er al varianten af zijn gevallen. U heeft ze gezien; zijn er varianten waarvan u zegt: die doen we sowieso niet? Ik wil daarna pas echt die keuze maken. Ik wil wel zien wat de mogelijkheden zijn, want als eind '27 de rechter er een streep doorheen zou zetten, moeten wij als commissie goed voorbereid zijn op welke keuze we dan nog wél hebben. Voorzitter. Afsluitend heb ik ook nog de vraag aan de staatssecretaris …

De heer Van Asten (D66): Als ik deze zin mag afmaken, is het blokje meteen gedaan. Ik heb nog de vraag aan de staatssecretaris hoe de Kamer wordt meegenomen in de afweging naar het besluit in begin '27. Als we één variant krijgen, wordt het immers wellicht een wat moeizamer debat dan wanneer we worden meegenomen in de afwegingen.

De heer Van Asten (D66): Ik zie daar niet zo heel veel verschil in, zeg ik, met het sterretje erbij dat ik natuurlijk niet de hoofdwoordvoerder op dit dossier ben, maar me wel flink heb ingelezen in het rapport dat ik net noemde. Als je wil weten waar we naartoe willen met ons spoornetwerk in Nederland en welke doelen dat netwerk moet dienen, kan ik onderschrijven wat er in het rapport staat over de publieke waarden die je wil meegeven aan een goed functionerend spoornetwerk. Ik ben dan wel benieuwd of die allemaal goed zijn ondervangen in die scenario's. Weten we dat al ver genoeg? Is er dadelijk niet een systeem —- ik zou graag verdere gesprekken hierover voeren voordat er dadelijk een besluit ligt — dat het theoretisch het beste systeem zou kunnen zijn, maar dat is opgeknipt in allerlei vakjes, zodat als je erboven gaat hangen, je denkt: dit is natuurlijk vragen om problemen; er hoeft maar ergens een sneeuwvlok op de rails te landen, of het hele systeem loopt helemaal mis? Dat moeten we natuurlijk niet hebben. De robuustheid van het systeem lijkt me dus ook in het belang van de reiziger. Ik wil op dit moment nog niet vooruitlopen op de vraag welk scenario het wordt.

De heer Van Asten (D66): Sorry, maar er zit natuurlijk geen verschil tussen "ik heb een rapport en laten we dat rapport gebruiken om te gaan denken" en "we hebben kennisgenomen van het rapport, dus laten we dat dan als uitgangspunt nemen en gaan denken". Het denken stopt daarin nooit. Iedereen neemt zijn eigen waardenpakket mee over de publieke waarde voor de reiziger van een goedlopend spoornetwerk. Natuurlijk hebben wij daar ideeën over en die zullen we dus ook gebruiken op het moment dat we komen tot het uiteindelijke besluit in, zoals het nu nog gepland staat, begin 2027.

De heer Van Asten (D66): Nee, maar ik wil er nog wel even op ingaan. Het gaat er niet om of je wel of niet zelf gaat denken. Natuurlijk denk je zelf; daar zitten we hier tenslotte voor. Ik denk dat dit rapport natuurlijk wel hele goede bouwstenen biedt voor het kijken naar hoe je het spoor in Nederland het beste inricht voor de reiziger, met alle waarden die daarin al zijn meegegeven. Als we daar nog een waarde aan zouden moeten toevoegen, dan hoor ik graag welke dat zou kunnen zijn. Ik vond het vrij inclusief. Ik vind het rapport an sich geen hele gekke uitgangspunten meegeven. Dat betekent natuurlijk niet dat we zelf niet verder kunnen nadenken en het niet verder kunnen bediscussiëren. Ik hoor dan graag van de staatssecretaris op wat voor manier we komen tot een systeem hierop.

De heer Van Asten (D66): We zitten hier zo fijn naast elkaar, dus we zijn het vaak eens. D66 is inderdaad een van de meest pro-Europese partijen in dit parlement, zo niet het meest pro-Europees. Ook daarna kan ik de heer Heutink een groot eind volgen. Daarom vroeg ik hem het volgende. Als we begin '27 een besluit krijgen, wat gaan we dan doen tot eind '27 als we daadwerkelijk de beslissing van het Hof horen? Hoe snel kan je dan eigenlijk nog veranderen? Hoe gaat die discussie zich dan ontwikkelen? Mijn vraag aan de staatssecretaris was ook hoe zij dat ziet en waarom die beslissing dan eigenlijk al begin '27 zou moeten komen. Als we daarin keuzes maken en vervolgens een halfjaar later een heel ander traject in moeten slaan, dan zijn we niet heel effectief bezig en maken we misschien meer kapot dan ons lief is.

De heer Van Asten (D66): Jazeker. Ik heb nog een klein stukje. Ik wilde het nog hebben over internationale treinreizen, om toch weer als pro-Europese te boek te staan; al is dat bij de heer Heutink niet nodig, want hij was er al van doordrongen. Het ging over de Eurostar naar Londen, net buiten de Unie. Die is zeer populair en dat is goed nieuws. Op Amsterdam Centraal is er een nieuwe terminal gebouwd. Die bouw heeft de verbinding tussen Londen en onze hoofdstad maandenlang onderbroken, maar gelukkig is die weer hersteld. Reizigers lopen op Amsterdam Centraal nu tegen lange wachttermijnen aan, nota bene in die nieuwe terminal, omdat de Koninklijke Marechaussee onderbezet is. Dit ondergraaft het imago van internationale treinreizen, juist op het moment dat hier momentum voor lijkt te ontstaan, met nieuwe verbindingen naar Berlijn, Praag, Kopenhagen et cetera, et cetera. Deelt de staatssecretaris dat dit een probleem is en is zij bereid om de marechausseecapaciteit op Amsterdam Centraal hiervoor te verhogen of om op een andere manier deze antireclame voor internationale treinreizen te stoppen? Wij kijken uit naar de antwoorden. Dank u wel.

De heer Van Asten (D66): Ik zit er een beetje naar te kijken. Die terminal in Amsterdam kon eerst 275 personen aan. Toen is die voor fors geld verbouwd, waarbij de treindienst er tijden uit heeft gelegen, om uiteindelijk een enorme capaciteit te hebben. En dan is nu het bericht eigenlijk: ja, maar wacht even, het was nooit de afspraak om meer dan die 275 personen — een aantal dat we al hadden — te verwerken. Dit klinkt dan niet als een heel verstandige investering, om het maar zo open mogelijk te stellen.

De heer Van Asten (D66): Heel kort. Dank voor de beantwoording, staatssecretaris. Ik heb twee punten. Wat betreft de Eurostar begrijp ik het belang van de gesprekken die de staatssecretaris gaat voeren. Daarom heb ik verder even niet doorgevraagd. Ik ben uiteraard benieuwd wat daaruit komt. Ik wacht met smart het voorstel dat voor zomer komt af over hoe we omgaan met de marktordening.